Ankara'da düzenlenen NATO Zirvesi, yalnızca alınan kararlarla değil, Türkiye'nin uluslararası alandaki ağırlığıyla da dikkat çekti. Dünyanın en güçlü ülkelerinin liderleri aynı masada buluşurken, Türkiye'nin stratejik konumu ve üstlendiği rol bir kez daha öne çıktı.
NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, Türkiye'nin NATO'nun en büyük ordularından birine sahip olduğunu, savunma sanayisinde son yıllarda büyük ilerleme kaydettiğini ve "Türkiye'nin NATO'daki liderliğinin önemli olduğunu" ifade etti. Türkiye'nin zirveye ev sahipliği yapmasının da bunun açık bir göstergesi olduğunu vurguladı.

ABD Başkanı Donald Trump ise zirvenin ardından yaptığı değerlendirmede Ankara'daki organizasyonu "çok başarılı" olarak nitelendirirken, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'a ev sahipliği için teşekkür etti. Erdoğan için "güçlü bir lider" ifadelerini kullanan Trump, Türkiye'nin önemli bir ülke olduğunu dile getirdi. Bu açıklamalar gösteriyor ki Türkiye artık sadece bulunduğu coğrafya nedeniyle değil; savunma sanayisi, diplomatik girişimleri ve bölgesel etkisiyle de uluslararası karar mekanizmalarında dikkatle takip edilen bir ülke konumundadır.

Türkiye'nin güçlü olduğu her platform, milletimizin gururudur. Dileğimiz, bu etkinin barışa, güvenliğe ve ülkemizin menfaatlerine katkı sağlayarak daha da güçlenmesidir.

Yazar Mustafa ALDIÇ

Ali CEREN yazdı..

Ankara'da gerçekleştirilen NATO Liderler Zirvesi, yalnızca diplomasi açısından değil, Türkiye'nin kültürel ve gastronomik zenginliğinin dünyaya tanıtılması bakımından da tarihi bir fırsattı. Dünyanın en güçlü ülkelerinin liderleri aynı masada buluşurken, Türkiye de mutfağını uluslararası vitrine çıkardı. Ancak o sofralarda dikkat çeken büyük bir eksiklik vardı: Hatay.
Evet, masada Türkiye'nin dört bir yanından seçilmiş lezzetler vardı.
Hizan Karakovan Balı, Maraş Dondurması, Tokat Yaprağı, Urla Sakız Enginarı, Ezine Peyniri, İzmir Tulumu, Kars Gravyeri, Antep usulü kuru dolma ve nakış dolma, Antalya hibeşi, Anadolu aşı, Ezogelin çorbası, Uşak tarhanası, keşkek, İzmir köfte, tantuni, kıymalı pide…
Peki ya Hatay?
Sadece Hatay Kırma Zeytini…
UNESCO Gastronomi Şehri unvanına sahip, yüzlerce yıllık mutfak kültürüyle dünyanın sayılı gastronomi merkezlerinden biri kabul edilen Hatay'ın; künefesi, tepsi kebabı, kağıt kebabı, oruğu, humusu, zahteri, biberli ekmeği, kaytaz böreği, sürkü, küflü sürkü, tuzlu yoğurdu ve daha onlarca eşsiz lezzeti neden o sofralarda yer bulamadı?
İşte asıl sorgulanması gereken konu budur.
Bu organizasyon başka bir ülkede yapılmadı.
Türkiye'nin ev sahipliğinde, Ankara'da gerçekleştirildi.
Dünyanın gözü Türkiye'nin üzerindeydi.
Peki Türkiye'nin gastronomi başkentlerinden biri olan Hatay neden kendi ülkesinin ev sahipliği yaptığı bu dev organizasyonda hak ettiği şekilde temsil edilmedi?
Daha da önemlisi…
Hataylı ustalar neden o mutfakta yoktu?
Bugün Hatay, Avrupa Birliği coğrafi işaret tescilleri konusunda Türkiye'nin en hızlı yükselen şehirlerinden biri.
Hatay Künefesi, Hatay Kaytaz Böreği, Hatay Sürk Peyniri, Antakya Küflü Sürkü derken yeni tesciller de yolda.
Avrupa Hatay mutfağını tescillerken, Türkiye'nin en önemli uluslararası organizasyonlarından birinde Hatay'ın yalnızca kırma zeytinle temsil edilmesi gerçekten düşündürücüdür.
Bu sadece bir yemek meselesi değildir.
Bu bir temsiliyet meselesidir.
Bu bir tanıtım meselesidir.
Bu, Hatay'ın hak ettiği değeri görüp görmediğinin göstergesidir.
Depremin ardından ayağa kalkmaya çalışan Hatay'ın en güçlü markalarından biri mutfağıdır. Sanayisini yeniden kurabilirsiniz, yollarını yeniden yapabilirsiniz, binalarını yeniden inşa edebilirsiniz. Ama Hatay'ın yüzyılların birikimiyle oluşmuş mutfak kültürü zaten hazır bir dünya markasıdır.
İşte tam da bu nedenle NATO Zirvesi gibi organizasyonlar Hatay için eşsiz fırsatlardır.
Ne yazık ki bu fırsat değerlendirilememiştir.
Şimdi herkesin sorması gereken soru şudur:
Bu tablonun sorumlusu kim?
Hatay mutfağını ulusal ve uluslararası platformlarda temsil etmekle görevli kurumlar mı?
Gastronomi dernekleri mi?
Yerel yöneticiler mi?
Turizm paydaşları mı?
Yoksa Hatay'ın mutfağını doğru platformlara taşıyacak organizasyonları oluşturamayanlar mı?
Yıllardır "UNESCO Gastronomi Kenti" unvanıyla övünüyoruz.
Her yıl gastronomi festivalleri düzenliyoruz.
Paneller yapıyoruz.
Lezzet günleri organize ediyoruz.
Fuar fuar geziyoruz.
Sosyal medyada binlerce paylaşım yapıyoruz.
Peki sonuç nerede?
Dünyanın en önemli diplomasi organizasyonlarından biri Türkiye'de yapılıyor.
Onlarca devlet başkanı aynı sofraya oturuyor.
Ve Hatay mutfağı o sofrada neredeyse hiç yok.
O halde şu soruyu sormak herkesin hakkıdır:
Biz gerçekten Hatay mutfağını tanıtıyor muyuz, yoksa sadece gastronomi günleri düzenleyerek kendi kendimizi mi alkışlıyoruz?
Festival yapmak elbette önemlidir.
Ancak asıl başarı; dünyanın izlediği sofralarda yer alabilmektir.
Hatay'ın tanıtımı yalnızca şehir içinde düzenlenen etkinliklerle olmaz.
Gerçek tanıtım, uluslararası organizasyonlarda görünür olabilmektir.
Hatay'ın lezzetlerini dünyaya taşıdığımızı söylüyoruz.
Peki dünyanın gözünün çevrildiği organizasyonlarda neden görünmüyoruz?
Neden bir künefe ustası NATO mutfağında değildi?
Neden bir kaytaz böreği ustası o sofraya davet edilmedi?
Neden tepsi kebabı, humus, biberli ekmek ya da kağıt kebabı dünyanın liderlerine sunulmadı?
Bu sorular cevapsız bırakılmamalıdır.
Çünkü tanıtım; afiş bastırmakla, festival yapmakla, birkaç gün süren etkinliklerle olmaz.
Tanıtım; dünyanın en prestijli sofralarında yer alabilmektir.
Bugün NATO Zirvesi'nde yer alamayan bir mutfak için yarın "Dünya bizi tanımıyor." diye yakınmanın da hiçbir anlamı kalmaz.
Hatay mutfağı geri planda bırakılacak kadar sıradan değildir.
Tam tersine, Türkiye'nin dünyaya gururla sunabileceği en güçlü gastronomi markalarından biridir.
Sorun mutfakta değildir.
Sorun, Hatay mutfağını hak ettiği yere taşıyamayan temsil anlayışındadır.
Artık ilgili kurumların, gastronomi temsilcilerinin, meslek odalarının, turizm paydaşlarının ve karar vericilerin bu tabloyu ciddiyetle değerlendirmesi gerekiyor.
Çünkü Hatay artık mazeret değil, sonuç görmek istiyor.
Hatay'ın mutfağı yalnızca gastronomi festivallerinin afişlerinde değil, Türkiye'nin ev sahipliği yaptığı en prestijli uluslararası organizasyonların başköşesinde yer almalıdır.
Bunu sağlayamayanlar da çıkıp kamuoyuna şu sorunun cevabını vermelidir:
Hatay'ın eşsiz mutfağı NATO Zirvesi'nin sofrasına neden giremedi?
Kalın SAĞ’lıcakla…

EVE DÖNMEK EN GÜZEL KUTLAMADIR

Son günlerde haberler çok aynı: “Motosiklet kazası… Hayatını kaybetti.”  

Son bir ayda çok duyduk. Çok gençti, çok tecrübeliydi… Fark etmiyor. Bir anda bitiyor.

Motosiklet affetmiyor. Koruyan kaporta yok, airbag yok. Bir saniyelik dalgınlık, bir gaz fazlası, bir virajın yanlış hesabı… Her şey değişiyor.

Motor kullanmak özgürlük. Rüzgar, yol, kendi başına gitmek… Bu hissi hepimiz biliyoruz. Çok doğal.  

Ama aynı özgürlük sorumluluk da istiyor. “Bana bir şey olmaz” dediğimiz an, tehlike orada başlıyor.

Peki biz ne yapacağız?  

Büyükler olarak: Anahtarı verirken sadece “dikkat et” demek yetmiyor. İlk motorun gücü, gece sürüşü, ekipman, kask… Bunlar aceleye gelmez. Yanında bilen biriyle başlamak, eğitim almak sevginin başka halidir.

Arkadaş olarak: “Yavaşla” denildiğinde dalga geçilmemeli. Alkış hız için değil, sağ salim dönüş için olmalı. Birbirimizi gaza değil, frene çağırmalıyız. Gerçek cesaret eve varmaktır.

Motor kullananlar olarak: Trafik kuralları ceza için değil. Hayat için. Hız değil, dönüş kutlanmalı. Ekipman takmak mahcubiyet değil, akıllılıktır. Mesaj atıp “geldim” demek, birilerinin duasını rahatlatmaktır.

Rakamlar artıyor. Kazalar can yakıyor. Belki ehliyet sürecini, eğitimleri, denetimleri konuşmanın zamanıdır. Ama önce biz kendi aramızda konuşalım.

Yarın sabah işe giderken, okula giderken, bir çay içmeye çıkarken… Motorun anahtarına elini atarken bir saniye dur. Aynaya bak. Kaskını tak. Telefonuna “çıktım” yaz. Giderken değil, dönerken kutla.  

Çünkü bu yazıyı okuyan herkesin evde bekleyeni var. 

Bir anne, bir baba, bir eş, arkadaş bir çocuk… Ya da sadece seni merak eden bir dost.

Yolda hepimiz birbirimize emanetiz. Arabasıyla, yayasıyla, motorcusuyla…  

Bir fotoğraf, bir alkış, bir heves için bir ömürden vazgeçmeye değmez.

En büyük kaza, “keşke” demektir. O “keşke”yi yaşamamak için bugün karar verelim.  

Yavaşlayalım. Konuşalım. Kollayalım birbirimizi.

Çünkü en güzel kutlama, eve dönüp kapıdan içeri girmektir.  

Eve dönen her motor sesi bir duaya denk gelsin.

İsmail CİNGÖZ

Özet

2025 yılı ortalarında Rus medya organlarında Türkiye'nin güvenlik politikalarının “büyük bir savaşa hazırlık” şeklinde yorumlanması dikkat çekmişti. Aradan geçen yaklaşık bir yıllık süreçte İsrail-İran çatışmaları, Suriye'deki güç dengelerindeki değişim, Karadeniz güvenliği, Türkiye'nin savunma sanayiinde kaydettiği ilerlemeler ve bölgesel diplomatik gelişmeler, söz konusu Rus analizinin yeniden değerlendirilmesini gerekli kılmıştır. Bu gelişmeler, 2025 yılında ortaya konulan değerlendirmelerin ne ölçüde askerî, diplomatik ve jeopolitik gerçekliklerle örtüştüğünün analiz edilmesine imkân sağlamaktadır. Çalışmanın ulaştığı temel sonuç, Rus medyasında dile getirilen “Türkiye büyük bir savaşa hazırlanıyor” söyleminin doğrudan askerî gerçekliği değil; Rusya'nın değişen güvenlik algısını ve bölgesel güç rekabetine ilişkin stratejik söylem üretimini yansıttığını ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler: Türkiye, Rusya, caydırıcılık, savaş, güvenlik, savunma. 

Giriş

Uluslararası ilişkilerde devletlerin askerî hazırlıkları, çoğu zaman yalnızca savaş niyetinin değil, aynı zamanda caydırıcılık stratejisinin ve değişen güvenlik ortamına uyum arayışının da bir göstergesi olarak değerlendirilmektedir.[1] Güç dengelerinin hızla değiştiği jeopolitik dönemlerde rakip aktörün geliştirdiği yeni nesil hava savunma sistemleri, balistik füzeler veya insansız hava araçları gibi askerî teknolojiler salt savunma amaçlı olsa dahi büyük güçlerin medya organları ve stratejik analiz merkezleri, rakip veya bölgesel aktörlerin askerî modernizasyon süreçlerini kendi güvenlik algıları doğrultusunda “saldırgan/revizyonist niyetlerin göstergesi” gibi yorumlayabilmektedir.[2]

Bu bağlamda, 9 Temmuz 2025 tarihinde Rus devlet haber ajansı RIA Novosti'de Mihail Katkov imzasıyla yayımlanan “Erdoğan Yatağanı Çekti: Türkiye Büyük Bir Savaşa Hazırlanıyor” başlıklı analiz,[3][4] yalnızca Türkiye'nin askerî kapasitesine ilişkin bir değerlendirme olarak değil; Rusya'nın Karadeniz, Güney Kafkasya, Orta Doğu ve Doğu Akdeniz'de değişen bölgesel güç dengelerini nasıl algıladığını yansıtan dikkat çekici bir stratejik söylem örneği olarak öne çıkmıştır. Söz konusu analiz, Türkiye'nin savunma sanayiindeki ilerlemesi, askerî modernizasyonu ve bölgesel etkinliğinin Rus güvenlik perspektifinde nasıl anlamlandırıldığını göstermesi bakımından da önem taşımaktadır.

Bu çalışma şu soruya cevap aramaktadır: 9 Temmuz 2025 tarihinde Rus medyasında ortaya konulan "Türkiye büyük bir savaşa hazırlanıyor" söylemi, 2025–2026 dönemindeki askerî ve jeopolitik gelişmeler ışığında ne ölçüde doğrulanmış veya geçerliliğini korumuştur?

Yöntem

Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi kullanılmıştır. Araştırmanın temel veri setini RIA Novosti'de yayımlanan analiz oluştururken, Reuters, BBC, RAND Corporation, International Institute for Strategic Studies (IISS) ve çeşitli akademik yayınlarda yer alan açık kaynak verileri karşılaştırmalı analiz yöntemiyle incelenmiştir. Elde edilen bulgular uluslararası güvenlik, caydırıcılık teorisi ve stratejik iletişim literatürü çerçevesinde yorumlanmıştır.

Çalışmada kullanılan kaynaklar açık kaynak niteliğinde olup elde edilen bulguların doğrulanabilirliği karşılaştırmalı veri analizi ile test edilmiştir.

Türkiye'nin Güvenlik Paradigmasındaki Değişim

Türkiye, 2016 sonrası hayata geçirmeyi başardığı proaktif güvenlik konsepti kapsamında klasik sınır savunması anlayışından uzaklaşarak “ileri savunma” (forward defence) doktrinini benimsemiştir.[5] Bu kapsamda; Suriye, Irak, Libya,Karadeniz, Doğu Akdeniz ve Kafkasya aynı güvenlik denkleminde değerlendirilmektedir. Bu yaklaşımın temel amacı saldırganlık değil, tehditlerin Türkiye sınırlarına ulaşmadan bertaraf edilmesidir.

Rus Medyasının Söylemi Neden Sertleşiyor?

Rusya açısından Türkiye artık yalnızca NATO üyesi bir ülke olarak değil; Karadeniz’de etkin deniz gücüne sahip[6][7], insansız hava araçları teknolojisinde öne çıkan[8], Azerbaycan’ın stratejik ortağı olarak Güney Kafkasya’da belirleyici rol oynayan, Orta Asya/Türkistan coğrafyasında diplomatik ve ekonomik etkisini artıran ve savunma sanayiinde dışa bağımlılığını azaltan birçok alanda etkili bölgesel aktör olarak algılanmaktadır. Bu nedenle Rus analizlerinde kullanılan “büyük savaşa hazırlık” söylemi, Türkiye’nin doğrudan saldırı maksatlı olmasa da artan kapasitesinin Rus güvenlik perspektifinde oluşturduğu güvenlik kaygısının sonucu olarak değerlendirilmelidir.

Rus stratejik söylemlerinin yalnızca iç kamuoyuna değil, aynı zamanda NATO, Türkiye ve bölgesel aktörlere yönelik çok katmanlı mesajlar içerdiği değerlendirilebilir. Bu tür söylemler, Türkiye'nin artan askerî kapasitesini tehdit olarak çerçeveleyerek Rusya'nın kendi güvenlik politikalarını meşrulaştırma ve bölgesel nüfuz alanlarını koruma amacına da hizmet etmektedir.

Kurumların ve devletlerin belirledikleri siyasal hedeflere ulaşabilmek amacıyla tüm iletişim faaliyetlerini planlı ve koordineli biçimde kullanmaları stratejik iletişimdir.[9]NATO’da benzer şekilde, stratejik iletişimini (StratCom) “İttifak politikalarını, operasyonlarını ve faaliyetlerini desteklemek ve NATO'nun amaçlarını ilerletmek için uygun şekilde NATO iletişim faaliyetlerinin ve yeteneklerinin - Kamu Diplomasisi, Halkla İlişkiler, Askeri Halkla İlişkiler, Bilgi Operasyonları (IO) ve Psikolojik Operasyonlar - koordineli ve uygun kullanımı” olarak tanımlamaktadır.[10] Bu çerçevede Rus medyasında Türkiye'nin askerî modernizasyonunu “büyük savaşa hazırlık” söylemi üzerinden sunan haber ve analizler, yalnızca gazetecilik faaliyeti olarak değil; uluslararası kamuoyu ile karar alıcıların güvenlik algılarını etkilemeye yönelik stratejik iletişim faaliyetleri kapsamında da değerlendirilebilir.

İsrail-İran Savaşı Sonrası Yeni Güvenlik Mimarisi

2025-2026 döneminde İsrail ile İran arasında yaşanan doğrudan çatışmalar, Orta Doğu'daki güç dağılımını yeniden şekillendirmiştir.[11][12]

Haziran 2025 İsrail-İran savaşı, İran'ın konvansiyonel askerî kapasitesinde önemli kayıplara yol açmış, ekonomik yaptırımların da ağırlaşmasına neden olmuştur. Ancak bu operasyonlar İran’ın nükleer programını tamamen durduramamış; rejim iç istikrarını koruyarak yeni gelişmelere uyum sağlamayı başarmıştır.[13]

Savaş sonrasında İran'ın özellikle Suriye eksenindeki nüfuzunun ciddi biçimde zayıfladığı ve bunun Orta Doğu'da yeni bir jeopolitik güç boşluğu oluşturduğu değerlendirilmektedir. Reuters'ın İran'ın Şam Büyükelçiliğinden elde ettiği resmî belgelere dayanan araştırması, İran'ın bölgeden çekilmesiyle oluşan boşluğu Türkiye ve İsrail gibi bölgesel aktörlerin hızla doldurmaya yöneldiğini ortaya koymaktadır.[14] Benzer şekilde Rus stratejik düşünce çevrelerinde yayımlanan analizlerde de söz konusu savaşın yalnızca İran'a yönelik askerî bir operasyon değil, aynı zamanda Orta Doğu'nun güç haritasını yeniden şekillendirme süreci olduğu vurgulanmaktadır.[15] Bu çerçevede Türkiye; düzenli ordusu, gelişmiş savunma sanayii, sınır ötesi harekât tecrübesi ve Suriye-Irak sahasındaki fiilî askerî varlığıyla oluşan jeopolitik boşluğu doldurma kapasitesine sahip başlıca bölgesel aktörlerden biri olarak öne çıkmaktadır.

Bu kırılgan güvenlik ortamında İsrail ve ABD, 28 Şubat 2026'da İran'ın Tahran, İsfahan, Kum, Kerec ve Kirmanşah şehirlerine “Aslanın Kükremesi” ve “Destansı Öfke” kod adlarıyla hava saldırıları düzenleyerek[16] füze altyapısını, askerî ve nükleer tesisleri hedef almış; başkent Tahran başta olmak üzere ülke liderliğine yönelik operasyonlarda Dini Lider Ayetullah Ali Hamaney ile İslam Devrim Muhafızları Birliği'nin (IRGC) çok sayıda üst düzey yetkilisinin öldürüldüğü açıklanmıştır.[17] Yaklaşık kırk gün süren yoğun çatışmaların ardından 8 Nisan 2026'da şartlı ateşkes ilan edilmiş, ancak taraflar arasında kapsamlı bir anlaşmaya ulaşılamamıştır. Bu nedenle çatışmanın sona ermesinden ziyade diplomatik müzakere ve kontrollü gerilim aşamasına geçtiğini söylemek daha isabetlidir. Bununla birlikte İran, üretim tesisleri ile kritik stoklarını yer altı altyapılarında koruyabilmesi sayesinde, aldığı ağır darbeye rağmen operasyonel kapasitesini önemli ölçüde muhafaza etmiştir.[18]

Dolayısıyla İran'ın zayıflamasıyla oluşan jeopolitik boşluk, Rus analizlerinde Türkiye'nin yükselen askerî kapasitesinin daha fazla dikkat çekmesine neden olmuş; bu durum 2025 yılında dile getirilen “Türkiye büyük savaşa hazırlanıyor” söylemini Rus güvenlik perspektifinde yeniden anlamlandırmıştır.

Caydırıcılık mı, Saldırı Hazırlığı mı?

Uluslararası güvenlik literatürüne göre caydırıcılık ile saldırı hazırlığı aynı kavram değildir.[19][20][21]

Türkiye'nin Altay ana muharebe tankı, KAAN millî muharip uçağı, KIZILELMA ve AKINCI insansız savaş platformları, HİSAR ve SİPER hava savunma sistemleri, MİLDEN denizaltısı, TF-2000 hava savunma muhribi ve Millî Uçak Gemisi gibi projeleri, kısa vadeli askerî krizlere tepki olarak başlatılmış girişimler değil; 2000'li yılların başından itibaren uygulanan uzun vadeli kuvvet modernizasyonu ve savunma sanayiinde stratejik özerklik politikalarının ürünüdür. Söz konusu projelerin önemli bir bölümü on yılı aşkın süredir planlanmakta ve geliştirilmektedir. Bu nedenle bu yatırımlar, ani bir savaş hazırlığından ziyade Türkiye'nin teknolojik bağımsızlığını ve bölgesel caydırıcılık kapasitesini güçlendirmeye yönelik uzun soluklu bir savunma planlamasının yansıması olarak değerlendirilmelidir[22][23].

Sonuç

Türkiye'nin yürüttüğü mevcut güvenlik politikası incelendiğinde temel hedefin saldırgan genişleme değil; olası çok cepheli tehdit ihtimalleri üzerinden ulusal caydırıcılığı artırmak, yerli üretim eksenli olarak savunma sanayiinde bağımsızlığı güçlendirmek ve çevresinde ve hinterlandında oluşabilecek krizlerin Türkiye'ye sirayet etmesini önlemek olduğu görülmektedir.

Bu nedenle söz konusu haberler, jeopolitik ve jeostratejik rekabet dönemlerinde stratejik iletişim faaliyetlerinin bir unsuru olarak değerlendirilebilir. Türkiye'nin askerî modernizasyon süreci, yalnızca Rusya açısından değil, NATO, Avrupa Birliği, Orta Doğu ülkeleri hatta Asya-Pasifik ülkeleri tarafından da dikkatle izlenen stratejik bir dönüşüm sürecidir.

Sonuç olarak, 2025 yılında Rus medyasında dile getirilen “Türkiye büyük bir savaşa hazırlanıyor” söylemi, aradan geçen yaklaşık bir yıllık süreçte yaşanan askerî ve jeopolitik gelişmeler ışığında değerlendirildiğinde, doğrudan bir savaş hazırlığının göstergesi olmaktan ziyade Rusya'nın değişen bölgesel güç dengelerine ilişkin güvenlik algısını ve stratejik önceliklerini yansıtan bir söylem olarak öne çıkmaktadır. Bu nedenle söz konusu söylem, yalnızca bir medya değerlendirmesi olarak değil; Rusya’nın bölgesel rekabet ortamında Türkiye’ye yönelik güvenlik algısını yönlendirme çabasının bir parçası olarak okunmalıdır.

​​​:

İsmail CİNGÖZ; Uluslararası Siyaset Uzmanı. BULTÜRK Ankara Temsilcisi. TDPB Basın Kulübü Başkanı. cingozismail01@gmail.com

Dipnotlar

[1] Ayrıntılı bilgi için bakınız: Hakan Mehmetçik, “21. Yüzyıl için Caydırıcılık: Teori ve Pratikte Neler Değişti?”, Güvenlik Stratejileri, Y.: 11, S.: 22, ss.: 30-46. https://www.researchgate.net/publication/329702922_21_Yuzyil_icin_Caydiricilik_Teori_ve_Pratikte_Neler_Degisti_Deterrence_for_21st_Century_Changes_in_Theory_and_Practice (Erişim Tarihi: 03.07.2026)
[2] Duhan KALKAN, “Savunma Sanayisinde Milli Teknoloji Hamlesi: Ankara İli Örneği”, Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Sosyal Bilimler Dergisi, 86, 582-596; 2025. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/5168469 (Erişim Tarihi: 05.07.2026)
[3] Mihail Katkov, “Эрдоган достал ятаган. Турция готовится к большой войне”, ria.ru, 09.07.2025. https://ria.ru/20250709/turtsiya-2027947400.html(Erişim Tarihi: 03.07.2026)
[4] Cumhuriyet, “Rus Basını: Erdoğan 'Yatağanı' Çekti, Türkiye Büyük Bir Savaşa Hazırlanıyor”, 11.07.2025. https://www.cumhuriyet.com.tr/dunya/rus-basini-erdogan-yatagani-cekti-turkiye-buyuk-bir-savasa-hazirlaniyor-2417260 (Erişim Tarihi: 03.07.2026)
[5] Ahmet Özkan, “Türkiye’nin Terörle Mücadelede Değişen Güvenlik Konsepti: Sınırların Ötesinde Güvenlik”, Uluslararası Afro-Avrasya Araştırmaları Dergisi, / C.: 10, S.: 20, Haziran 2025. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4886657 (Erişim Tarihi: 03.07.2026)
[6] Alper Coşkun, “The Shifting Balance Of Power in the Black Sea”, GİS Report, February 14, 2024. Balance of power in the Black Sea shifts to Turkey (Erişim Tarihi: 04.07.2026)
[7] Sinem Cengiz, “Turkiye’s Delicate Balancing Act in the Black Sea”. Arab News, April 04, 2025. Turkiye’s delicate balancing act in the Black Sea | Arab News (Erişim Tarihi: 04.07.2026)
[8] Karen Kaya, “Turkey as a Drone Superpower: A Case Study of a Mid-Size Power Driving the Operational Environment”, t2.com, Foreign Military Studies Office (FMSO), March 2023. TRADOC_FMSO_2023MAR28_Turkey_Drone_Superpower_Kaya.pdf (Erişim Tarihi: 04.07.2026)
[9] Stratejik İletişim ve Stratejik Yönetim, 2023 Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı Yayınları, 1. Baskı, İstanbul, 2023. https://yayinlar.iletisim.gov.tr/uploads/STRATEJI%CC%87K_I%CC%87LETI%CC%87S%CC%A7I%CC%87M_ve_STRATEJI%CC%87K_YO%CC%88NETI%CC%87M.pdf (Erişim Tarihi: 05.07.2026)
[10] Naja Bentzen, “NATO Strategic Communications–Anevolvingbattleof Narratives”, EPRS | European Parliamentary Research Service, Members' Research Service, Briefing July2016. https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2016/586600/EPRS_BRI(2016)586600_EN.pdf (Erişim Tarihi: 05.07.2026)
[11] Ahmet Emin Dağ, “Jeopolitik Kırılma: İran-İsrail Savaşı Ardından Ortadoğu’daki Yeni Güç Dinamikleri”, Ortadoğu ve Afrika Araştırmacılar Derneği ORDAF, 30.06.2025. https://ordaf.org/jeopolitik-kirilma-iran-israil-savasi-ardindan-ortadogudaki-yeni-guc-dinamikleri/ (Erişim Tarihi: 04.07.2026)
[12] Orta Doğu Haber, “ABD ve İran Anlaştı: Ortadoğu’da Yeni Dönem Başlıyor”, 15.06.2026. https://www.ortadoguhaber.com/abd-ve-iran-anlasti-ortadoguda-yeni-donem-basliyor/ (Erişim Tarihi: 04.07.2026)
[13] Krzysztof Strachota, “Iran in Crisis: the Landscape After the Twelve-Day War”, OSW, 2025-12-18. https://www.osw.waw.pl/en/publikacje/osw-commentary/2025-12-18/iran-crisis-landscape-after-twelve-day-war (Erişim Tarihi: 04.07.2026)
[14] John Davidson, Allison Martel ve Reade Levinson, “Iran had imperial ambitions in Syria. Secret embassy papers show why it failed”, Reuters, May 1, 2025. Iran had imperial ambitions in Syria. Secret embassy papers show why it failed | Reuters (Erişim Tarihi: 04.07.2026)
[15] Alireza Noori, “Israel’s War Against Iran: The Dangerous Ambition for Remapping the Middle East”, Russia in Global Affairs, 16.07.2025. Israel’s War Against Iran: The Dangerous Ambition for Remapping the Middle East — Russia in Global Affairs (Erişim Tarihi: 04.07.2026)
[16] Abdulwajid Soroush, “Three Narratives of Victory in One War”, RealClear Defense, April 28, 2026. https://www.realcleardefense.com/articles/2026/04/28/three_narratives_of_victory_in_one_war_1179264.html (Erişim Tarihi: 05.07.2026)
[17] BBC, “Why did US and Israel attack Iran and how long could the war last?”, 23 April 2026. https://www.bbc.com/news/articles/cx2dyz6p3weo (Erişim Tarihi: 05.07.2026)
[18] Merve Kornik, “Hava Operasyonları Sonrası İran’ın Füze Gücü Ne Durumda?”, Ekonomim, 09.05.2026. https://www.ekonomim.com/dunya/hava-operasyonlari-sonrasi-iranin-fuze-gucu-ne-durumda-haberi-893102 (Erişim Tarihi: 04.07.2026)
[19] Michael J. Mazarr, “Understanding Deterrence”, Rand, Apr 19, 2018. https://www.rand.org/pubs/perspectives/PE295.html (Erişim Tarihi: 05.07.2026)
[20] James B. Steinberg, Michael E. O’hanlon ve Susan E. Rice, “The New National Security Strategy and Preemption”, Brookings, December 21, 2002. https://www.brookings.edu/articles/the-new-national-security-strategy-and-preemption/ (Erişim Tarihi: 05.07.2026)
[21] Christof Heyns, “The Definition of an “Attack” under the Law of Armed Conflict”, Lieber Institute, Nov 3, 2020. https://lieber.westpoint.edu/definition-attack-law-of-armed-conflict-protection/ (Erişim Tarihi: 05.07.2026)
[22] Tom Waldwyn, “Turkiye’s Defence-industrial Relationships with Other European States”, iiss.org, September 2024. iiss__turkiyes-defence-industrial-relationships-with-other-european-states_11092024.pdf (Erişim Tarihi: 05.07.2026)
[23] Tom Waldwyn, “Turkiye’s defence industry charts a course for European growth”, iiss.org, 20th January 2025. Turkiye’s defence industry charts a course for European growth (Erişim Tarihi: 05.07.2026)

Uzun zamandır Hatay’a gelmemiştim, bu yüzden Hatay hakkında yazma haddimi kendimde bulmuyordum. Buradaki yaşamı, daha doğrusu yaşam mücadelesini, görmeden anlatmaya çalışmak imkânsızdı ve bu kadar kısa sürede bu yetkinliği kazanmış olmam hâlâ imkânsız. Bu yüzden yazdığım yazı sadece bir gözlem, rica ve tavsiye niteliğindedir. Bu yazıyı, Hatay’da doğmuş, büyümüş ve şehrine bağlı olan bir genç olarak yazıyorum.

Depremin ne olduğunu sorguladığımızda genelde kafamızda yapısal taslaklar oluşur. Ancak Hatay’daki sorunlar birkaç bina yıkıntısından çok daha ileride. Şehrin meydanlarında, kamusal alan olmaya çalışan parklarında veya otobüs duraklarında bile fark edebileceğiniz sorunlar, ufak gibi görünse de akşam Hataylının evine, sofrasına ve uykularına taşınıyor. 

Gözle görülebilir toz yığınları insanların bedenlerini sararken, Hatay halkıyla özdeşleşmiş; hoşgörü, yardımseverlik, güven gibi birçok değerin de üstünü kaplamaya çalışıyor ve buradaki insanların asıl mücadelesi burada başlıyor. 

Şu an bunları yazarken amacım Hatay halkını karalamak veya yaşayanları zan altında bırakmak değil ancak benim hatırladığım Hatay hiçbir zaman böyle olmamıştı. 

Dün fotoğraf çekmek ve durumlardan haberdar olmak için dolaştığım Antakya’da sorunlar otobüse binerken başladı, herkes havadaki toz kütlesi gibi sinirli, ağır ve hırçındı. Kimse kimseye selam bile vermiyordu veya herhangi biri yol soran birini kolayca aşağılayabiliyordu. 

Buradaki sorun evlerin, hastanelerin veya kurum binalarının eksikliğinin ilerisinde. Psikolojik ve sosyal bir yapıyı insanlar kendi içlerinde ve kendi aralarında onarmaya çalışıyor. Buluşma, kahve içme veya iki lafın belini kırma mekanları bile bu yeni yapılanma süreciyle kendine yer bulmaya çalışıyor. 

Bir tarafta tamamen kabullenmiş ve sosyal hayatı en alt seviyede tutarak depremin etkisini tolere etmeye çalışanlar, bir tarafta ise farkında olmadan yeni kamusal düzeni oluşturan insanlar var ancak en önemlisi azınlık olmalarına rağmen şehri ayağa kaldırmak için çabalayan ve Hatay kimliğinden vazgeçmeyenler.

Hatay’ın ne olduğunu ve dayatılan Hatay kimliğinin gerçeğin yanından bile geçmediğini bilen bu azınlığa çok büyük bir sorumluluk düşüyor. Bir şehri yeniden inşa etmenin sadece binaları, yolları yaparak veya bunları yaparken siyasi şemayı şekillendirmeye çalışarak olmayacağını onlar da biliyor –ki bunların da yapılıp yapılmadığı tartışılır.

Bu konuyu David Harvey "Şehir hakkı, şehir kaynaklarına erişim hakkından çok daha fazlasıdır; şehri değiştirerek kendimizi değiştirme hakkıdır. Şehrin nasıl yeniden inşa edileceği, toplumsal bağlarımızın nasıl yeniden kurulacağıyla doğrudan ilgilidir" şeklinde açıklar (Harvey, 2013, s. 1).

Hatay’ın yeniden doğmasının önündeki en büyük sınav inşaat firmalarının değil bu kültür ve şehir içinde büyümüş bizlerindir. Ancak gözlemlediğim kadarıyla bu yapı büyük bir manipülasyon aracına dönüşerek halkın zaten temel ihtiyacı olan şeyler birer lütufçasına sunmaktadır. 

Şehrin yeniden oluşumu için çaba sarf eden azınlıktan ve bu azınlığa katılmaya çalışanlardan en büyük ricam, Hatay’ın kimliğindeki zedelenmenin onarımı üzerine çalışmaktır, buçalışma dışarıdan bakıldığında zor gibi görülse de aslında bazı örnekleri basit bir konserde bir araya gelen insanlarla bile ortaya çıkabilmektedir.

Bizlere düşen şehir veya yurt dışında Hatay’ı tanıtmak için yaptığımız bazı faaliyetleri Hatay içinde de bu kimliğe sahip çıkarak yinelemek ve bu toprakların, bu köklerin ne olduğunu unutmamaktır. Hatay hiçbir zaman yıkıntılar şehri değildir.

Hüseyin Mert Turan

Antakya – 08.07.2026

Günlük hayatta, arkadaş ortamlarında ya da ikili ilişkilerde en sık duyduğumuz, duyduğumuzda da insanın içini kemiren, kendinde sorun varmış algısı yaratan o meşhur savunma cümlesi: "Ben sadece şaka yapmıştım, sen de çok hassassın!"

Peki, bu olayın aslı gerçekten öyle mi? Bir taraf istediğini özgürce ifade ediyorken diğer taraf gereksiz bir hassasiyet mi gösteriyor sizce? Yoksa göremediğimiz başka dinamikler mi var?

Bir Yaşam ve Farkındalık Koçu olarak analizlerime göre, ilişkilerdeki en büyük kör noktalardan biri tam olarak budur. Aynı gökyüzünün altında bambaşka hayatlar yaşarız; hatta aynı evde büyüyen, aynı annenin çocukları arasında bile bu durum böyledir.

Neden Her İnsanın Farklı Bir Bakış Açısı Vardır?

Gerçek şu ki, hiç kimse dünyaya çıplak gözle bakmaz. Her birimizin gözünde geçmiş deneyimlerimizden, çocukluk kırgınlıklarımızdan, aile kültürümüzden ve mizaç özelliklerimizden yapılmış filtreli birer gözlük vardır.

Sizin için sadece "zararsız bir espri" olan bir kelime, karşınızdaki insanın çocukken yetersizlik hissettiği bir yaraya dokunuyor olabilir. Sizin "Ne var bunda gülecek?" dediğiniz bir durum, başkası için açık bir saygı sınırı ihlali anlamına gelebilir. İnsanları farklı kılan şey olayların kendisi değil, o olaylara zihinlerinde verdikleri anlamlardır. İşte bu yüzden, birinin "şaka" dediği şey, diğerinin "Sınırlarıma basıyorsun!" çığlığı olabilir.

Bu Kadar Farklıyken Nasıl Bir Arada Yaşayacağız?

Herkesin bu kadar farklı düşündüğü, hissettiği ve algıladığı bir dünyada kaos kaçınılmaz gibi görünebilir. Ancak bir arada huzurla yaşamanın anahtarı herkesin aynı düşünmesini sağlamak değil, farkındalığı devreye sokmaktır.

Peki, bu köprüyü nasıl kuracağız?

1. Haklı Olma Arzunu Bırak, Anlama Arzusunu Seç:Bir tartışmada amacınız "Ben haklıyım, o alıngan" diyerek kendinizi temize çıkarmak olduğunda, ilişkiyi kaybedersiniz. Farkındalık koçluğunun temel prensiplerinden biri şudur: "Karşımdaki insan neden şu an incindi?" sorusunu sorabilmek. Niyete değil, sonuca bakmak köprü kurmanın ilk adımıdır.

2. "Benim Doğrum" Evrensel Doğru Değildir: Sizin sınırlarınız esnek olabilir ancak başkasının sınırları daha nettir. Bir arada yaşama sanatı; kendi özgürlük alanımızı korurken, başkasının kırmızı çizgilerine park etmemeyi öğrenmektir.

3. Suçlamak Yerine İfade Et: "Sen çok alıngansın" demek bir etikettir ve karşı tarafı doğrudan savunmaya iter. Bunun yerine, "Bu şakanın seni inciteceğini öngöremedim, niyetim kesinlikle bu değildi" diyebilmek, olgunluğun ve yüksek farkındalığın göstergesidir.

Farklılıklar Tehdit Değil, Zenginliktir

Eğer herkes her şeye aynı tepkiyi verseydi, dünya oldukça sıkıcı ve mekanik bir yer olurdu. Bizi insan yapan, aynı manzaraya bakıp bambaşka şiirler yazabilme yeteneğimizdir.

Bir dahaki sefere birisi yaptığınız bir şeye kırıldığında, ona "alıngan" damgası vurmadan önce durun ve sorun: "Acaba onun gözlüğünden bu durum nasıl görünüyor?"

Unutmayın; ilişkileri yıkan şey insanların farklı bakış açılarına sahip olması değil, birbirlerinin bakış açılarına kör kalmasıdır. Birbirimizin sınırlarına saygı duyarak da bağ kurabilir, şakalar yapıp birlikte gülebiliriz.

Birbirimizin sınırlarına saygı duymak, hep birlikte anlaşarak gelişmek ve şifalanmak niyetiyle...

Benden bana, bizden size gelsin.

Gamze ARSLAN

Yaşam ve Farkındalık Koçu

Instagram: @gamzeilefarkindalik

İYİYİ ÖĞÜTLEMEK KÖTÜLÜKTEN SAKINDIRMAK

(Emri bil mâruf Nehyi anil Münker)

Günümüzde mü’minlerin çoğunluğunun terkettiği, ama Rabbimiz Allah’ın Kur’anda mü’minlere farz olarak emrettiği görevlerden biri de: ‘Emri bil mâruf, Nehyi anil Münker’dir. Yani; “İnsanlara iyiyi öğütlemek, kötülükten sakındırmak.” İyi nedir, kötü nedir? derseniz. Kur’an ve Sünnet ölçeğinde Allah’ın rızasına uygun olan,olumlu ve faydalı olan Hakkı, adaleti, merhameti, sevgiyi ve güzel ahlakı içeren her türlü düşünce, söz ve davranış iyidir, iyiliktir. Her güzel söz ve her güzel davranış bir sadakadır. Kötü ise; Allahın rızasına ve insan fıtratına uygun olmayan, Allahın razı olmadığı, haram kıldığı; yalan, iftira, hırsızlık, gıybet, zulüm... gibi. çirkin ve zararlı olan her türlü düşünce, söz ve davranış kötüdür, kötülüktür. Rabbimiz Allah iyiyi öğütler kötüyü, kötülüğü de nehyeder, yasaklar. İyilikleri fazlasıyla mükafatlandırır. Kötülükleri de dengiyle ve azabıyla cezalandırır. Biliniz ki; İyinin ve iyiliğin, hakikatin ve doğrunun, güzelin ve faydanın, Hak ve adâletin ve güzel ahlakın yerleşmediği, kötülüklerin ve haramların terkedilmediği toplumlar asla huzurlu ve mutlu olamazlar. Kendileri huzursuz oldukları gibi başka toplumlara da huzur vermezler. Böyle insanların ve böyle toplumların geçmişte nasıl helâk edildiğini, Allah'ın azâbının onları nasıl kuşattığını ve birbirine kötülük yapan, zulmeden nice insanların ve kavimlerin geçmişte nasıl helak edildiklerini Rabbimiz Allah bize şöyle bildirir: “Biz birbirine zulmeden nice şehir/ülke halkını kırıp geçirdik ve onlardan sonra orada başka başka toplumlar meydana getirdik.” (Enbiya-11)

Bu nedene sevgili dostlar, başta anne ve babalar olmak üzere ilim ve irfan sahibi olan, edeb ve âdab sahibi olan âlimler ve tüm müminler ve özellikle büyükler ‘Emri bil mâruf ve Nehyi anil Münker’den sorumludurlar. Namazdan, Oruçtan ve diğer ibadetlerden sorumlu oldukları gibi!.. Bu görevi yapmayanlar Allahın emrini yapmamış olur ve günah kazanır ve hesabı da ağır olur. Bunu asla unutmayın! Çünkü islamda; insan kendi nefsinden sorumlu olduğu gibi ailesinden ve çevresindeki mü’min kardeşlerinden de sorumludur. Zira İslam dini toplum dinidir. Peygamberimiz Hz.Muhammed bir sözünde şöyle buyurur: “Bir kimse kendisi için arzu ettiği şeyi diğer din kardeşleri için de arzu etmedikçe gerçek iman etmiş, olamaz.” Yani gerçek mü’min olamaz!” Rabbimiz Allah Kur’anda şöyle buyurur: “Siz, (ey müminler) insanlar için çıkarılmış en hayırlı bir toplumsunuz. iyiliği öğütler, kötülükten vazgeçirmeye çalışırsınız; Çünkü siz Allah'a inanıyorsunuz...”' (Ali İmrân-110). Allahın bu emri; bir mü’minin sadece kendisinden sorumlu olmadığını, içinde yaşadığı toplumun huzuru, saadeti ve güvenliği için çevresinden de sorumlu olduğunu göstermektedir. Bu bağlamda müminler; insanlığın ve dahi islamın en önemli ilkeleri olan iyiyi ve doğruyu, doğruluğu ve dürüstlüğü, güzel ahlakı, adaleti, merhameti ve sevgiyi öğütleyen, iyiye örnek olan, kötülükten sakınan ve sakındıran en güzel ahlâka sahip olan bir peygamberin vârisleri olarak; “Emri bil mâruf ve Nehyi anil münker” den sorumludurlar. Peygamberimiz Hz.Muhammed bir hadisinde şöyle buyurur: “Sizden kim bir kötülük görürse, onu eliyle düzeltsin! Buna gücü yetmezse diliyle (öğütle) düzeltsin! Buna da gücü yetmezse kalbiyle ona buğzetsin/kınasın! Bu sonuncusu, imanın en zayıf derecesidir.'”

Mü’minler iyiyi ve doğruları öğütlemeye ve uygulamaya, kötülükten sakınmaya ve sakındırmaya ve örnek olmaya önce kendisinden başlamalı. Zira, ne acıdır ki, günümüzde mü’minlerin çoğu başkalarına güzel güzel öğütler verirler, mesajlar gönderirler ama maalesef kendileri o öğütleri nefislerine uygulamazlar ve yaşamazlar. Yoksa günümüzde müslümanlar arasında kötülükler, zulümler ve hayasızlıklar bu kadar çoğalır mı? Müslümanlar bu konuya çok dikkat etmeli,. Zira Rabbimiz Allah bu konuda bizleri şöyle uyarmaktadır; “Siz Kitabı (Kur’anı) okuduğunuz hâlde, iyiliği başkalarına öğütleyip de kendinizi unuturmusunuz. Yoksa siz, bunun doğru olmadığını anlamıyormusunuz?” (Bakara-44) Mü’min, iyiliği öğütlemeye ve kötülükten sakınmaya ve sakındırmaya önce kendisinden ve ailesinden başlamalı. Eğer bir toplumda aileler edep ve âdab yönünden, iman ve ahlak yönünden iyi olursa, biliniz ki, o toplumun hepsi güzel ahlaklı, güzel edebli ve medenî bir toplum olur. Peygamberimizin Medinede inşâ ettiği “Asrı Saadet toplumu” böyle inşâ edilmiş bir toplumdu. O peygamberin düsturu şu idi: “Komşusu açken kendisi tok sabahlayan bizden değildir.” Hz. Lokman da bu öğluna şu öğüdü vermişti: "Yavrum, namazı gereği gibi (yaşayarak) dosdoğru kıl; insanlara iyiliği öğütle, kötülükten/fenâlıktan alıkoy. Bu hususta sana isabet edecek eziyete de katlan. Çünkü bunlar, kesin olarak farz kılınan işlerdir." (Lokman-17). Sözümüzü Rabbimizin şu ayetiyle bitirelim. “Mü’min erkekler ve mü’min kadınlar birbirlerinin velisidir/dostlarıdır.

Onlar iyiliği öğütlerler, kötülükten sakındırırlar...” (Tevbe-71) Ömrünüz sağğlıklı, huzurlu ve feyizli olsun!

Cumanız mübarek olsun!

(muallimosman)

Karadeniz'de Jeopolitik Rekabet ve Türkiye: NATO'nun Yeni Stratejik Yaklaşımı Çerçevesinde Güvenlik Riskleri ve Stratejik Denge Arayışı

İsmail CİNGÖZ

Özet

2022 yılında başlayan Rusya-Ukrayna Savaşı, 2026 yılı itibarıyla yalnızca iki ülke arasındaki askerî mücadele olmaktan çıkmış; Karadeniz merkezli küresel güç rekabetinin yeni bir aşamasına dönüşmüştür. Ukrayna’nın Rusya Federasyonu’nun derinliklerine yönelik insansız hava aracı saldırılarının artması, NATO’nun doğu kanadını güçlendirme faaliyetleri, ABD’nin Yunanistan’daki askerî varlığını genişletmesi, Avrupa güvenlik mimarisindeki dönüşüm ve Ankara’da gerçekleştirilecek NATO Zirvesi gibi stratejik konular birlikte değerlendirildiğinde, Türkiye’nin jeostratejik öneminin daha da arttığı görülmektedir.

Anahtar Kelimeler: Karadeniz, NATO, Rusya, Ukrayna, Türkiye, Türk Devletleri Teşkilatı, Jeopolitik, Güvenlik.

Giriş

Rusya-Ukrayna Savaşı dördüncü yılını geride bırakırken çatışmaların coğrafi kapsamı ve stratejik niteliği önemli ölçüde değişmiştir. Ukrayna’nın Rusya Federasyonu’nun iç bölgelerinde bulunan askerî tesisleri, enerji altyapısını ve lojistik merkezleri hedef alan uzun menzilli insansız hava araçlarını yoğun biçimde kullanması, savaşın klasik cephe hattının ötesine taşındığını göstermektedir.[1] Bu durum, Karadeniz havzasını yalnızca bölgesel bir çatışma alanı olmaktan çıkararak NATO, Rusya, Amerika Birleşik Devletleri (ABD), Avrupa Birliği ve Avrasya merkezli küresel jeopolitik rekabetin başlıca odak alanlarından biri hâline getirmektedir. Bu gelişmeler, askerî dengelerin yanında enerji güvenliği ve ulaştırma koridorlarını da etkilemekte ve bölgesel güç dağılımını yeniden şekillendirmektedir.

Buna paralel olarak İran-ABD hattında dönemsel diplomatik yumuşama işaretlerinin görülmesi ve Orta Doğu’daki bazı kriz başlıklarının görece arka plana düşmesi, ABD ve NATO’nun stratejik dikkatini yeniden Karadeniz havzasına yöneltmektedir. Bu süreçte Ankara’da gerçekleştirilecek NATO Zirvesi, yalnızca ittifakın kurumsal geleceği açısından değil, Karadeniz’deki güvenlik düzeninin nasıl şekilleneceği bakımından da önem taşımaktadır.[2]

Bu bağlamda, NATO Genel Sekreteri Mark Rutte'nin Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy'nin de Ankara'da düzenlenecek NATO Zirvesi'ne davet edildiğini ve zirvede yer alacağını açıklaması dikkat çekici bir gelişme olmuştur.[3] Bununla birlikte Zelenskiy, zirveye NATO üyesi bir devlet başkanı sıfatıyla değil, davetli ortak ülke lideri olarak katılacaktır. Bu kapsamda Zelenskiy'nin, 32 NATO üyesinin katılacağı ana liderler oturumunda yer almaması; buna karşılık NATO Genel Sekreteri ile birçok müttefik ülke lideriyle ikili görüşmeler gerçekleştirmesi beklenmektedir. Bu durum, Ukrayna meselesinin NATO gündemindeki önemini koruduğunu göstermekle birlikte, Ankara Zirvesi'nin yalnızca Ukrayna savaşı ekseninde şekillenmeyeceğine de işaret etmektedir. Bu çerçevede Ankara Zirvesi, yalnızca Ukrayna savaşına ilişkin değerlendirmelerin yapıldığı bir toplantı olmanın ötesinde; NATO'nun değişen güvenlik önceliklerinin, Karadeniz jeopolitiğinin ve Türkiye'nin stratejik rolünün yeniden öne çıktığı önemli bir platform niteliği taşımaktadır.

Karadeniz’de Değişen Güvenlik Dengesi

2024-2025 yıllarında uluslararası kamuoyunun dikkatinin büyük ölçüde İran-İsrail gerilimi, Gazze krizi ve Orta Doğu merkezli gelişmelere yöneldiği görülmüştür. Ancak 2026 itibarıyla Karadeniz yeniden ABD, NATO ve Rusya arasındaki stratejik rekabetin öne çıkan sahalarından biri hâline gelmektedir. Ukrayna’nın Rusya’nın iç bölgelerine yönelik uzun menzilli saldırıları, NATO’nun doğu kanadındaki askerî hazırlıkları ve Rusya’nın Karadeniz’deki askerî varlığını yeniden yapılandırma çabaları bu dönüşümü daha görünür hâle getirmiştir.[4][5][6]

Ukrayna'nın son dönemde Rusya'nın iç bölgelerine yönelik geniş çaplı İHA saldırıları, Rus askerî kapasitesini sınırlamanın yanı sıra stratejik caydırıcılığı zayıflatmayı ve Rus iç kamuoyunda güvenlik algısını etkilemeyi amaçlayan hibrit savaş unsurları olarak değerlendirilebilir. [7] Bu nedenle söz konusu saldırılar, taktik askerî hamlelerin ötesinde Kremlin’in iç güvenlik algısını ve kamuoyu psikolojisini etkileyen stratejik baskı unsurları olarak değerlendirilebilir.

Bu gelişmeler karşısında Moskova yönetimi hava savunma kapasitesini güçlendirirken Karadeniz’deki askerî konuşlanmasını da gözden geçirmektedir. NATO ise Romanya, Polonya ve Baltık ülkelerinde askerî hazırlık seviyesini artırmakta; doğu kanadını daha görünür bir caydırıcılık hattına dönüştürmektedir.[8]

Bu süreçte 30 Haziran-14 Temmuz 2026 tarihleri arasında Bulgaristan’ın karasuları ve Münhasır Ekonomik Bölgesi içerisinde, özellikle Varna ve Burgaz deniz üsleri çevresinde icra edilecek Breeze 2026 (BRİZ 2026) NATO Tatbikatı da dikkat çekici bir gelişmedir. Rusya-Ukrayna Savaşı’nın devam ettiği ve Karadeniz’in stratejik öneminin arttığı bir dönemde gerçekleştirilecek bu tatbikat, askerî eğitim faaliyetinin ötesinde NATO’nun Karadeniz’deki varlığını, müttefikler arası uyumu ve bölgesel caydırıcılık iradesini göstermesi bakımından stratejik mesaj niteliği taşımaktadır.

Türkiye’nin Stratejik Konumu

Türkiye, Karadeniz'e kıyısı bulunan NATO üyeleri arasında Montrö rejimini uygulayan ve boğazlar üzerinde egemenlik yetkisine sahip tek ülkedir. Montrö Boğazlar Sözleşmesi’nden kaynaklanan sorumlulukları, gelişen savunma sanayii kapasitesi ve Balkanlar-Kafkasya-Orta Doğu hattındaki jeopolitik konumu nedeniyle Karadeniz, güvenlik yapılanmasının en kritik aktörlerinden biridir. En önemlisi de Montrö, Karadeniz'in askerîleştirilmesini sınırlayan en önemli uluslararası hukuk belgesidir. Bunun sonucu olarak savaşın başlangıcından itibaren titizlikle uygulanması, Karadeniz’de askerî dengenin belirli ölçüde korunmasına katkı sağlamıştır.[9] Türkiye bu yönüyle yalnızca NATO üyesi bir ülke değil, aynı zamanda Karadeniz’de kriz yönetimi ve askerî tırmanmayı sınırlama kapasitesine sahip dengeleyici bir aktördür.

Ancak NATO’nun doğu kanadındaki askerî varlığını artırması ve hava savunma kapasitesini güçlendirmeye yönelik girişimleri, Türkiye’nin ittifak içindeki rolünü daha da görünür hâle getirmektedir. Bu durum Ankara’nın caydırıcılığını artırabilecek bir gelişme olmakla birlikte, Rus güvenlik çevrelerinde Türkiye’nin NATO’nun ileri caydırıcılık mimarisindeki rolünün daha fazla tartışılmasına da neden olabilir. Bu çerçevede Türkiye açısından temel mesele, NATO üyeliğinden doğan yükümlülükleri yerine getirirken Karadeniz’de doğrudan çatışma riskini artırmayacak dengeli bir stratejik hat izlemektir. Bu açıdan Ankara’nın son yıllarda sürdürdüğü denge politikası, yalnızca diplomatik bir tercih değil; ulusal güvenlik, enerji güvenliği, ticaret yollarının korunması ve bölgesel istikrar açısından stratejik bir zorunluluktur.

Türk Devletleri Teşkilatı’nın Stratejik Konumu ve Bölgesel Güvenlik Mimarisindeki Rolü

Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan ve diğer Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) üyesi ülkelerin ekonomik kalkınma ve dış ticaret stratejileri büyük ölçüde Hazar Havzası, Güney Kafkasya ve Karadeniz üzerinden Avrupa’ya uzanan enerji ve ulaştırma koridorlarının güvenliğine dayanmaktadır. Özellikle Trans-Hazar Uluslararası Taşımacılık Koridoru, diğer adıyla Orta Koridor, Asya ile Avrupa arasında alternatif ve güvenilir bir lojistik güzergâh olarak giderek daha fazla önem kazanmaktadır.[10]

Nitekim Karadeniz’de yaşanabilecek güvenlik krizleri, yalnızca NATO-Rusya askerî dengesi açısından değil; TDT üyesi ülkelerin enerji ihracatı, dış ticaret hacmi, lojistik bağlantıları ve Avrupa pazarlarına erişimi bakımından da doğrudan sonuçlar doğurabilecek niteliktedir.[11]

Bu kapsamda TDT’nin önümüzdeki dönemde güvenlik istişare mekanizmalarını geliştirmesi, enerji ve ulaştırma altyapılarının korunmasına yönelik ortak yaklaşımlar oluşturması, siber güvenlik, afet yönetimi, kriz yönetimi ve savunma sanayii alanlarında kurumsal iş birliğini derinleştirmesi önem taşımaktadır. Türkiye’nin Karadeniz’e açılan jeostratejik konumu ile Azerbaycan’ın Güney Kafkasya’daki merkezi rolü, Teşkilatın Avrasya ulaştırma ve enerji ağlarının güvenliğinde üstlenebileceği işlevi güçlendirmektedir.

Bununla birlikte mevcut jeopolitik şartlar dikkate alındığında, TDT’nin kısa ve orta vadede Karadeniz’de askerî bir ittifaka dönüşmesini beklemek gerçekçi değildir. Daha uygulanabilir yaklaşım; enerji güvenliği, Orta Koridor’un sürdürülebilirliği, ekonomik entegrasyon, savunma sanayii iş birliği ve kriz yönetimi alanlarında kurumsal koordinasyonun güçlendirilmesidir. Böyle bir model, üye devletlerin farklı dış politika önceliklerini gözeten dengeli bir güvenlik anlayışı sunarken, TDT’nin Avrasya’da istikrar ve bölgesel iş birliğine katkı sağlayan önemli bir aktör olarak konumunu da güçlendirecektir.[12] Ayrıca ASELSAN, BAYKAR ve TUSAŞ başta olmak üzere Türkiye'nin savunma sanayii kuruluşlarının geliştirdiği projeler ile ortak üretim ve teknoloji paylaşımına dayalı girişimler de TDT bünyesindeki savunma iş birliği potansiyelini güçlendirmektedir.

İngiliz Stratejik Düşüncesi ve Karadeniz

İngiltere, Brexit sonrasında benimsediği “Global Britain” vizyonu doğrultusunda Avrupa güvenliğini yalnızca NATO’nun geleneksel savunma alanlarıyla sınırlı görmemekte; Hint-Pasifik’ten Karadeniz’e uzanan geniş bir jeostratejik perspektif geliştirmektedir. AUKUS güvenlik ortaklığı ile Londra, deniz gücü, ileri teknoloji ve caydırıcılık kapasitesini küresel ölçekte artırmayı hedeflerken; Doğu Avrupa’da Ukrayna’ya sağladığı askerî destek, NATO’nun doğu kanadına verdiği katkılar ve Polonya ile Baltık ülkeleriyle geliştirdiği savunma iş birlikleri aracılığıyla Rusya’ya karşı Batı stratejisinin önemli aktörlerinden biri hâline gelmiştir.[13]

İngiltere açısından Karadeniz, yalnızca Rusya'nın çevrelenmesi stratejisinin bir parçası değil; aynı zamanda Avrupa'nın enerji arz güvenliği, kritik deniz ulaştırma hatlarının korunması ve NATO'nun kuzey ile güney kanatları arasındaki stratejik bağlantının sürdürülebilirliği bakımından da önem taşımaktadır. Bu çerçevede Türkiye, Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nden kaynaklanan yetkileri, güçlü deniz kuvvetleri ve Karadeniz'e erişimi kontrol eden jeostratejik konumuyla Londra'nın bölgesel güvenlik hesaplamalarında vazgeçilmez ortaklardan biri olarak değerlendirilmektedir. Bu durum, Türkiye ile Birleşik Krallık arasında savunma sanayii, deniz güvenliği ve stratejik istişare alanlarında gelişen iş birliğinin önümüzdeki dönemde daha da derinleşebileceğine işaret etmektedir.

Bu stratejik yaklaşımın Karadeniz’e yansıması, bölgenin yalnızca Rusya-Ukrayna Savaşı’nın operasyon sahası olarak değil; Avrupa’nın enerji güvenliği, ulaştırma koridorları ve NATO’nun doğu kanadının savunulması açısından kritik bir merkez olarak görülmesidir. İngiliz güvenlik belgelerinde Karadeniz’in Avrupa-Atlantik güvenlik mekanizmasının ayrılmaz parçası olarak değerlendirilmesi, Londra’nın önümüzdeki dönemde Ukrayna’ya yönelik askerî desteğini, NATO çerçevesindeki deniz güvenliği faaliyetlerini ve Romanya ile Bulgaristan başta olmak üzere Karadeniz’e kıyısı bulunan müttefiklerle savunma iş birliğini sürdüreceğine işaret etmektedir.[14]

Bu bağlamda Fransa’nın Doğu Akdeniz merkezli güvenlik ve nüfuz politikalarında daha görünür bir rol üstlenmesine karşılık, İngiltere’nin Karadeniz ve Doğu Avrupa güvenliği ekseninde daha aktif bir stratejik çizgi izlediği görülmektedir. Bununla birlikte İngiltere’nin Karadeniz politikası, doğrudan ve kalıcı askerî varlık oluşturmaktan ziyade NATO çerçevesindeki caydırıcılığı güçlendirme, Ukrayna’nın savunma kapasitesini destekleme ve bölgesel ortaklarla güvenlik iş birliğini geliştirme yaklaşımına dayanmaktadır. Bu yönüyle Londra, Karadeniz’de tek başına hareket eden bir güç olmaktan çok, transatlantik güvenlik mimarisinin etkinleştirici aktörlerinden biri olarak öne çıkmaktadır.

ABD, Avrupa ve Yeni Güvenlik Mimarisi Tartışmaları

ABD açısından Avrupa güvenliği, artık yalnızca Almanya merkezli geleneksel üs sistemi üzerinden değil; Baltık-Karadeniz-Doğu Akdeniz hattını kapsayan daha geniş bir jeostratejik çerçevede yeniden şekillenmektedir. Romanya, Polonya ve Yunanistan’daki askerî varlığın güçlendirilmesi bu dönüşümün somut göstergeleri arasında yer almaktadır.

Bu süreçte bazı stratejik çevrelerde, ABD’nin Yunanistan, GKRY ve İsrail eksenli yeni bir Doğu Akdeniz güvenlik ağı oluşturarak bölgesel güvenlik mimarisini yeniden yapılandırmaya çalıştığı yönünde değerlendirmeler yapılmaktadır. Dedeağaç’taki askerî yığınak ile GKRY ve İsrail’le geliştirilen savunma iş birlikleri bu tartışmaları destekleyen gelişmeler olarak gösterilmektedir.

Bununla birlikte Türkiye’nin NATO üyeliğinin askıya alınması veya ittifak dışına çıkarılması yönünde resmî bir NATO politikası bulunmamaktadır. Bu yöndeki açıklamalar, eski ABD Ulusal Güvenlik Danışmanı John Bolton gibi bazı isimlerin bireysel değerlendirmeleriyle sınırlıdır.[15] Aksine Türkiye; Montrö Boğazlar Sözleşmesi kapsamındaki konumu, Karadeniz’e kıyısı, NATO’nun ikinci büyük ordusuna sahip olması ve Orta Doğu, Kafkasya ile Balkanlar arasındaki jeostratejik konumu nedeniyle ittifakın vazgeçilmez üyelerinden biri olmayı sürdürmektedir.

Öte yandan Washington’un stratejik önceliklerini giderek Hint-Pasifik’e kaydırması, Avrupa ülkelerini savunma alanında daha fazla stratejik özerklik arayışına yöneltmektedir.[16] Sonuç olarak Avrupa güvenlik mimarisinde ortaya çıkabilecek yeni yapılanmaların, Türkiye tarafından yakından izlenmesi ve dış politika planlamasında dikkate alınması önem taşımaktadır.

ABD’nin Yunanistan’daki Askerî Faaliyetleri ve Bölgesel Etkileri

ABD’nin son yıllarda özellikle Dedeağaç başta olmak üzere Yunanistan’daki askerî altyapısını genişletmesi, Balkanlar-Karadeniz hattındaki lojistik hatların güçlendirilmesi bağlamında değerlendirilmektedir.[17] Resmî açıklamalarda bu faaliyetlerin NATO’nun doğu kanadının desteklenmesine yönelik olduğu belirtilmekle birlikte, Türkiye açısından yeni güvenlik hesaplamalarını da beraberinde getirdiği açıktır.

Dedeağaç, ABD açısından yalnızca Ege Denizi’ne yönelik bir askerî nokta değildir. Aynı zamanda Balkanlar üzerinden Romanya, Bulgaristan, Moldova ve Ukrayna hattına uzanan alternatif askerî lojistik güzergâhının önemli merkezlerinden biri hâline gelmektedir. Bu durum Ege, Doğu Akdeniz, Balkanlar ve Karadeniz güvenliğinin artık birbirinden bağımsız alanlar olarak değil, bütünleşik bir jeostratejik havza olarak ele alınması gerektiğini göstermektedir.

Türkiye açısından bu gelişmenin önemi, yalnızca askerî yığınak meselesiyle sınırlı değildir. Dedeağaç-Güney Kıbrıs Rum Yönetimi (GKRY)-İsrail-Yunanistan hattında oluşan güvenlik iş birlikleri, Ankara’da bazı stratejik çevrelerce jeostratejik çevreleme girişimi[18] olarak değerlendirilmektedir.

Ankara’nın Diplomatik Denge Politikası

Türkiye’nin hem NATO üyesi olması hem de Rusya ile enerji, ticaret, turizm, Suriye, Kafkasya ve Karadeniz güvenliği gibi alanlarda ilişkilerini sürdürmesi, Ankara’yı mevcut krizin en önemli denge aktörlerinden biri hâline getirmektedir.

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın Moskova temasları ile Türkiye’nin Batılı müttefikleriyle yürüttüğü diplomatik görüşmelere bakıldığında, Ankara’nın çatışmayı derinleştirmekten ziyade diplomatik dengeyi korumaya çalışan bir strateji izlediği görülmektedir.[19][20] Bu strateji, Türkiye’nin tarafsız kaldığı anlamına gelmemektedir. Daha doğru ifade ile Ankara, NATO üyeliğini sürdürürken Rusya ile doğrudan kriz riskini azaltmaya çalışan kontrollü angajman politikası yürütmektedir.

Türkiye Açısından Muhtemel Riskler ve Fırsatlar

Karadeniz’de askerî hareketliliğin artması, NATO-Rusya ilişkilerinin daha sert rekabet ortamına dönüşmesi ve Avrupa’nın gelişen güvenlik düzeninin yeniden şekillenmesi, Türkiye açısından dikkatle yönetilmesi gereken yeni riskler doğurmaktadır.

Karadeniz'de istem dışı askerî temas ve tırmanma ihtimali, Montrö rejimi üzerindeki baskılar, enerji ve ticaret hatlarının zarar görmesi ile Ege, Doğu Akdeniz ve Karadeniz'de eş zamanlı güvenlik baskısının artmasıdır. Dolayısıyla olası provokasyon ve yanlış hesaplama riskleri dikkatle yönetilmelidir.[21]

Buna karşılık mevcut jeopolitik dönüşüm Türkiye açısından önemli fırsatlar da sunmaktadır. Savunma sanayi ihracatının artırılması, enerji merkezi olma hedefinin güçlenmesi, Orta Koridor'un kilit ülkesi olarak lojistik üstünlük kazanılması ve diplomatik arabuluculuk kapasitesinin yükselmesi Türkiye'nin stratejik değerini daha da artırabilecek başlıca alanlar olarak öne çıkmaktadır.

Türkiye Açısından Stratejik Öneriler

Böyle bir jeopolitik ortamda Türkiye’nin temel önceliği, NATO üyeliğini sürdürürken stratejik özerkliğini korumak ve Karadeniz’de cephe ülkesi konumuna sürüklenmeden, dengeleyici aktör rolünü güçlendirmek olmalıdır.

Bu kapsamda şu stratejik adımlar önem taşımaktadır:

1. Montrö Boğazlar Sözleşmesi tavizsiz biçimde uygulanmalı; Karadeniz’de askerî tırmanmayı sınırlayan hukuki zemin korunmalıdır.

2. Türkiye, NATO içindeki yükümlülüklerini yerine getirirken Karadeniz’de doğrudan NATO-Rusya çatışması riskini artıracak adımlardan kaçınmalıdır.

3. Romanya, Bulgaristan, Ukrayna, Gürcistan ve Azerbaycan ile deniz güvenliği, mayın temizleme, lojistik hatların korunması ve kriz yönetimi alanlarında iş birliği artırılmalıdır.

4. TDT bünyesinde enerji güvenliği, ulaştırma güvenliği, siber güvenlik ve afet-kriz yönetimi odaklı düzenli istişare mekanizması kurulmalıdır.

5. Türkiye, Dedeağaç-GKRY-İsrail-Yunanistan hattındaki gelişmeleri yalnızca askerî açıdan değil; Doğu Akdeniz, Ege ve Karadeniz’i bütünleştiren jeoekonomik kuşatma ihtimali bakımından da değerlendirmelidir.

6. Hava ve füze savunma sistemleri, deniz karakol kapasitesi, İHA/SİHA kabiliyeti, elektronik harp, siber savunma ve mayına karşı tedbir unsurları güçlendirilmelidir.

7. Türkiye, Karadeniz’de yalnızca kriz yöneten değil; bölgesel güvenlik yapılanmasının kurucu aktörlerinden biri olduğunu gösteren diplomatik inisiyatifler geliştirmelidir.

Sonuç

Karadeniz, 2026 yılı itibarıyla yeniden küresel güç rekabetinin merkezlerinden biri hâline gelmektedir. Rusya-Ukrayna Savaşı’nın ulaştığı yeni aşama, Ukrayna’nın Rusya derinliklerine yönelik saldırıları, NATO’nun doğu kanadındaki askerî hazırlıkları, ABD’nin Yunanistan merkezli lojistik yapılanması ve Avrupa güvenlik yapısındaki dönüşümler incelendiğinde, Türkiye’nin jeostratejik önemi daha da artmaktadır.

Türkiye açısından temel hedef, herhangi bir büyük güç rekabetinin cephe ülkesi hâline gelmeden ulusal çıkarlarını esas alan çok boyutlu dış politikasını sürdürebilmektir. Ankara’nın hem NATO üyeliğinden kaynaklanan yükümlülüklerini yerine getirmesi hem de Rusya ile diyalog kanallarını açık tutması, yalnızca Türkiye’nin değil Karadeniz’in istikrarı açısından da belirleyici olacaktır.

Sonuç olarak; Karadeniz artık yalnızca Rusya ile Ukrayna arasındaki savaşın deniz cephesi değildir. Bölge, Avrupa'nın güvenliği, Avrasya'nın enerji ve ulaştırma koridorları ile küresel güç rekabetinin kesiştiği stratejik merkez hâline gelmiştir. Bu yeni jeopolitik denklemde Türkiye'nin başarısı, NATO üyeliği ile stratejik özerklik arasında kuracağı dengeyi sürdürebilmesine bağlıdır. Montrö rejimi, güçlü savunma sanayii, çok yönlü diplomasisi ve Türk Devletleri Teşkilatı ile geliştirdiği iş birlikleri sayesinde Türkiye, Karadeniz güvenliğinin yalnızca korunmasına katkı sağlayan değil, gelecekteki bölgesel güvenlik mimarisini şekillendiren başlıca aktörlerden biri olma potansiyeline sahiptir.

İsmail CİNGÖZ; Uluslararası Siyaset Uzmanı, BULTÜRK Ankara Temsilcisi, TDPB Basın Kulübü Başkanı, cingozismail01@gmail.com

Kaynakça

[1] Institute for the Study of War, “Russian Offensive Campaign Assessment”, 29.06.2026.
[2] NATO, “2022 Strategic Concept”, 29.06.2022.
[3] Shona Murray, “Rutte: Zelenskiy Ankara'daki NATO Zirvesine Katılacak”, Euro News, 23.05.2026.
[4] NATO, “Vilnius Summit Communiqué”, 11.07.2023.
[5] NATO, “Washington Summit Declaration”, 10.07.2024.
[6] NATO, “NATO Summits”, 22.06.2026.
[7] Ivana Kottasova, “‘Robots Don’t Bleed’: Ukraine Sends Machines Into The Battlefield In Place Of Human Soldiers”, CNN World, 20.04.2026.
[8] Stockholm International Peace Research Institute, SIPRI Yearbook 2025 Summary.
[9] Montreux Convention Regarding the Regime of the Straits, 20.07.1936.
[10] Türk Dünyası 2040 Vizyonu, 13.11.2021.
[11] “Changing Geopolitics and the OTS: A Strategic Analysis of the Gabala Summit”, Akhmet Yassawi University, E-bulletin, 10.10.2025.
[12] T.C. Dışişleri Bakanlığı, “Türkiye’nin Bağlantısallığı ve Çok Taraflı Ulaştırma Politikası”.
[13] HM Government, “Integrated Review Refresh 2023: Responding to a More Contested and Volatile World”, March 2023.
[14] James Rogers ve George Scutaru, “The Case For A British Task Force İn The Black Sea”, Britain’s World, The Memorandum No: 21.2024, 28.11.2024.
[15] Doğukan Yıldız, “NATO Dezenformasyonu: Türkiye NATO’dan Çıkarılabilir Mi?”, Daktilo1984, 28.01.2023.
[16] Stratejik Düşünce Enstitüsü, “Avrupa’nın Güvenliğinin Sağlanması Sorumluluğunu Terk Eden ABD Kendi Sınırlarının Korunmasına Odaklanıyor”, 30.06.2026.
[17] Turan Salcı, “ABD’nin Askeri Yığınak Yaptığı Dedeağaç Neden Önemli, Hedefte Rusya mı Türkiye mi Var?”, Sputnik Türkiye, 9.11.2022.
[18] Nurşin A. Güney, “Yunanistan’daki ABD Üsleri: Yeni Çevreleme Stratejisinin Handikapları”, Kriter Dergisi, Nisan 2021.
[19] Dmitri Chirciu, Tuğba Altun ve Sümeyye Dilara Dinçer, “Dışişleri Bakanı Fidan Moskova’da Temaslarda Bulundu”, Anadolu Ajansı, 17.06.2026.
[20] TGRT Haber, “Hakan Fidan Üst Düzey AB Yetkilileriyle Ankara’da Görüştü”, 30.06.2026.
[21] Günay Umarova, “Karadeniz’de Güç Mücadelesi: NATO-Rusya Rekabeti ve Türkiye’nin Stratejik Dengeleyici Rolü”, DergiPark, C. 12, S. 4, ss. 1120-1139.
 

YUMUŞAK GÜÇ, DR. MUSTAFA ERDOĞAN

                                                                       ŞEMSETTİN GÜNAY

                Antakya’nın tanınmış cerrahlarından biriydi. Yıllarca başhekimlik yapmış, binlerce insanı yaptığı ameliyatlarla sağlığına kavuşturmuştu.

                Kendisine Hatay Ak Parti İl başkanlığı teklif edildiğinde çok düşünmeye ihtiyaç duymadı. Madem ki ucunda halka hizmet vardı, madem ki yapılabilen her işten vatandaştan dua alınacaktı bu teklife “hayır” diyemezdi.

                Evet, zor bir görev yüklenecekti. Yıkılmış, yok olmuş bir kentin sorunlarını yüklenmek, halkın beklentilerini karşılamak, bunun için mücadele etmek kolay değildi.

                Aynı doktorluk mesleğindeki gibi mesai kavramı yoktu. Gece, gündüz kavramı yoktu. Bir mekanda koltuğa oturup orada pineklemek yoktu.

                Bu şehir neler görmemişti ki.

                Depremin ilk gününden itibaren tüm yalancılar, ahlaksızlar, deprem turistleri kenti ddoldurmuş, gelemeyenler ise klavyelerinin başında algı operasyonlarına girişmişlerdi.

                İnsanların alınlarında partileri yazıyormuş gibi “Enkazdan sadece Ak Partililer kurtarılıyor” yalanını ortaya atıp samimiyetle kurtarma çalışmalarına girenleri itibarsızlaştırmaya uğraşanlar mı?

                Radyosunun başında “Tahtakale barajı patladı” yalanıyla halkı paniğe sevkedenler mi?

                Gelen yardımları iç edip kendi deposunu dolduran vicdansızlar mı?

                Enkaz altında kurtarılmayı bekleyen insanlara telefonla ulaşıp, alay edip kahkaha atan alçaklar mı?

                Daha sayabileceğim onlarca ahlaksızlığı bu şehir insanları görmüş ve yaşamışlardı.

                Ama en güzel tarafı ilk günden itibaren bütün ülkenin iyi ve güzel insanları seferber olmuş, yapabileceklerinin fazlasını gönderebilmenin ve yardım edebilmenin derdine düşmüşlerdi.

                Depremden sağ kurtulabilenlerin en büyük tesellisi ilk günlerde bunlardı.

                Yıkılmış ve yok olmuş şehirler, moralleri bozuk binlerce insan.

                Mustafa Erdoğan bu şartları ve zorlukları görerek teklifi kabul etmişti.

                “Önce bir hayalim var” diyerek yollara çıktı. Cıvıl cıvıl bir Atatürk caddesi, yeniden canlanmış modern bir Antakya hayal ediyor ve bunun için çalışmalarına başlıyordu.

                Ankara’ya gittiğinde Hatay milletvekillerini de yanına alarak çalmadık bakanlık kapısı bırakmıyordu. Hatay için isteklerini ve taleplerini hem sözlü olarakaktarıyor, hem de masalarına talep dosyasını bırakıyordu. Cumhur ittifakı vekilleriyle adeta tek yumruk, tek ses olarak hareket ediyor, büyük bir uyum içerisinde hareket ediyordu.

                Eğer mevzu Hatay’ın yeniden ayağa kalkmasıysa gerisi teferruattı.

                Kendi kendine bir sözü vardı. Gerek rakip parti başkanları ve vekilleriyle, gerekse de oturdukları klavye başlarında kendisine parmak sallayan basın mensuplarıyla hiçbir zaman polemiğe girişmeyecekti.

                Depremden sonra yapılan derme çatma birkaç konteynerden oluşan il merkezi kendisine yetmediği zamanlarda çalışmalarını işyerinde sürdürmeye gayret gösteriyordu.

                Her ay ilimizi ziyaret eden bakanlara hemen brifingler hazırlıyor, Hatay’ı gezdiriyor, taleplerini bildiriyor, verilen sözleri not ediyordu.

                Çevre ve Şehircilik bakanı adeta kankası olmuştu. Her geldiğinde ,işlerin hangi aşamaya geldiğini kendisi bizzat gösteriyor, gelişmeleri bakanın defterine kaydetmesini sağlıyordu.

                Hatay’ın sadece binalardan ibaret olmadığını, bu kadim şehrin bir ruhunun olduğunu çok iyi idrak etmişti. Çoğu zaman vekillerle kafa kafaya veriyor yeni projeleri planlıyorlardı.

                Bir taraftan tarihi binalar ve ibadet yerleri, diğer taraftan Asi projesi, Roma köprüsü, raylı sistemler, Belen tünelleri ve çevre yolu projeleri, Turunçlu’nun lağım kokularından kurtulması için yapılan 18 km. lik tünel, İskenderun sahil cam terası hep bu uyumun eserleri olarak kendini gösteriyordu.

                Mustafa Erdoğan garip bir insan. Kendini göstermeyi pek sevmiyor. Elijah Muhammed’in Malcolm X’e tavsiyesi gibi kirlilerle teker teker uğraşmıyor. O temiz işlerin peşinde ve takibinde.

                Sakin bir güç (Soft Power).

Bu özellikleri ilede benim kahramanım. Kendisinden beklentilerim halen çok yüksek. 02.07.2026

KUŞAKLAR ARASI UÇURUM DERİNLEŞİYOR MU?

   Günümüzde büyük küçüğünü, küçük de büyüğünü bilmiyor.

Zamanımızın en büyük handikaplarından biri bu olsa gerek. Büyükler ve küçükler arasındaki o ince sevgi-saygı çizgisi yok olmuş gibi. Maalesef küçükler büyüklere, büyükler de küçüklere acımaz olmuş. İnsanlık kötüye mi gidiyor?
   Örneğin evvelden toplu taşımada büyüklere yer verilirdi çoğunlukta. Verilmediği taktirde ayıplanırdı bu durum. Şimdilerde küçükler oturmakta büyükler bakmakta. Ve de hiç kimse ses çıkarmamakta buna. Belki de kendi çocuklarına da aynısını öğütlemekteler onlar. Herkes ortamı kanıksamış. 
   Şimdiki nesil gerçekten farklı. Önceleri bizim gençliğimizde de asilik vardı. Asiydik belki kurallar bizi sıkardı. Fakat bu kuşakta bir başkalık var sanki onlarla aramızda bir kopukluk mevcut. Kuşak farklı gerçeklere ayrı tarzlara ve çokça aykırılıklara sahip. 
   Farklar en başta inançlarımız ile kendini göstermekte. Kendi parçamız olan neslin önemli bir kısmı uç inanışları benimsemekte. Deizm ve agnostisizm gibi modern(!) inançlar onları cezbediyor. Cinsel yönelimlerinde de tuhaflık olanlar çok. Kendileri bizimkilerden çok daha öte arayış içindeler. Belki de kafaları karışık. Belki de onları yönlendiren başka unsurlar var.
   Bizler bu devrin orta yaştakileri olarak yeni neslin ilk dalgasıyla çalışma hayatında buluştuk bile. Çalışma hayatının disiplininden kaynaklansa gerek büyük sorunlarla karşılaşmadık. Ancak dışarıda durum daha farklı görünüyor. Toplumsal bozulmalar almış başını gitmekte. İnsanlar arası çözünme fazlalaşmış. 
   Aslında bu kuşak belirsizliklerin, pandeminin ve krizlerin kuşağı. Nesil bir türlü gözünü açamadı sorunlardan. Mutlu oldukları izlenimi de vermiyorlar. Çok da iyi bir dünya bırakılmıyor onlara. Büyüklerine olan hitaplarında bile bir tuhaflık var. Mesela dayı kelimesini çok kullanıyorlar ve niyetleri yarı dalga geçme yarı da aradaki mesafenin altını çizme gayesiyle olmalı.
   Bir de onlar hakkında kendisinden önceki kuşaktan daha az zeki ilk kuşak oldukları iddiası var. Bu tespit gerçekten düşündürücü. Bilimselliği tartışılabilir ama bu süreçte üretilen en aykırı görüşlerden. Galiba onları bu hale biz getirdik. Ana babalığımızı başkalarına devrettik. Bir bakıma teknolojinin esiri oldular. Onların asıl velisi sanal dünya muhtemelen.

Eyvah bize ki tedbirli davranamadık!

ERMENİ İDDİALARINI KABUL EDEN İSRAİL  HÜKÜMETİNE TARİHİ ÇAĞRI

İsrail hükümeti, Dışişleri Bakanı Gideon Saar'ın “1915- 1916 Yılları Arasında Yaşanan Olayları Ermeni  Soykırımı Olarak Tanıma” tasarısını 28 Haziran 2026  günü Bakanlar Kurulu’nda oybirliği ile almış olduğu  kararla kabul etti.

Alınan karar siyasi olmasının ötesinde  haksız, hukuksuz ve tarihi gerçeklerle uyuşmayan bir  karardır.

Bu karar İsrail parlamentosunda da kabul edilirse asılsız  Ermeni iddialarını kabul eden bir ülke olacak ve  kurulduğu günden itibaren savunduğu tarihî  gerçeklerden vazgeçmesi anlamına gelecektir. Çünkü  İsrail devleti ve Musevî lobisi on yıllardır doğrudan yana  tavrını koymuş, Türk milletinin asılsız Ermeni iddialarına  karşı verdiği haklı mücadeleyi desteklemiş ve başta ABD  olmak üzere birçok ülke parlamentosunda bu iftiranın  kabul edilmesinin önüne geçmiştir. Tüm bunlara rağmen;  Ermenistan Cumhuriyeti Başbakanı Paşinyan bile asılsız  soykırım iddialarını sorgulamaya açmışken, İsrail  Hükümeti’nin “Türk milletini soykırımla suçlaması” nasıl  açıklanabilir?

Öncelikle belirtmek gerekir ki; 1915 olaylarına ilişkin  iddiaların tarihî ve hukuki olarak hiçbir karşılığı yoktur ve  bu iddialar Türk milletine atılmak istenen bir iftiradan  ibarettir. Türkiye Cumhuriyeti tüm arşivlerini tahditsiz  şekilde bilim insanlarına açmış, ortak bilimsel çalışma  için çağrıda bulunmuş ve her türlü imkanı sağlamıştır.  Ortaya çıkan sonuç, mezalimin Türk milletine yapıldığı  yönündedir. Hukukî açıdan da Türk milletinin soykırım 2 suçunu işlediği iddia edilemez. Çünkü iddia edilen  olayların üzerinden yüz yıl geçmiş olmasına rağmen tek  bir mahkeme tarafından ne bir yargılama yapılmış ne de  bu yönde bir hüküm kurulmuştur. Kurulması da mümkün  değildir, çünkü soykırım suçu 1948 yılında

Soykırımı  Önleme ve Cezalandırma Sözleşmesi ile tanımlanmıştır.  "Kanunların Geriye Yürümezliği" ilkesi bir yana tarihî  gerçekler ve hukukî mesnetsizlik bu iddiaların asılsız  olduğunu, asıl mezalimin Türk milletine yapıldığını ispatlamaktadır. Bu konuda verilen tek mahkeme kararı  “Perinçek v. İsviçre” kararıdır. Bu karar gerekçesinde;  1915 olaylarının Holokost’a benzemediği için soykırım  olarak nitelendirilemeyeceği ve yetkili mahkemeler  dışında, başta parlamentolar olmak üzere kurum ve  kuruluşların soykırım tespiti yapamayacağı yer almıştır.  Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin bu kararına  rağmen; bu iddiaları Türkiye Cumhuriyeti’ne karşı siyasi  şantaj olarak kullanmak isteyen ülkeler vardır. İyi niyetli  olmayan bu girişimin sahibi olan İsrail hükümetinin de  amacının aynı olduğu anlaşılmaktadır.

Türk milletinin haklı mücadelesine yıllardır destek veren  İsrail devletinin asılsız Ermeni iddialarını soykırım olarak  nitelendiren tasarıyı Bakanlar Kurulu’nda kabul etmesi  talihsiz bir durumdur, İsrail hükümetinin ne kadar çaresiz  duruma düştüğünün de göstergesidir. İsrail Hükümeti  şunu çok iyi bilmelidir ki; Filistin halkına yapılan katliam  ve soykırımların Türk milletine iftira atarak üstü  kapatılamaz. Bu nedenle, İsrail hükümeti bu büyük  yanlıştan derhal dönmeli, Musevî cemaatine tarih  boyunca kucak açmış Türk milletinden özür dilemelidir.    

TEKAR Vakfı

(Türk-Ermeni Konusunu Araştırma Vakfı)

BİLİMSEL ÇALIŞMALARDA DİL BİLMEK, KIRMAK MI, EZMEK Mİ?

“Dırahta ger ziyan etse karınca

Günâhı var mıdır ânı kırınca?

Yarın Hakk’ın divanına varınca

Süleyman’dan hakkın alır karınca”

Dıraht: Ağaç

Bu dörtlüğün ilk iki dizesi, Kanunî Sultan Süleyman Han’ın, Şeyhülislâm Ebu Suud Efendi’ye sorduğu fetva olup son iki dizesi de Ebu Suud Efendi’nin fetvasıdır. Karşılıklı mısralar hep hoşuma gitmiştir çünkü söyleyiş ustalığı 1. sebep, Kanunî’nin Şeyhülislam ile yarenliğini açığa çıkması 2. Sebep.

Bu hoşnutluk, hoş da Kanunî’nin “karıncanın öldürülmesi veya itlaf edilmesi” tabirlerinin yerine “kırılması” tabirini kullanmasının sebebi ne ola ki? Sorusunun cevabının tarafımdan bulunması gerektiği fikrîne sahip olmayayım mı? Bu sebepten bu makaleyi hazırlamak bir zaruret halini almıştı. Bundan mütevellit başladım işe. Kanunî’nin aşağıdaki gazeli de hoştur.

Kanunî Gazeli

1-Halk içinde muteber bir nesne yok devlet gibi

Olmaya devlet cihânda bir nefes sıhhat gibi

2-Ko bu ayş u işreti çün kim fenâdur âkibet

Yâr-ı baki ister isen olmaya tâat gibi

3-Olsa kumlar sağışınca ömrüne hadd ü aded

Gelmeye bu şîşe-i çarh içre bir sâat gibi

4-Saltanat didükleri ancak cihân gavgâsıdur

Olmaya baht u saâdet dünyede vahdet gibi

5-Ger huzûr itmek dilesen ey Muhibbî fâriğ ol

Var mıdur vahdet makâmı gûşe-i uzlet gibi

1.beyitte, Mahlukatın içinde en muteber, prestijli varlığın “devlet “olduğuna vurgu yapılırken bir nefes süresince sağlıklı yaşamanın devletten mühim olduğu vurgulanıyor. Bir devletliden ancak böyle sözler sadır olabilir.

4. beyitteyse sultanlığın bir dünya kavgası olduğunu, asıl olanın ise “birlik olma” gerektiğini açıkça vurguluyor.

 Diğer beyitlerle ilgili değerlendirmeyi pek muhterem okuyucuların ıttılaına tevdi ediyorum.

Karıncanın “kırılma “konusuna geçmeden önce hem Hz. Süleyman ile ilgili hem de Kanunî Sultan Süleyman ile ilgili bilgi verelim.

Kanunî Sultan Süleyman (Osmanlıca Türkçesinde: سلطان سليمان اول (Sultân Süleymân-ı Evvel) divan edebiyatındaki takma adıyla Muhibbî. 6 Kasım 1494’te Trabzon’da doğdu, 7 Eylül 1566’da Zigetvar’da bu cihandan göçtü. Tezviratçıların yaygarasına itimat edilirse Haremde hanımların sofrasında vakit geçirmiştir. Çok yazık. Zigetvar, Kanunî sultan Süleyman Han’ın 13. ve son seferiydi. Vefatından kimse haberdar edilmedi, iç organları orada defnedildi, iskeleti ise yurda getirildi. Osmanlı İmparatorluğu'nun onuncu padişahı ve Ümmed-i Muhammed’in 89. halifesi idi. Batı'da Muhteşem Süleyman, Doğu'da ise adaletli yönetimine atfen Kanûnî Sultan Süleyman (Osmanlıca Türkçesi قانونى سلطان سليمان) şeklinde bilinmekteydi. 1520'den 1566'daki ölümüne kadar, 46 yıl Osmanlı İmparatorluğu ile cihana hükmetti. Hükümdarlığı süresinin 10 yıl, 1 ayının seferî geçirildiği bilinmektedir. Osmanlı Saltanatını en uzun süre uhdesinde tuttuğu da bilinmektedir.

Kanunî Sultan Süleyman, 30 Eylül 1520'de babası I. Selim'in (Yavuz sultan Selim) yerine Sultan oldu. Sultanlığına, Orta Avrupa ve Akdeniz'deki Hristiyan güçlerin saldırılarına karşı savunma düzenleyerek başladı. Belgrad'ı 1521'de, Rodos’u 1522-1523’te fethetti. 1526'nın Ağustos’unda, Mohaç Meydan Muharebesi’nde (Bu sefer 300000 askerle gerçekleşti. Bu sayıda askerin teçhizatı, iaşesi, sevki seyr ü seferinin maliyeti hesaplanırsa işin azâmeti kendiliğinden meydana çıkar. Günümüzde bile bu sayıda askerin o mesafede bir yere nakli pek zor bir iş olsa gerek. Bunu düşününce bile devletin kudreti anlaşılmaz mı?) Macaristan'ın askerî gücünü kırıp geçirerek topraklarının büyük bir kısmını Osmanlı toprağı yaptı. Kanunî Sultan Süleyman Han, Osmanlı İmparatorluğu'nun ekonomik, askerî ve siyasî gücünü zirveye çıkararak 16. yüzyıl Avrupası'nın önde gelen hükümdarlarının boy ölçüşemeyeceği bir Sultan haline geldi. Kanunî Sultan Süleyman Han, 1529'daki Viyana Kuşatmasında, fetihleri kontrol altına almadan önce, Hristiyanların kaleleri Belgrad ve Rodos'un yanı sıra Macaristan'ın büyük bölümünün fethinde Osmanlı ordularına bizatihi komuta etti. Burada hatırlanması gerekir ki babası Yavuz Sultan Selim Han Hazretleri, Doğu bölgelerini hâkimiyetine dahil ederken Kanunî Sultan Süleyman, Batıya yönelmiştir. Safevilerle olan çatışmasında, Orta Doğu'nun büyük bir kısmını ve Cezayir'e kadar Afrika'nın Kuzeyindeki geniş alanları Osmanlı mülkü durumuna getirdi. Kanunî Sultan Süleyman Han zamanında, Osmanlı donanması, Akdeniz, Kızıldeniz ve Basra Körfezi'ne   hâkim oldu. Zigetvar kuşatmasının bitiminden bir gün önce, 7 Eylül 1566'da 71 yaşındayken vefat eti.

Genişleyen bir imparatorluğun başında bulunan Kanunî Sultan Süleyman Han, toplum, eğitim, vergi ve ceza hukuku ile ilgili önemli hukukî değişiklikleri bizzat başlattı. Kanunî’nin değişiklikleri, Ülkenin Şeyhülislamı Ebu Suud Efendi ile birlikte yürütülerek Osmanlı hukukunun iki şekli, sultanî ve İslamî hukuk arasındaki münasebeti uyumlu hale getirdi. Kanunî Sultan Süleyman Han, aynı zamanda, seçkin bir şair (Muhibbî müstear adını kullanıyordu.) ve kuyumcuydu; Osmanlı Saltanatının sanatsal, edebî ve mimarî gelişiminde "Altın Çağ’ını yöneten büyük bir kültür hamisi idi.

Kanunî Sultan Süleyman Han, Osmanlı geleneğini bozarak hareminden bir kadının, Müslümanlığı seçmesi sonucu evlendi. Saçlarının kızıl renkli olmasından, Batı Avrupa'da Roxelana adıyla ünlü Rutenya (Ukrayna’da bir yer) kökenli bir Ortodoks Hristiyan Hürrem Sultan id evlendiği kadın. Kanunî Sultan Süleyman Han’ın 46 yıllık iktidarının ardından, 1566'da vefatını müteakip, yerine oğlu II. Selim geçti.

Burada belirtilmesi gereken bir konu var. Kanunî Sultan Süleyman’ın, Osmanlı hakanlarından en çok sefere çıkan sultan olduğu öne sürülmesine rağmen, Fatih Sultan Mehmet Han hazretleri, 25 sefer sayısı ile 1.dir.

HAZRET-İ SÜLEYMAN’IN ZİKREDİLDİĞİ ORİJİNAL VE MEALLERİYLE KUR’AN -I KERİM ÂYETLERİ

Hazret-i Süleyman Aleyhisselam’ın, ismi Kur’an-ı Kerim’in 58 âyetinde yer almaktadır.

Bakara / 102. Ayet

وَاتَّبَعُوا مَا تَتْلُوا الشَّيَاط۪ينُ عَلٰى مُلْكِ سُلَيْمٰنَۚ وَمَا كَفَرَ سُلَيْمٰنُ وَلٰكِنَّ الشَّيَاط۪ينَ كَفَرُوا يُعَلِّمُونَ النَّاسَ السِّحْرَۗ وَمَٓا اُنْزِلَ عَلَى الْمَلَكَيْنِ بِبَابِلَ هَارُوتَ وَمَارُوتَۜ وَمَا يُعَلِّمَانِ مِنْ اَحَدٍ حَتّٰى يَقُولَٓا اِنَّمَا نَحْنُ فِتْنَةٌ فَلَا تَكْفُرْۜ فَيَتَعَلَّمُونَ مِنْهُمَا مَا يُفَرِّقُونَ بِه۪ بَيْنَ الْمَرْءِ وَزَوْجِه۪ۜ وَمَا هُمْ بِضَٓارّ۪ينَ بِه۪ مِنْ اَحَدٍ اِلَّا بِاِذْنِ اللّٰهِۜ وَيَتَعَلَّمُونَ مَا يَضُرُّهُمْ وَلَا يَنْفَعُهُمْۜ وَلَقَدْ عَلِمُوا لَمَنِ اشْتَرٰيهُ مَا لَهُ فِي الْاٰخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ۠ وَلَبِئْسَ مَا شَرَوْا بِه۪ٓ اَنْفُسَهُمْۜ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ

Onlar, Süleyman’ın saltanatı aleyhinde şeytanların uydurduğu yalanlara uydular. Oysa Süleyman hiçbir zaman kâfir olmadı. Lâkin şeytanlar kâfir oldular. Çünkü onlar, insanlara büyü yapmayı ve Bâbil’de Hârut ile Mârut isimli iki meleğe indirilen bilgileri öğretiyorlardı. Halbuki o iki melek: “Biz ancak imtihan için gönderildik, sakın öğrettiğimiz bilgileri büyü yapmada kullanıp da kâfir olma!” demeden hiç kimseye bir şey öğretmezlerdi. Onlar ise bu iki melekten, karı ile kocanın arasını ayıracak şeyler öğreniyorlardı. Onlar, Allah’ın izni olmadıkça o büyü ile hiç kimseye zarar veremezler. Fakat onlar kendilerine fayda değil zarar verecek şeyi belliyorlardı. Elbette onlar, büyüyü satın alan kimselerin âhirette hiçbir nasibi olmadığını da çok iyi biliyorlardı. Karşılığında kendilerini sattıkları şey, ne kötüdür! Keşke bunu bilselerdi!

Nisâ / 163. Ayet

اِنَّٓا اَوْحَيْنَٓا اِلَيْكَ كَمَٓا اَوْحَيْنَٓا اِلٰى نُوحٍ وَالنَّبِيّ۪نَ مِنْ بَعْدِه۪ۚ وَاَوْحَيْنَٓا اِلٰٓى اِبْرٰه۪يمَ وَاِسْمٰع۪يلَ وَاِسْحٰقَ وَيَعْقُوبَ وَالْاَسْبَاطِ وَع۪يسٰى وَاَيُّوبَ وَيُونُسَ وَهٰرُونَ وَسُلَيْمٰنَۚ وَاٰتَيْنَا دَاوُ۫دَ زَبُورًاۚ

Rasûlüm! Biz, Nûh’a ve ondan sonraki peygamberlere vahyettiğimiz gibi sana da vahyediyoruz. Nitekim İbrâhim’e, İsmâil’e, İshâk’a, Yâkub’a onun soyundan gelen peygamberlere, İsa’ya, Eyyûb’e, Yûnus’a Hârûn’a ve Süleyman’a da vahyetmiştik. Dâvûd’a da Zebûr’u verdik.

En'âm / 84. Ayet

وَوَهَبْنَا لَهُٓ اِسْحٰقَ وَيَعْقُوبَۜ كُلًّا هَدَيْنَاۚ وَنُوحًا هَدَيْنَا مِنْ قَبْلُ وَمِنْ ذُرِّيَّتِه۪ دَاوُ۫دَ وَسُلَيْمٰنَ وَاَيُّوبَ وَيُوسُفَ وَمُوسٰى وَهٰرُونَۜ وَكَذٰلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِن۪ينَۙ

Biz ona İshâk’ı ve torunu Yâkub’u ihsân ettik. Her birini doğru yola erdirdik. Daha önce Nûh’u ve zürriyetinden Dâvûd’u, Süleyman’ı, Eyyub’u, Yûsuf’u, Mûsâ’yı ve Hârûn’u da doğru yola erdirmiştik. Biz, iyilik ve ihsân sahiplerini böyle mükâfatlandırırız.

Enbiyâ / 78. Ayet

وَدَاوُ۫دَ وَسُلَيْمٰنَ اِذْ يَحْكُمَانِ فِي الْحَرْثِ اِذْ نَفَشَتْ ف۪يهِ غَنَمُ الْقَوْمِۚ وَكُنَّا لِحُكْمِهِمْ شَاهِد۪ينَۙ

Dâvûd ile Süleyman’ı da hatırla. Hani onlar, bir grup insana ait koyun sürüsünün geceleyin girip ürünlerini telef ettiği bir ekin tarlası hakkında hüküm veriyorlardı. Biz de onların verdikleri hükme şâhit idik.

Enbiyâ / 79. Ayet

فَفَهَّمْنَاهَا سُلَيْمٰنَۚ وَكُلًّا اٰتَيْنَا حُكْمًا وَعِلْمًاۘ وَسَخَّرْنَا مَعَ دَاوُ۫دَ الْجِبَالَ يُسَبِّحْنَ وَالطَّيْرَۜ وَكُنَّا فَاعِل۪ينَ

Biz, sözkonusu dâvada en isabetli hükmü Süleyman’a bildirdik. Zâten biz, her birine hüküm ve ilim vermiştik. Dağları ve kuşları Dâvûd’un emrine râm ettik; onunla beraber Allah’ı tesbih ediyorlardı. Gerçekten biz, dilediğimiz her şeyi yapma kudretine sa¬hi¬biz.

Enbiyâ / 81. Ayet

وَلِسُلَيْمٰنَ الرّ۪يحَ عَاصِفَةً تَجْر۪ي بِاَمْرِه۪ٓ اِلَى الْاَرْضِ الَّت۪ي بَارَكْنَا ف۪يهَاۜ وَكُنَّا بِكُلِّ شَيْءٍ عَالِم۪ينَ

Süleyman’ın emrine de fırtına şeklinde esen rüzgârı boyun eğdirdik. Onun isteğine göre, insanlar için feyiz ve bereketlerle donattığımız topraklara doğru akıp giderdi. Her şeyin gerçek mâhiyetini biz bilmekteyiz.

Enbiyâ / 82. Ayet

وَمِنَ الشَّيَاط۪ينِ مَنْ يَغُوصُونَ لَهُ وَيَعْمَلُونَ عَمَلًا دُونَ ذٰلِكَۚ وَكُنَّا لَهُمْ حَافِظ۪ينَۙ

Şeytanlar ve cinlerden bazıları da onun için dalgıçlık edip denizaltındaki cevherleri çıkarıyor ve daha başka işler de yapıyorlardı. Onları zapt edip gözetim altında tutan da bizdik.

Neml / 15. Ayet

وَلَقَدْ اٰتَيْنَا دَاوُ۫دَ وَسُلَيْمٰنَ عِلْمًاۚ وَقَالَا الْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذ۪ي فَضَّلَنَا عَلٰى كَث۪يرٍ مِنْ عِبَادِهِ الْمُؤْمِن۪ينَ

Doğrusu biz Dâvûd’a ve Süleyman’a husûsî bir ilim verdik. İkisi de: “Bizi mümin kullarının birçoğuna üstün kılan Allah’a hamdolsun” dediler.

Neml / 16. Ayet

وَوَرِثَ سُلَيْمٰنُ دَاوُ۫دَ وَقَالَ يَٓا اَيُّهَا النَّاسُ عُلِّمْنَا مَنْطِقَ الطَّيْرِ وَاُو۫ت۪ينَا مِنْ كُلِّ شَيْءٍۜ اِنَّ هٰذَا لَهُوَ الْفَضْلُ الْمُب۪ينُ

Süleyman Dâvûd’a mirasçı oldu. Şöyle dedi: “Ey insanlar! Bize kuşların dili öğretildi ve bize her güzel şeyden bir nasip verildi. Şüphesiz bu, apaçık bir lütuftur.”

Neml / 17. Ayet

وَحُشِرَ لِسُلَيْمٰنَ جُنُودُهُ مِنَ الْجِنِّ وَالْاِنْسِ وَالطَّيْرِ فَهُمْ يُوزَعُونَ

Günün birinde cinlerden, insanlardan ve kuşlardan oluşan orduları emri üzere Süleyman’ın huzurunda toplandılar. Hepsi birlikte onun tarafından düzenli bir şekilde sevk ve idâre ediliyordu.

Neml / 18. Ayet

حَتّٰٓى اِذَٓا اَتَوْا عَلٰى وَادِ النَّمْلِۙ قَالَتْ نَمْلَةٌ يَٓا اَيُّهَا النَّمْلُ ادْخُلُوا مَسَاكِنَكُمْۚ لَا يَحْطِمَنَّكُمْ سُلَيْمٰنُ وَجُنُودُهُۙ وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ

Nihâyet karıncalar vâdisine geldiklerinde, bir karınca: “Ey karıncalar, yuvalarınıza girin; Süleyman ve orduları farkınıza varmadan sizi çiğneyip ezmesinler!” dedi.

Neml / 19. Ayet

فَتَبَسَّمَ ضَاحِكًا مِنْ قَوْلِهَا وَقَالَ رَبِّ اَوْزِعْن۪ٓي اَنْ اَشْكُرَ نِعْمَتَكَ الَّت۪ٓي اَنْعَمْتَ عَلَيَّ وَعَلٰى وَالِدَيَّ وَاَنْ اَعْمَلَ صَالِحًا تَرْضٰيهُ وَاَدْخِلْن۪ي بِرَحْمَتِكَ ف۪ي عِبَادِكَ الصَّالِح۪ينَ

Bu sözleri işiten Süleyman masum bir mutluluk içinde tebessüm etti ve: “Rabbim! Bana, anama ve babama verdiğin nimetlere şükretmeye ve râzı olacağın sâlih ameller işlemeye beni muvaffak kıl. Rahmetinle beni sâlih kullarının arasına ilhâk eyle!” diye yalvardı.

Neml / 20. Ayet

وَتَفَقَّدَ الطَّيْرَ فَقَالَ مَا لِيَ لَٓا اَرَى الْهُدْهُدَۘ اَمْ كَانَ مِنَ الْغَٓائِب۪ينَ

Bu arada Süleyman ordusundaki kuşları teftiş etti. Şöyle dedi: “Bana ne oluyor ki Hüdhüd’ü göremiyorum? Yoksa kayıplara mı karıştı?”

Neml / 21. Ayet

لَاُعَذِّبَنَّهُ عَذَابًا شَد۪يدًا اَوْ لَا۬اَذْبَحَنَّهُٓ اَوْ لَيَأْتِيَنّ۪ي بِسُلْطَانٍ مُب۪ينٍ

“Madem öyle, onu şiddetli bir şekilde cezalandıracağım, belki de kafasını koparacağım, ya da bana mazeretini gösteren apaçık bir delil getirir.”

Neml / 22. Ayet

فَمَكَثَ غَيْرَ بَع۪يدٍ فَقَالَ اَحَطْتُ بِمَا لَمْ تُحِطْ بِه۪ وَجِئْتُكَ مِنْ سَبَاٍ بِنَبَاٍ يَق۪ينٍ

Çok geçmeden Hüdhüd çıkageldi ve Süleyman’a dedi ki: “Ben, senin bilmediğin bir şeyi öğrendim. Sana Sebe’ kavminden çok mühim ve doğruluğu kesin bir haber getirdim.”

Neml / 23. Ayet

اِنّ۪ي وَجَدْتُ امْرَاَةً تَمْلِكُهُمْ وَاُو۫تِيَتْ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ وَلَهَا عَرْشٌ عَظ۪يمٌ

“Sebe’lilere hükümdarlık yapan bir kadın buldum ki kendisine her güzel şeyden bir nasip verilmiş; onun büyük bir tahtı ve pek güçlü bir yönetimi var.”

Neml / 24. Ayet

وَجَدْتُهَا وَقَوْمَهَا يَسْجُدُونَ لِلشَّمْسِ مِنْ دُونِ اللّٰهِ وَزَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطَانُ اَعْمَالَهُمْ فَصَدَّهُمْ عَنِ السَّب۪يلِ فَهُمْ لَا يَهْتَدُونَۙ

“Ne var ki onun ve kavminin Allah’ı bırakıp güneşe secde ettiklerini gördüm. Anlaşılan, şeytan onlara amellerini süslü göstermiş, onları yoldan saptırmış, bu yüzden doğru yolu bulamıyorlar.”

Neml / 25. Ayet

اَلَّا يَسْجُدُوا لِلّٰهِ الَّذ۪ي يُخْرِجُ الْخَبْءَ فِي السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ وَيَعْلَمُ مَا تُخْفُونَ وَمَا تُعْلِنُونَ

“Oysa göklerdeki ve yerdeki gizlilikleri açığa çıkaran, sizin gizlediğiniz ve açıkladığınız her şeyi bilen Allah’a secde etmeleri gerekmez mi?”

Neml / 26. Ayet

اَللّٰهُ لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظ۪يمِ

“O Allah ki ondan başka ilâh yoktur. O, büyük arşın Rabbi¬dir.”

Neml / 27. Ayet

قَالَ سَنَنْظُرُ اَصَدَقْتَ اَمْ كُنْتَ مِنَ الْكَاذِب۪ينَ

Süleyman dedi ki: “Doğru mu söylüyorsun, yoksa yalancının biri misin, şimdi göreceğiz.”

Neml / 28. Ayet

اِذْهَبْ بِكِتَاب۪ي هٰذَا فَاَلْقِهْ اِلَيْهِمْ ثُمَّ تَوَلَّ عَنْهُمْ فَانْظُرْ مَاذَا يَرْجِعُونَ

“Şu mektubumu götürüp onların yanına bırak; sonra onlardan biraz öteye çekil de hangi neticeye varacaklarını gözle!”

Neml / 29. Ayet

قَالَتْ يَٓا اَيُّهَا الْمَلَؤُ۬ا اِنّ۪ٓي اُلْقِيَ اِلَيَّ كِتَابٌ كَر۪يمٌ

Mektubu alan Sebe’ melikesi adamlarına şöyle dedi: “Ey ileri gelenler! Bana çok önemli bir mektup bırakıldı.”

Neml / 30. Ayet

اِنَّهُ مِنْ سُلَيْمٰنَ وَاِنَّهُ بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِۙ

“Mektup Süleyman’dan geliyor; «Rahmân Rahîm Allah’ın ismiyle» diye başlıyor.”

Neml / 31. Ayet

اَلَّا تَعْلُوا عَلَيَّ وَأْتُون۪ي مُسْلِم۪ينَ۟

“«Bana karşı büyüklük taslamayın; derhal müslüman olup huzuruma gelin» diyor.”

Neml / 32. Ayet

قَالَتْ يَٓا اَيُّهَا الْمَلَؤُ۬ا اَفْتُون۪ي ف۪ٓي اَمْر۪يۚ مَا كُنْتُ قَاطِعَةً اَمْرًا حَتّٰى تَشْهَدُونِ

Melike şöyle devam etti: “Ey ileri gelenler! Bu mesele hakkındaki görüşlerinizi lutfen bana bildirin. Pekâlâ bilirsiniz ki siz yanımda olmadan ve size danışmadan hiçbir konuda kesin kararımı vermem.”

Neml / 33. Ayet

قَالُوا نَحْنُ اُو۬لُوا قُوَّةٍ وَاُو۬لُوا بَأْسٍ شَد۪يدٍ وَالْاَمْرُ اِلَيْكِ فَانْظُر۪ي مَاذَا تَأْمُر۪ينَ

Onlar da: “Biz güçlü, kuvvetli ve oldukça savaşçı bir milletiz. Fakat karar verme yetkisi senindir. Ne dilersen onu emret, biz uygulamaya hazırız” dediler.

Neml / 34. Ayet

قَالَتْ اِنَّ الْمُلُوكَ اِذَا دَخَلُوا قَرْيَةً اَفْسَدُوهَا وَجَعَلُٓوا اَعِزَّةَ اَهْلِهَٓا اَذِلَّةًۚ وَكَذٰلِكَ يَفْعَلُونَ

Melike dedi ki: “Gerçek şu ki hükümdarlar bir ülkeye girdikleri zaman oranın düzenini altüst ederler; halkının onurlu ve şerefli insanlarını zelil hâle getiriler. Herhalde bunlar da böyle yapacaklardır.”

Neml / 35. Ayet

وَاِنّ۪ي مُرْسِلَةٌ اِلَيْهِمْ بِهَدِيَّةٍ فَنَاظِرَةٌ بِمَ يَرْجِعُ الْمُرْسَلُونَ

“Şimdi ben onlara değerli bir hediye göndereceğim, elçilerimin ne tür bir cevapla döneceklerine bakıp ona göre kararımı vereceğim.”

Neml / 36. Ayet

فَلَمَّا جَٓاءَ سُلَيْمٰنَ قَالَ اَتُمِدُّونَنِ بِمَالٍۘ فَمَٓا اٰتٰينِ‌يَ اللّٰهُ خَيْرٌ مِمَّٓا اٰتٰيكُمْۚ بَلْ اَنْتُمْ بِهَدِيَّتِكُمْ تَفْرَحُونَ

Elçiler gelince Süleyman onlara şöyle dedi: “Siz bana mal ile yardım etmek, böylece beni etkilemek mi istiyorsunuz? Şunu bilin ki Allah’ın bana verdiği nimetler size verdiğinden çok daha hayırlıdır. Ancak siz, bu tür hediyelerinizle sevinir, böbürlenirsiniz.”

Neml / 37. Ayet

اِرْجِعْ اِلَيْهِمْ فَلَنَأْتِيَنَّهُمْ بِجُنُودٍ لَا قِبَلَ لَهُمْ بِهَا وَلَنُخْرِجَنَّهُمْ مِنْهَٓا اَذِلَّةً وَهُمْ صَاغِرُونَ

“Haydi hediyelerinizi de alıp geri dönün ve onlara şunu bildirin: Biz onların üzerine asla karşı koyamayacakları ordularla varacağız; elbette onları zelil ve küçük düşürülmüş bir halde ülkelerinden sürüp çıkaracağız.”

Neml / 38. Ayet

قَالَ يَٓا اَيُّهَا الْمَلَؤُ۬ا اَيُّكُمْ يَأْت۪ين۪ي بِعَرْشِهَا قَبْلَ اَنْ يَأْتُون۪ي مُسْلِم۪ينَ

Elçi döndükten sonra Süleyman dedi ki: “Ey ileri gelenler! Onlar müslüman olarak bana gelmeden önce, o kadının tahtını hanginiz bana getirebilir?”

Neml / 39. Ayet

قَالَ عِفْر۪يتٌ مِنَ الْجِنِّ اَنَا۬ اٰت۪يكَ بِه۪ قَبْلَ اَنْ تَقُومَ مِنْ مَقَامِكَۚ وَاِنّ۪ي عَلَيْهِ لَقَوِيٌّ اَم۪ينٌ

Cinlerden bir ifrit: “Ben, daha sen makâmından kalkmadan önce onu sana getiririm. Çünkü ben gerçekten bu konuda çok kuvvetli, güvenilir biriyim” dedi.

Neml / 40. Ayet

قَالَ الَّذ۪ي عِنْدَهُ عِلْمٌ مِنَ الْكِتَابِ اَنَا۬ اٰت۪يكَ بِه۪ قَبْلَ اَنْ يَرْتَدَّ اِلَيْكَ طَرْفُكَۜ فَلَمَّا رَاٰهُ مُسْتَقِرًّا عِنْدَهُ قَالَ هٰذَا مِنْ فَضْلِ رَبّ۪ي۠ لِيَبْلُوَن۪ٓي ءَاَشْكُرُ اَمْ اَكْفُرُۜ وَمَنْ شَكَرَ فَاِنَّمَا يَشْكُرُ لِنَفْسِه۪ۚ وَمَنْ كَفَرَ فَاِنَّ رَبّ۪ي غَنِيٌّ كَر۪يمٌ

Kitaptan husûsî bir bilgiye sahip kişi ise: “Ben onu sana daha gözünü kırpmadan getiririm” dedi. Süleyman tahtı yanı başında hazır görünce: “Bu, Rabbimin lütfundandır; nimetine karşı şükür mü yoksa nankörlük mü edeceğim diye beni sınıyor. Kim şükrederse kendi iyiliği için şükretmiş olur. Kim de nankörlük ederse şüphesiz Rabbim hiçbir şeye muhtaç değildir, lütuf ve keremi pek boldur.”

Neml / 41. Ayet

قَالَ نَكِّرُوا لَهَا عَرْشَهَا نَنْظُرْ اَتَهْتَد۪ٓي اَمْ تَكُونُ مِنَ الَّذ۪ينَ لَا يَهْتَدُونَ

Süleyman şöyle dedi: “Onun tahtını tanıyamayacağı hâle getirin; bakalım gerçeğin farkına varacak mı, yoksa varamayacak mı?”

Neml / 42. Ayet

فَلَمَّا جَٓاءَتْ ق۪يلَ اَهٰكَذَا عَرْشُكِۜ قَالَتْ كَاَنَّهُ هُوَۚ وَاُو۫ت۪ينَا الْعِلْمَ مِنْ قَبْلِهَا وَكُنَّا مُسْلِم۪ينَ

Belkıs gelince “Bak bakalım, bu senin tahtın olmasın?” dendi. O da: “Evet, sanki o! Zâten bize daha önce bu mûcize hakkında bilgi ulaşmış, senin peygamber olduğunu anlamış ve biz Müslüman olmuştuk” dedi.

Bir hatırlatma. Çağdaş bilim, Rengi(manzara) ve sesi nakletti. Hâlâ cismi nakletmiş değil. Işınlanma kavramından bahsediliyor. Muhtemeldir ki Saba Melikesinin bu taht nakli olayı, buna işaret ediyor olmasın .

Neml / 43. Ayet

وَصَدَّهَا مَا كَانَتْ تَعْبُدُ مِنْ دُونِ اللّٰهِۜ اِنَّهَا كَانَتْ مِنْ قَوْمٍ كَافِر۪ينَ

Aslında onu, Allah’ı bırakıp taptığı şeyler hak dine girmekten alıkoymuştu. Çünkü o, inkârcı bir toplum içinde yetişmişti.

Neml / 44. Ayet

ق۪يلَ لَهَا ادْخُلِي الصَّرْحَۚ فَلَمَّا رَاَتْهُ حَسِبَتْهُ لُجَّةً وَكَشَفَتْ عَنْ سَاقَيْهَاۜ قَالَ اِنَّهُ صَرْحٌ مُمَرَّدٌ مِنْ قَوَار۪يرَۜ قَالَتْ رَبِّ اِنّ۪ي ظَلَمْتُ نَفْس۪ي وَاَسْلَمْتُ مَعَ سُلَيْمٰنَ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَم۪ينَ۟

Belkıs’a “Buyurun, saraya girin!” dendi. Sarayın eyvanını görünce, zemininde engin ve duru su olduğunu zannedip eteğini yukarı çekti. Süleyman “Bu, billurdan yapılmış şeffaf bir saraydır” dedi. Belkıs sonunda “Rabbim! Ben, senden başkasına taparak kendime zulmetmişim! Artık şimdi Süleyman’la beraber Âlemlerin Rabbine gönülden teslim oluyorum!” dedi.

Sebe' / 12. Ayet

وَلِسُلَيْمٰنَ الرّ۪يحَ غُدُوُّهَا شَهْرٌ وَرَوَاحُهَا شَهْرٌۚ وَاَسَلْنَا لَهُ عَيْنَ الْقِطْرِۜ وَمِنَ الْجِنِّ مَنْ يَعْمَلُ بَيْنَ يَدَيْهِ بِاِذْنِ رَبِّه۪ۜ وَمَنْ يَزِغْ مِنْهُمْ عَنْ اَمْرِنَا نُذِقْهُ مِنْ عَذَابِ السَّع۪يرِ

Süleyman’ın emrine de rüzgârı verdik. Onunla sabah gidişte bir aylık, akşam dönüşte de bir aylık yol alırdı. Erimiş bakırı onun için kaynağından sel gibi akıttık. Cinlerden de Rabb’ının izniyle onun maiyetinde çalışanlar vardı. Onlardan kim emrimizden biraz sapsa ona hemen çok yakıcı ateş azabından tattırırdık.

Sebe' / 13. Ayet

يَعْمَلُونَ لَهُ مَا يَشَٓاءُ مِنْ مَحَار۪يبَ وَتَمَاث۪يلَ وَجِفَانٍ كَالْجَوَابِ وَقُدُورٍ رَاسِيَاتٍۜ اِعْمَلُٓوا اٰلَ دَاوُ۫دَ شُكْرًاۜ وَقَل۪يلٌ مِنْ عِبَادِيَ الشَّكُورُ

Cinler Süleyman’ın isteğine göre mâbetler, kaleler, heykeller, havuz büyüklüğünde çanaklar, leğenler, yerinden sökülemez sabit kazanlar yapıyorlardı. Ey Dâvûd ailesi! Allah’a şükür olacak ameller işleyin. Doğrusu kullarımdan gereği gibi şükredenler pek azdır.

Sebe' / 14. Ayet

فَلَمَّا قَضَيْنَا عَلَيْهِ الْمَوْتَ مَا دَلَّهُمْ عَلٰى مَوْتِه۪ٓ اِلَّا دَٓابَّةُ الْاَرْضِ تَأْكُلُ مِنْسَاَتَهُۚ فَلَمَّا خَرَّ تَبَيَّنَتِ الْجِنُّ اَنْ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ الْغَيْبَ مَا لَبِثُوا فِي الْعَذَابِ الْمُه۪ينِ

Süleyman’ın ölümünü takdir edip canını aldığımızda, son derece ağır işlerde çalışan cinler, onun öldüğünü ancak üzerine dayandığı değneğini kemiren bir ağaç kurdu sayesinde fark edebildiler. Değnek kırılıp Süleyman yere yıkılınca anlaşıldı ki eğer cinler gerçekten duyularının ötesinde olup bitenleri bilmiş olsalardı, Süleyman öldüğü halde, kendilerini böyle zelil ve perişan eden ağır işleri yapmaya devam etmezlerdi.

Sebe' / 15. Ayet

لَقَدْ كَانَ لِسَبَاٍ ف۪ي مَسْكَنِهِمْ اٰيَةٌۚ جَنَّتَانِ عَنْ يَم۪ينٍ وَشِمَالٍۜ كُلُوا مِنْ رِزْقِ رَبِّكُمْ وَاشْكُرُوا لَهُۜ بَلْدَةٌ طَيِّبَةٌ وَرَبٌّ غَفُورٌ

Doğrusu, Sebe’ kavmi için yaşadıkları diyarda çok önemli bir ibret dersi vardı. Oturdukları vâdi sağından solundan, iki taraflı uzayıp giden güzel bahçelerle çevrilmişti. Peygamberleri onlara: “Rabbinizin size bahşettiği nimetlerden yiyin ve Ona şükredin. İşte sizin için ne hoş bir memleket ne kadar da bağışlayıcı bir Rab!” demişti.

Sebe' / 16. Ayet

فَاَعْرَضُوا فَاَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ سَيْلَ الْعَرِمِ وَبَدَّلْنَاهُمْ بِجَنَّتَيْهِمْ جَنَّتَيْنِ ذَوَاتَيْ اُكُلٍ خَمْطٍ وَاَثْلٍ وَشَيْءٍ مِنْ سِدْرٍ قَل۪يلٍ

Fakat onlar bu dâvetten hoşlanmayıp, şükürden yüz çevirdiler. Biz de üzerlerine, barajlarını yıkan meşhur Arim selini gönderdik de onların o güzelim bahçelerini buruk meyveli, acı ılgınlı ve içinde biraz da sedir ağacı bulunan virâne bahçelere çevirdik.

Sebe' / 17. Ayet

ذٰلِكَ جَزَيْنَاهُمْ بِمَا كَفَرُواۜ وَهَلْ نُجَاز۪ٓي اِلَّا الْكَفُورَ

Nankörlükleri ve peygamberleri yalanlamaları yüzünden onları işte böyle cezalandırdık. Biz zâten çokça nankörlük eden inkârcılardan başkasını cezalandırmayız.

Sebe' / 18. Ayet

وَجَعَلْنَا بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ الْقُرَى الَّت۪ي بَارَكْنَا ف۪يهَا قُرًى ظَاهِرَةً وَقَدَّرْنَا ف۪يهَا السَّيْرَۜ س۪يرُوا ف۪يهَا لَيَالِيَ وَاَيَّامًا اٰمِن۪ينَ

Onların yurtlarıyla bereketlerle donattığımız Filistin-Şâm diyarı arasında âdeta sırt sırta vermiş ve biri diğerinden görünebilen nice beldeler meydana getirdik; bunlar arasında da düzenli ve sistemli ulaşım imkânları sağladık. Kendilerine: “Oralarda gece gündüz güven içinde gezip dolaşın!” buyurduk.

Sebe' / 19. Ayet

فَقَالُوا رَبَّنَا بَاعِدْ بَيْنَ اَسْفَارِنَا وَظَلَمُٓوا اَنْفُسَهُمْ فَجَعَلْنَاهُمْ اَحَاد۪يثَ وَمَزَّقْنَاهُمْ كُلَّ مُمَزَّقٍۜ اِنَّ ف۪ي ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِكُلِّ صَبَّارٍ شَكُورٍ

Fakat onlar: “Rabbimiz! Seyahatlerimizde konaklama yerlerimiz arasındaki mesafeyi artır” dediler ve işledikleri günahlarla kendilerine yazık ettiler. Biz de onları nesilden nesle bir ibret levhası hâlinde aktarılacak efsânelere çevirdik ve tamâmen parçalayıp bölük bölük her tarafa dağıttık. Şüphesiz bunda zorluklara sabredip nimetlere çokça şükretmesini bilen herkes için nice ibretli dersler vardır.

Sebe' / 20. Ayet

وَلَقَدْ صَدَّقَ عَلَيْهِمْ اِبْل۪يسُ ظَنَّهُ فَاتَّبَعُوهُ اِلَّا فَر۪يقًا مِنَ الْمُؤْمِن۪ينَ

Gerçekten de İblîs’in insanlar hakkındaki zan ve temennîsi doğru çıktı. Çünkü bir kısım mü’minler dışında herkes ona uyup gitti.

Sebe' / 21. Ayet

وَمَا كَانَ لَهُ عَلَيْهِمْ مِنْ سُلْطَانٍ اِلَّا لِنَعْلَمَ مَنْ يُؤْمِنُ بِالْاٰخِرَةِ مِمَّنْ هُوَ مِنْهَا ف۪ي شَكٍّۜ وَرَبُّكَ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ حَف۪يظٌ۟

Oysa İblîs’in onlar üzerinde bir şeyi yapmaya zorlayıcı hiçbir gücü yoktur. Ancak biz, âhirete inananlarla ondan şüphe edenleri birbirinden ayırıp ortaya çıkaralım diye ona bu fırsatı verdik. Rabbin her şeyi hakkıyla gözetlemekte ve kayda almaktadır.

Sâd / 30. Ayet

وَوَهَبْنَا لِدَاوُ۫دَ سُلَيْمٰنَۜ نِعْمَ الْعَبْدُۜ اِنَّهُٓ اَوَّابٌۜ

Biz, Dâvûd’a Süleyman’ı lutfettik. O ne güzel bir kuldu. Gerçekten o, tam bir teslimiyet ve samimiyetle sürekli Allah’a yönelir dururdu.

Sâd / 31. Ayet

اِذْ عُرِضَ عَلَيْهِ بِالْعَشِيِّ الصَّافِنَاتُ الْجِيَادُۙ

Bir ikindi vakti ona, tek ayağını tırnağı üzere kaldırıp diğer üç ayağı üzerinde duran ve süratli koşan safkan atlar arz edilmişti.

Sâd / 32. Ayet

فَقَالَ اِنّ۪ٓي اَحْبَبْتُ حُبَّ الْخَيْرِ عَنْ ذِكْرِ رَبّ۪يۚ حَتّٰى تَوَارَتْ بِالْحِجَابِ۠

Süleyman: “Benim bu atlara ve güzel şeylere olan sevgim, ancak bana Rabbimi hatırlattıkları ve onun adını yaymaya hizmet ettikleri içindir” dedi. Ve atlar koşup, tozdan perdelerin arkasında görünmez oluncaya kadar onları hayranlıkla seyretti.

Sâd / 33. Ayet

رُدُّوهَا عَلَيَّۜ فَطَفِقَ مَسْحًا بِالسُّوقِ وَالْاَعْنَاقِ

Ardından, “Onları bana geri getirin” diye emretti. Atlar gelince, onların bacaklarını ve boyunlarını sıvazlamaya başladı.

Sâd / 34. Ayet

وَلَقَدْ فَتَنَّا سُلَيْمٰنَ وَاَلْقَيْنَا عَلٰى كُرْسِيِّه۪ جَسَدًا ثُمَّ اَنَابَ

Biz Süleyman’ı da imtihan ettik ve onu tahtı üzerinde âdeta ruhsuz bir ceset hâlinde bıraktık. Sonra o bize yöneldi.

Sâd / 35. Ayet

قَالَ رَبِّ اغْفِرْ ل۪ي وَهَبْ ل۪ي مُلْكًا لَا يَنْبَغ۪ي لِاَحَدٍ مِنْ بَعْد۪يۚ اِنَّكَ اَنْتَ الْوَهَّابُ

Şöyle yalvardı: “Rabbim beni bağışla ve bana, benden sonra hiç kimseye nasip olmayacak bir mülk ve saltanat ihsân eyle! Şüphesiz bütün nimetleri bağışlayan, lutufları bol olan yalnız sensin!”

Sâd / 36. Ayet

فَسَخَّرْنَا لَهُ الرّ۪يحَ تَجْر۪ي بِاَمْرِه۪ رُخَٓاءً حَيْثُ اَصَابَۙ

Bunun üzerine biz de rüzgârı onun hizmetine verdik. Rüzgâr onun emriyle istediği yere tatlı tatlı eserdi.

Sâd / 37. Ayet

وَالشَّيَاط۪ينَ كُلَّ بَنَّٓاءٍ وَغَوَّاصٍۙ

Binalar kuran, dalgıçlık yapan şeytanları da emrine boyun eğdirdik.

Sâd / 38. Ayet

وَاٰخَر۪ينَ مُقَرَّن۪ينَ فِي الْاَصْفَادِ

Ayrıca demir zincirlerle birbirlerine bağlanmış daha nice yaratıkları da…

Sâd / 39. Ayet

هٰذَا عَطَٓاؤُ۬نَا فَامْنُنْ اَوْ اَمْسِكْ بِغَيْرِ حِسَابٍ

Şöyle buyurduk: “Bu nimetler, sana bizim armağanımızdır. İstersen sen de bundan başkalarına verebilirsin, istersen elinde tutarsın; her iki durumda da sana hesap sorulmayacak!”

Sâd / 40. Ayet

وَاِنَّ لَهُ عِنْدَنَا لَزُلْفٰى وَحُسْنَ مَاٰبٍ۟

Doğrusu, onun yanımızda bir yakınlığı, değeri ve güzel bir geleceği vardır.

17) SÜLEYMAN ALEYHİSSELÂM’A DAİR (Ömer Nasuhî, Bilmen’e göre)

Hazret-i Süleyman, Davud Aleyhisselam’ın oğludur. Onun ölümünden sonra on üç yaşında yerine geçmiş. Sonra kendine peygamberlik de verilmiştir. Bu bakımdan, babası gibi peygamberlikle hükümet etme görevlerini bir arada toplamıştır.

Doğudaki ve batıdaki hükümdarlar, Hazret-i Süleyman'a itaat ederek kıymetli hediyeler göndermişler. Yemen Melike’si, Belkıs dahi, kendi ile görüşmeye gelmişti. Kızıl denizinde hazırlattığı donanmayı Okyanus sahillerine yollamıştı. Tetmür ve Baalbek şehirlerini ve yedi senede de Mescid-i Aksa'yı yaptırıp tamamlamıştı.

Kuşların dillerini ve maksatlarını anlamak, Süleyman Aleyhisselam’ın, mucizelerindendi. Hazret-i Süleyman Aleyhisselam’ın sözü, insanlara ve cinlere hatta rüzgârlara geçerdi. Ahlâk ve hikmete dair yazıları vardır. Kırk yıl pek muhteşem bir hüküm sürdükten sonra elli üç veya altmış yaşında vefat etmiştir.

Hazret-i Süleyman'dan sonra İsrail Oğulları iki devlete ayrıldı. Bunlardan biri "Yahuda" devletidir ki hükümet merkezi Kudüs idi. Bu devlet, insanlar arasında, daha çok itibar kazanmıştı. Diğeri de "İsrâil" devleti idi. İdare merkezi de Nablus ve daha sonra Samire şehri idi

Bu devletler, sonraları doğru yoldan çıktılar. İsrail Devleti, Asûrî'ler tarafından yıkıldı. Yehuda Devleti de "Buhti Nassar'ın saldırısına uğradı. Yahudilerin birçoğu Babil esaretine düştü. Daha sonraları İsrâil Oğulları, İranlıların, Yunanlıların ve Romalıların hakimiyetleri altına düşerek kendi hakimiyetlerini elden çıkardılar.

Buhti Nassar, Kudüs'ü ele geçirdiği zaman Beyt-i Makdis'i yıkıp, Tevrat nüshalarını yakmıştı. Üzeyir Aleyhisselam ile Daniyel Aleyhisselam’ı da diğer İsrâil âlimleri ile Babil'e götürmüştü. Daha sonra, İran'daki Kiyaniyan Hükümeti Babil'i ele geçirip Geldaniye hükümetini yıkınca , İsrâil Oğulları esaretten kurtularak vatanlarına dönmüşler ve Beyt-i Makdis'i yeniden inşa etmişlerdi. Hazret-i Uzeyir de Tevrat'ı ezberden okuyup yeniden yazdırmış ve böylece çoktan beri unutulmuş olan Musa peygamberin şeriatı, yeniden meydana çıkmış idi.

Kur'ân-ı Kerîm, Hazret-i Üzeyir'e dair bilgi vermektedir. Fakat peygamber olup olmadığını açıklamamaktadır. İslâm âlimlerinden bir kısmına göre, Hazret-i Üzeyir bir peygamber değildir, velilerden büyük bir zattır. Önceleri Yahudilerden bazıları Hazret-i Üzeyir için "Allah'ın oğludur" diyerek şirke saplanmışlardı.

Kur'ân-ı Kerîm'de isimleri anılan Zülkarneyn ile Lokman'ın peygamberliğinde de ihtilâf vardır. Zülkarneyn'in adı, bir rivayete göre "Mus'ab"dır. İbrahim Aleyhisselam’ın zamanında yaşadığı rivayet edilir. Dünya’nın doğusuna ve batısına gitmiş, Ye'cüc ve Me'cüc denilen bir kabileye karşı bir sed (engel) yapmış, pek büyük başarılar elde etmiştir. Her halde Yunanlıların İskender'inden başkasıdır. Bunun hayatı bizce tamamen bilinmemektedir. Ömer Nasuhî Bilmen, Büyük İslam İlmihali, Bilmen Yayınevi, Ofset 75

Hem Hz. Süleyman Aleyhisselam hem de Kanunî Sultan Süleyman Han’a dair bilgilendirme yaptıktan sonra, sorumuzun sebebi olan “Ezmek veya Kırmak “fiillerinin konu edildiği Neml Sûresinin 18. âyetinin muhtelif zevat tarafından gerçekleştirilen Türkçe meallerinin sınıflamasına geçebiliriz.

NEML SURESİNİN 18. AYETİNİN ORİJİNALİ ve TÜRKÇE MEALLERİ

“حَتّٰٓى اِذَٓا اَتَوْا عَلٰى وَادِ النَّمْلِۙ قَالَتْ نَمْلَةٌ يَٓا اَيُّهَا النَّمْلُ ادْخُلُوا مَسَاكِنَكُمْۚ لَا يَحْطِمَنَّكُمْ سُلَيْمٰنُ وَجُنُودُهُۙ وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ”

Neml suresinin 18.âyeti.

1.Ömer Çelik Meali    “Nihâyet karıncalar vâdisine geldiklerinde, bir karınca: “Ey karıncalar, yuvalarınıza girin; Süleyman ve orduları farkınıza varmadan sizi çiğneyip ezmesinler!” dedi.

2.Diyanet Vakfı Meali            “Nihayet Karınca vâdisine geldikleri zaman, bir karınca: Ey karıncalar! Yuvalarınıza girin; Süleyman ve ordusu farkına varmadan sizi ezmesin! dedi.”

3.Diyanet İşleri (Eski) Meali  “Sonunda, karıncaların bulunduğu vadiye geldiklerinde bir dişi (kraliçe) karınca: "Ey karıncalar! Yuvalarınıza girin, Süleyman'ın ordusu farkına varmadan sizi ezmesin" dedi.”

4.Diyanet İşleri (Yeni) Meali “Nihayet karınca vadisine geldikleri vakit bir karınca, “Ey karıncalar! Yuvalarınıza girin, Süleyman ve ordusu farkına varmadan sizi ezmesinler” dedi.”

5.Elmalılı Hamdi Yazır Meali           Nihayet karınca vâdisine geldikleri zaman, bir karınca: "Ey karıncalar! Yuvalarınıza girin; Süleyman ve ordusu farkına varmadan sizi ezmesin!" dedi.

6.Elmalılı Meali (Orjinal) Meali        “Hatta karınca deresi üzerine vardıklarında bir karınca şöyle dedi: Ey karıncalar, haydin meskenlerinize girin, Süleyman ve ordusu sizi fark etmeyerek kırıp geçirmesin.

7.Hasan Basri Çantay Meali   “Hattâ Karınca Vâdîsi üzerine geldikleri zaman (dişi) bir karınca dedi ki: «Ey karıncalar, yuvalarınıza girin. Sakın Süleyman ve ordusu, kendileri bilmeyerek, sizi kırmasın»!”

8.Hayrat Neşriyat Meali         “Nihâyet neml (karınca) vâdisine geldiklerinde, (içlerinde reis olan) bir karınca: “Ey karıncalar! Yuvalarınıza girin! Süleymân ve orduları farkında olmayarak sizi ezmesin!” dedi.”

9.Ali Fikri Yavuz Meali“Nihayet (Süleyman ve ordusu Şam'daki karıncası bol) Karınca Vadisine vardıkları zaman, (karıncaların beyi olan) bir karınca şöyle dedi: “- Ey karıncalar! Yuvalarınıza girin; Süleyman ve ordusu sizi fark etmeyerek kırıp ezmesin.”

10.Ömer Nasuhi Bilmen Meali          “Vaktâ ki Karınca Vadisi üzerine geldiler, bir karınca dedi ki: «Ey karıncalar! Yuvalarınıza giriniz. Süleyman ve onun askerleri farkında olmaz oldukları halde sizi kırmasınlar.»”

11.Ümit Şimşek Meali           Karınca vadisine geldiklerinde, bir dişi karınca “Yuvalarınıza girin, karıncalar,” dedi. “Tâ ki Süleyman ve ordusu, farkında olmadan sizi çiğnemesin.”

12. Neml Sûresi 18.âyetin meali: “Hatta karınca vadisi üzerine geldikleri vakit, (dişi) bir karınca dedi ki “Ey karıncalar, yuvalarınıza girin. Sakın Süleyman ve ordusu kendileri bilmeyerek sizi kırmasın.” Kur’ân-ı Hakîm ve meali kerîm, Hasan Basri Çantay, İkinci cilt, sahife 676, Ahmed Said Matbaası, İstanbul 1965.

13.18. âyet: “Vaktaki Karınca Vadisi üzerine geldiler, bir karınca dedi ki “Ey karıncalar! Yuvalarınıza giriniz, Süleyman ve onun askerleri, farkında olmaz oldukları halde sizi kırmasınlar.” Ömer Nasuhî Bilmen, Kur’ân-ı Kerîm’in Türkçe meal-i âlisi ve tefsiri 5.Cilt, Bilmen basım ve yayınevi, Ofset 75 İstanbul.

14.” Nihayet karınca vadisine geldikleri zaman bir karınca, “Ey karıncalar! Yuvalarınıza girin, Süleyman ve ordusu, farkına varmadan sizi ezmesin.” dedi.” En Kolay Okunan Hat ile Kur’an-ı Kerim ve Türkçe meali. Elmalılı M. Hamdi Yazır, Güncel Türkçe ile sadeleştirilmiştir. İSBN numarası:978-9944-29641-0, İstanbul, Ağustos 2010

15- “Nihayet (Süleyman ve ordusu Şam'daki karıncası bol) karınca vadisine vardıkları zaman, (karıncaların beyi olan) bir karınca şöyle dedi: “Ey Karıncalar! Yuvalarınıza girin; Süleyman ve ordusu sizi fark etmeyerek kırıp ezmesin.” Hazırlayan A. Fikri Yavuz, Sönmez Neşriyat, İstanbul, Kur’an-ı Kerim ve Meali Alisi s,379 

16- “Nihayet Karınca Vadisine geldikleri zaman, bir karınca, “Ey karıncalar! Meskenlerinize (evlerinize) girin; Süleyman ve orduları bilinçsizce, sizi kırıp geçirmesin.” dedi.  Hakkı Yılmaz, Nüzul sırasına göre Tebyînü’l -Kur’an İşte Kur’an 4. Cilt, İşaret yayınları Ağustos 2008 İstanbul. S,102.

17. Nihayet Karınca vadisi üzerine geldikleri zaman, beyleri olana bir karınca, “Ey karıncalar! Yuvalarınıza girin, Süleyman ve ordusu, farkında olmadan sizi, aman ha ezip telef etmesin.” dedi.

Doç. Dr. Hasan Tahsin Feyizli, Tefsirli Kur’an-ı kerim meali, s,377, Server yayınları,2. Baski 2016, Avcılar-İstanbul.

18-Nitekim, karıncalarla dolu bir vadiye geldiklerinde, karıncalardan biri,” Ey geldiklerinde, karıncalardan” diye bağırdı. “Hemen yuvalarınıza girin ki Süleyman ve orduları farkında olmadan sizi ezip geçmesin!” Kur’an-ı Kerim ve Özlü tefsir, Hazırlayan Abdullah Parlıyan, Basım, Büşra Reklam, Üsküdar İstanbul.

19. Karıncalar vadisine gelince, bir karınca, “Ey karıncalar,yuvalarınıza giriniz.Süleyman ve ordusu farkına varmadan sizi ezmesin.” dedi.”Kur’an-ı kerim Türkçe meali,Mahmut Topbaş,İmpres baskı tesisleri, s,249. Anadolu Gençlik Derneği Sakarya Şubesi.

20.” Nihayet Karınca vadisine geldiklerinde, bir karınca şöyle dedi.” Ey karıncalar! Yuvalarınıza girin! Aman Süleyman ve ordusu, farkına varmadan sizi ezmesin!”

 TEFEKKÜR (2. Cilt, Kur’an-ı Kerim tercümesidir), Abdullah Bakır, Mart 2023, Baskı Göksu matbaası, Topkapı İstanbul S,73

1.Ömer Çelik mealinde, çiğneyip ezmesinler 2.Diyanet Vakfı Meali, ezmesin 3.Diyanet İşleri (Eski) mealinde, ezmesin 4.Diyanet İşleri (Yeni) mealinde, ezmesinler 5.Elmalılı Hamdi Yazır mealinde, ezmesin 6.Elmalılı Meali (Orijinal) Meali, kırıp geçirmesin. 7.Hasan Basri Çantay mealinde, kırmasın.  8.Hayrat Neşriyat mealinde, ezmesin 9. Ali Fikri Yavuz mealinde, kırıp ezmesin 10.Ömer Nasuhi Bilmen mealinde, kırmasınlar 11.Ümit Şimşek mealinde çiğnemesin 12. Hasan Basri Çantay, kırmasın  13. Ömer Nasuhî Bilmen mealinde kırmasınlar. 14. Elmalılı M. Hamdi Yazır, Kur’an-ı Kerim ve Güncel Türkçe ile sadeleştirilmiş mealinde, ezmesin. 15..”  A. Fikri Yavuz, meali, kırıp ezmesin 16.” Hakkı Yılmaz, mealinde sizi kırıp geçirmesin   

17. Doç. Dr. Hasan Tahsin Feyizli mealinde, ezip telef etmesin.

18. Kur’an-ı Kerim ve Özlü tefsir, Hazırlayan Abdullah Parlıyan, mealinde ezip geçmesin

19. Mahmut Topbaş mealinde, sizi ezmesin,  

20.  TEFEKKÜR mealinde, sizi ezmesin!” şeklinde Türkçeye tercüme edildiği gözükmektedir.

Bu tespite göre “çiğneyip ezmesinler” diyen bir, “Ezmesin veya ezmesinler” diyen sekiz, “Kırıp geçirmesin” diyen iki “Kırmasın “diyen dört, “kırıp ezmesin” diyen iki “çiğnemesin” diyen bir, ezip telef etmesin diyen bir, ezip geçmesin diyen de bir olmak üzere 20 adet tercüme var.

18. âyetteki   يَحْطِمَنَّكُمْ kelimesinin tercümesi böyle şekilleniyor.

Kanunî Sultan Süleyman Han ile Şeyhülislam Ebu Suud Efendi arasında geçen yazışmada 16.Yüzyıl ortalarında bu (يَحْطِمَنَّكُمْ) kırmak fiili ile tercüme edilmişken son zamanlardaki tercümelerde bu çeşitliliğin sebebi ne ola ki? Tercüme gibi çok ciddi bir işin bu çeşitliliğinin sebebi dil bilmemek midir, İntihalcilik midir, kopyacılık mıdır? Ben cevap veremiyorum. Öğrendiğime göre karıncaların bünyesi diğer mahlûkattan farklı olup ezilme fiiliyle değil de kırılma fiiliyle açıklanabilen bir durum var. Karıncaların vücudunun iskeleti dışında, diğer bazı mahlukat gibi iskeleti içinde değil.  Vücutlarındaki dokunun adı ve cinsi “Kitin “isimli bir nesne ile kaplı olup vücudun dışında bir kitin tabakası oluşturuyor. Bu tabakanın ana özelliği, ezilme fiilinin değil kırılma fiilinin konusu oluyor. Cam, yumurta kabuğu, porselen, kemik ve benzeri nesnelerin kırılgan özelliğe sahip olması gibi karıncaların da dış tabaka yapısı kırılgan bir kitin tabakasıyla kaplıdır. Bu yüzden, 15 asır evvelinden, âyette, karıncanın kırılacağı, ezilmeyeceği açıkça belirtilmiş.  Bu da kul işi olamaz zira o zaman, bu maddî vasıfları kim bilebilirdi. Demek ki dil bilimine vakıf olmak, doğru kelime kullanmayı icap ettirdiği yerde kullanmak, Kanunî Sultan Süleyman Han ile Ebu Suud Efendi arasındaki konuşmada, ezilme yerine kırılma kelimesi kullanılmış olması bu zevâtın işi bildiğini gösteriyor. Kur’an’da başkaca böyle durumların varlığına dair bilgi sahibi değilim. Bildiğimi de açıklama hakkımı kullanıyorum.

Karıncanın ezilmeyeceğini, kırılacağını bilmeden tercüme yapma teşebbüsü, bizim açıklama yapmamıza sebep oluyor.

Şakir Albayrak

28.06.2026, 16.53,

Çekmeköy-İstanbul

21. YÜZYIL...

Mesleğe ilk başladığımda Türkiye'yi son koalisyon hükûmeti yönetiyordu.

28 Şubat'ın kurşuni havası toplumun üstüne kara bulut gibi çökmüştü. İnsanın içi kararıyordu. Siyasetçiler, iş düsyası, üniversiteler huzursuzdu. Çok geçmeden ülke inanılmaz bir ekonomik krizin içine girdi. İflasın eşiğinden dönüldü.

Son 20 yıldaki hükûmetler, inanılmaz reformlara imza attılar. Sağlıkta, ulaşımda, eğitimde, şehircilikte, dış politikada büyük işler yapıldı. Cuntacılara, rektör diktalarına, bürokrasiye, jüristokrasiye ve onları pohpohlayan medyaya rağmen bütün kronik problemlerin üzerine üzerine gidildi. Askerî vesayetin bitirilmesi, devletin sivilleşmesi, kamuda ve üniversitelerde başörtüsü yasağının kaldırılması, katsayı zulmünün sona erdirilmesi...

Savunma sanayinde destan yazılması, terörün kazınması, kalekolların yapılması, hudutlarımızın ötesinde üsler kurulması... Deniz filosunun güçlenmesi.... Karadeniz'den gaz, Gabar'dan petrol çıkarılması... Paçanın IMF tasalludundan kurtarılması, paradan altı sıfır atılması, ihracat rekorları kırılması... Boğazların köprülerle, şehirlerin yollarla, tünellerle, dev hastanelerle, organize sanayi bölgeleriyle donatılması... Ayasofya'nın ibadete açılması... O kadar çok ki...

Fakat bâzı adımlar tersine tecelli etti. Buğday ekilen tarlalarda arpa bitti. Muhafazakârlar, refah düzeyi artarken çözüldü. Kentsel dönüşümle şehirler yenilenirken sosyolojisi değişti. Yerel yönetimler yasası ile kaynak israfı engellenirken köyler boşaldı, gıdada inisiyatif tekellerin eline geçti. Sosyal yardımlarla devletin şefkati fukaraya ulaşırken kırsalda atalet oluştu. Her şehre üniversite eğitim düzeyini artırırken iş gücü piyasasındaki dengeleri bozup genç işsizliği hortlattı. Kontrolsüz şekilde ülkeye yayılan Suriyeli sığınmacılar, eleman ihtiyacını karşılarken Batı tarzı kuru, seküler milliyetçiliği patlattı. Tek tip medya çabası, geleneksel medyayı silikleştirirken sosyal medyayı güçlendirip muhalifleri sivriltti...

Toplumda inanılmaz bir çürümüşlük var. Bünyedeki yüksek ateşin sebebi çok. Teşhis de tedâvi de belli: Hukukun üstünlüğü, mutlak adâlet ve ifade özgürlüğü...

KISSADAN HİSSE – Öfke ve Kızgınlık

Öfke/ Kızgınlık; istenmeyen ve arzu edilmeyen bir durum karşısında gösterilen aşırı tepkidir. Öfke; fıtrî bir duygudur. Her insanda az veya çok öfke vardır. Öfkesiz insan olmaz. Ancak kontrol edilemeyen öfke/kızgınlık; insanı şiddete götürebilir ve pekçok zararı olur.

*** Kur’nda anlatılan Hz.Mûsa’nın kıssasını hatırlayın! Hz.Mûsa Allahın emri ve izniyle vahiy almak üzere Tûr dağına gittiğinde Rabbinden aldığı Tevrat levhalarıyla/sayfaları birlikte Tur dağından kavminin yanına geri geldiğinde onları altın bir Buzağı putuna/heykeline taparken buldu. Bu duruma çok kızan ve öfkelenen Hz.Musa, elindeki Tevrat levhalarını yere attı ve o öfkeyle önce kavmini azarladı. Sonra Tur dağına giderken onları emanet ettiği kardeşi Hâruna kızdı, onu azarladı, saçından sakalından tuttu, hırpaladı, Kardeşini üzdü. Ama gerçeği öğrenince yanlış yaptığını anladı ve kardeşi Harunun omuzunu sıvazlayarak özür diledi, gönlünü aldı.

*** İslamın tebliğ edildiği ilk yıllarda putperest olan Hattaboğlu Ömer (Hz.Ömer) İslamın peygamberi peygamberimiz Hz.Muhammedin getirdiği yeni din için Ona çok öfkeliydi. Müşriklerin teşvikiyle Hz.Muhammedi öldürmeye giderken yolda karşılaştığı biri ona nereye gittiğini sordu. O da: “Atalarımızın dinini bırakıp da yeni bir din getiren Muhammedi öldürmeye gidiyorum!” dedi. O kişi Ömere şöyle dedi: ? Sen önce kendi ailene bak! Senin kız kardeşin Fatma ve enişten Sâd da müslüman olmuş... Sen önce onların hakkından gel.” dedi. Bu söz üzerine Ömerin öfkesi iyice kabardı ve yolunu değiştirip önce kız kardeşinin evine uğradı ve içerde Kur’an ayetlerinin okunduğunu işitti, içeri girdi ve o öfkeyle kız kardeşine şiddetli bir tokat vurdu, kız kardeşi ağzı burnu kan içinde yere düştü. Kardeşinin yere düştüğünü ve yüzünün kanlar içinde olduğunu görünce vicdanı sızladı ve kardeşine yaptığı kötülüğe pişman oldu. Ama olan olmuştu, yaptığı öfkeli davranışıyla hem kız kardeşine zarar vermişti, hem de onu üzmüştü. Ama o da gerçeği öğrenince ve okunan Kur’anın sözlerini dinleyince yaptığına pişman oldu ve kız kardeşinden özür diledi. Öfkesi dinen Ömer, onlara Kur’an okuyan Habbabı da yanına alarak peygamberimiz Hz.Muhammedin bulunduğu yere gitti ve şahadet getirerek islama girdi. Demek ki, sevgili dostlar, öfke ve kızgınlık duygsu; insanı kötü düşünceye ve kötülüklere iten çok tehlikeli ve sinsi bir düşmandır.. Sabır ve aklı selim ise insana daima doğru ve iyi yolu gösteren rahmani bir rehberdir.

Her iki olayda da gördüğünüz gibi âni bir öfkeyle/kızgınlıkla yapılan bir yanlış insanı her zaman zor durumda bırakıyor. Öyle değil mi? Halbuki her iki olayda da öfkelenenler biraz sabırlı ve hoşgörülü olsalardı, yapılan o hatalar/yanlışlar yapılmayacaktı ve kimse zarar görmeyecekti. Öyle değil mi? Demek ki, öfke; çok tehlikeli ve çok sinsi bir duygudur. Öfke İblisin ve Şeytanın sinsi bir tuzağıdır. Şeytan ise insanın en büyük düşmanıdır. O, her zaman insana öfkeye yönlendirecek şeyler fısıldar, insana öfkelenecek şeyler yaptırır. Öfkelenen nefisler/insanlar türetir ve onları birbirleriyle kavga ettirir, günah kazandırır, böylece kendisine Cehennem yoldaşları edinir. Bu nedenle öfkeyle hareket eden kimse hep zararda olur. Bilge insanların dediği gibi “Öfkeyle kalkan zararla oturur!.” Çünkü, öfkede akıl ve mantık olmaz, sevgi ve merhamet de olmaz. Bu nedenle öfkesine hâkim olamayan insan kendine hâkim olamaz ve hoşlanmadığı pekçok şeye öfkelenir ve pek çok yanlışlar yapar, pek çok insanı üzer. Bu da o kimsenin aleyhine ve zararına olur. Bu nedenle mü’min; mümkün olduğunca öfkelenmemeli, öfkelendiği zaman ise; güçlü imanı ve güçlü sabrı ile öfkesini bastırmalı ve öfkesini yenmeli. Zira, öfkesini yenen daima kazanır, öfkesine yenilen ise hep zararda olur. İnsan, bir şeye öfkelendiği/kızdığı zaman hemen Rabbini anmalı ve güzel bir sabır ve duâ ile Allaha sığınmalı, öfkesini yutmalı, öfkesini yenmeli, kendisini ve başkalarını üzecek veya zarar verecek söz ve davranıştan kaçınmalı, yani şiddetten kaçınmalı, öfkeyi şiddete dönüştürmemeli. Buna gücü yetmiyorsa kendisini öfkelendiren şeyi ve kimseyi güzel bir söz ve duâ ile Allaha havale etmeli, oradan ayrılmalı. Öfkeyi yenmenin reçetesi; İman, Sabır, Bağışlama ve Hoşgörü’dür.. Peygamberimiz bu konuda şu tavsiyede bulunur: “Biriniz öfkendiği zaman ayakta ise hemen bir yere otursun veya uzansın!.” Peygamberimiz başka bir hadisinde şöyle buyurur: "Öfke şeytandandır, biriniz öfkelendiğinde hemen abdest alsın,! Başka bir kaynakta bu hadisin sonuna şu cümle ilave edilmiştir. “iki rekat namaz kılsın!” Böyle durumlarda el, yüz ve ayakarın yıkanması veya duş alınması da insanı ruhen rahatlatır. Ayrıca insan öfkelendiği zaman hemen Allahı anar ve; “Lâ havle ve lâ kuvvete illâ billahil aliyyül azîm.” der ve Allaha sığınırsa da öfkesi geçer. “Euzü Besmele” çekmek, “Felâk” ve “Nâs” sûrelerini duâ olarak okumak da insanın öfkesini dindirir. Unutmayın! Öfkesini yenen kazanır. öfkesine yenilen kaybeder.

Siz öfkesini yenenlerden olun inşaallah!

2026-

(muallimosman)

Karadeniz’in Yeniden Küresel Rekabet Alanına Dönüşmesi ve Türk Dünyasına Jeopolitik Yansımaları

İsmail CİNGÖZ

Özet

2022 yılında başlayan Rusya-Ukrayna savaşı, 2026 yılı itibarıyla yeni bir safhaya girmiş görünmektedir. Ukrayna'nın Rusya Federasyonu'nun iç bölgelerinde bulunan petrol rafinerilerini ve enerji altyapılarını hedef alması, savaşın coğrafi kapsamını genişletirken stratejik niteliğini de değiştirmektedir. Aynı dönemde İran-ABD geriliminde gözlenen göreli yumuşama ve Orta Doğu'daki diplomatik hareketlilik, uluslararası kamuoyunun dikkatinin yeniden Karadeniz havzasına yönelmesine neden olmaktadır. Bu çalışmada Ukrayna'nın son saldırılarının nedenleri, ABD ve Avrupa'nın Ukrayna politikalarındaki değişimler, İsrail'in İran-ABD ilişkilerine yaklaşımı ve savaşın Türkiye, Azerbaycan ile Türk Devletleri Teşkilatı üyelerine muhtemel etkileri analiz edilmektedir. Bu çalışma, Karadeniz'in yeniden küresel güç rekabetinin merkezlerinden biri hâline geldiğini ve bunun Türkiye ile Türk Devletleri Teşkilatı açısından yeni stratejik fırsatlar ve güvenlik riskleri doğurduğunu ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler: Rusya, Ukrayna, Karadeniz, ABD, Türkiye, Belarus.

Giriş

Rusya-Ukrayna savaşı beşinci yılına girerken çatışmaların niteliğinde dikkat çekici değişiklikler yaşanmaktadır. Savaşın ilk dönemlerinde ağırlıklı olarak cephe hatlarında yürütülen askerî faaliyetler, zaman içerisinde stratejik altyapıların hedef alınmasına dönüşmüştür. Özellikle Ukrayna'nın Rusya içlerindeki enerji tesislerine yönelik saldırıları, savaşın yeni aşamasının en önemli göstergelerinden biri olarak değerlendirilmektedir. Bu dönüşüm yalnızca savaşın askerî boyutunu değil, Avrasya jeopolitiğinde enerji, ulaştırma ve güvenlik dengelerini de yeniden şekillendirmektedir.

Bu gelişmeler yaşanırken İran ile Amerika Birleşik Devletleri (ABD) arasındaki gerilimde göreli bir düşüş gözlenmekte, Gazze merkezli kriz ise bölgesel düzeyde kontrol altında tutulmaya çalışılmaktadır. Bu durum uluslararası sistemde dikkatlerin yeniden Doğu Avrupa ve Karadeniz havzasına yönelmesine yol açmaktadır.

Ukrayna'nın Rusya İçlerindeki Enerji Tesislerini Hedef Almasının Nedenleri

18 Haziran 2026 günü Moskova çevresindeki enerji tesislerinin ve Moskova’da tüketilen benzinin yüzde 40’ını, dizelin ise yüzde 50’sini üreten Kapotnya Petrol Rafinerisi'nin hedef alınması[1], dünyanın üçüncü büyük petrol üreticisi ve önemli bir petrol ve yakıt ihracatçısı olan Rusya’nın bu saldırılar sonrasında belirli bölgelerde deniz yoluyla yakıt tedarik seçeneklerini değerlendirdiğine ilişkin haberler uluslararası basında yer almış; bu durum Ukrayna'nın enerji altyapısını hedef alan stratejisinin etkisini göstermesi bakımından dikkat çekmiştir.[2]

Bu stratejinin temel amacı Rusya'nın enerji gelirlerini azaltmak, lojistik kapasitesini zayıflatmak ve savaşın maliyetini Rus kamuoyuna daha görünür hale getirmektir. Ukrayna yönetimi, cephe hattında tam bir askerî üstünlük sağlayamasa da Rus ekonomisinin kritik damarlarını hedef alarak stratejik dengeleme arayışındadır.

Ayrıca Ukrayna’nın, Batılı müttefiklerine savaşın hâlen devam ettiğini ve desteğin sürdürülmesi gerektiğini hatırlatma amacı da taşımaktadır; çünkü 2025’te ABD askeri yardımları yüzde 99 düştü. Buna karşılık Avrupa Birliği (AB) ülkelerinin yardımları belirgin biçimde artırarak açığı büyük ölçüde telafi ettiği görülmektedir.[3] AB yardımlarında 2022-2024 ortalamalarına kıyasla mali ve insani yardımda yüzde 59, askeri yardımda ise yüzde 67 oranında artış[4] görülmektedir. Zira AB ülkeleri Rusya’nın Ukrayna savaşı ile oyalanarak gücünü zayıflatmak ve Avrupa’ya karşı tehdit olmasını engellemek istemektedirler. Dolayısıyla ekonomik olarak zor günler geçirdikleri bilinmesine rağmen Rus tehdidinin bertaraf edilmesi için Ukrayna’ya destek olmayı bir zorunluluk olarak gördükleri anlaşılmaktadır.

ABD ve Avrupa'nın Ukrayna Politikalarında Değişim

Savaşın uzaması, Batı kamuoylarında "savaş yorgunluğu" olarak tanımlanan yeni bir olgunun ortaya çıkmasına neden olmuştur. ABD yönetimi son dönemde İran, Gazze ve Hint-Pasifik bölgesine daha fazla dikkat ayırmak zorunda kalmıştır.

Buna rağmen AB, Ukrayna'ya yönelik desteğini sürdürmektedir. AB'nin 2026-2027 dönemi için yaklaşık 90 milyar avroluk kredi/destek paketi hazırlaması bunun göstergesidir.[5] Ancak Avrupa'nın sağladığı ekonomik ve mali destek, ABD'nin askerî ve stratejik kapasitesinin yerini tam olarak dolduramamaktadır. Bu nedenle Ukrayna yönetimi savaş alanındaki eksiklikleri uzun menzilli insansız sistemler ve stratejik altyapı saldırılarıyla telafi etmeye çalışmaktadır.

ABD'de yönetimin dış politika önceliklerini yeniden tanımlaması ve Avrupa müttefiklerinden daha fazla yük paylaşımı talep etmesi, Ukrayna politikasında kısmi bir sorumluluk aktarımına yol açmıştır. Bu süreç Avrupa Birliği'nin güvenlik alanında daha fazla inisiyatif üstlenmesini zorunlu hâle getirmiştir.

Rusya - Belarus İlişkileri

Rusya-Belarus ilişkilerinin derinliği bilinmektedir. Ancak temasların son zamanlarda yoğunluk kazanmasına bağlı olarak, Belarus’un, Rusya'nın Ukrayna savaşında daha büyük bir rol oynamaya hazırlandığı[6], iddialarıyla birlikte, Rusya’nın Belarus üzerinden Ukrayna’ya yeni bir cephe açabileceği ve böyle bir durumda savaşın daha genişleyebileceği hatta Avrupa ülkelerine sıçrayabileceği endişelerine sebep olduğu görülmektedir. Dolayısıyla Rusya'nın Belarus yönetimiyle güvenlik ve askerî koordinasyon kapsamında yürüttüğü temaslar, Ukrayna Savaşı'nın geleceği açısından dikkatle izlenmektedir.

Ancak her ne kadar Belarus, Rusya ile oluşturduğu Birlik Devleti (Union State) yapısı, Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü üyeliği ve ortak hava savunma sistemi sayesinde Moskova'nın en yakın stratejik müttefiklerinden biri olsa da bugüne kadar doğrudan Ukrayna topraklarında kapsamlı kara harekâtına katılmaktan kaçınmıştır.[7] Bunun temel nedenleri arasında Belarus Silahlı Kuvvetleri'nin yaklaşık 45–50 bin aktif personelden oluşan sınırlı kapasitesi, geniş ölçekli taarruz operasyonlarında yeterli muharip derinliğe sahip olmaması, ülke kamuoyunda savaşa yönelik desteğin düşük seyretmesi ve böyle bir müdahalenin Belarus'un iç siyasi istikrarı ile Batı yaptırımlarını daha da ağırlaştırma riskini artırması yer almaktadır.

Bu arada Belarus'un coğrafi konumu, lojistik altyapısı, hava üsleri ve Rus kuvvetlerine sağladığı konuşlanma imkânları, Moskova açısından önemli bir stratejik çarpan olmaya devam etmektedir. Bu nedenle mevcut koşullarda Belarus'un bağımsız ve geniş çaplı bir cephe açmasından ziyade, Rusya'ya lojistik destek, hava savunması, eğitim, ikmal ve gerektiğinde sınırlı sınır güvenliği faaliyetleriyle katkı sunması daha olası bir senaryo olarak değerlendirilmektedir. Bununla birlikte, savaşın Rusya açısından kritik bir aşamaya ulaşması veya Belarus yönetiminin rejim güvenliğini doğrudan tehdit eden olağanüstü gelişmeler yaşanması hâlinde, Minsk'in daha aktif askerî angajmana yönelme ihtimali tamamen göz ardı edilemez.

Dolayısıyla Belarus faktörü, savaşın kaderini tek başına değiştirebilecek bağımsız bir askerî güç olmaktan ziyade, Rusya'nın kuzey cephesindeki stratejik manevra serbestisini artıran ve Ukrayna'yı kuvvet dağılımı konusunda sürekli tedbir almaya zorlayan bir jeopolitik baskı unsuru olarak değerlendirilmelidir.

Karadeniz Güvenliği ve Türk Dünyasına Muhtemel Etkiler

Savaşın yeniden tırmanması Karadeniz güvenliğini doğrudan etkilemektedir. Tahıl koridoru, enerji taşımacılığı ve deniz ticareti üzerindeki riskler yeniden artış gösterebilir.

Türkiye açısından süreç dört temel alanda etkili olacaktır:

Karadeniz güvenliği

Montrö Sözleşmesi'nin uygulanması

Enerji fiyatları

Tahıl ve lojistik ticareti

Türkiye'nin NATO üyeliği ile Rusya ile yürüttüğü ekonomik ve diplomatik ilişkiler arasında sürdürdüğü denge politikası daha hassas hale gelebilir.

Azerbaycan açısından ise Rusya'nın Ukrayna cephesine yoğunlaşması Güney Kafkasya'daki güç dengelerini etkileyebilir. Benzer şekilde Türkistan’da Türk Cumhuriyetleri de değişen jeopolitik şartlardan etkilenebilir.

Bu süreçte Türk Devletleri Teşkilatı'nın TANAP, Bakü-Tiflis-Kars, Zengezur Koridoru, Hazar Geçişli Orta Koridor, Türk Yatırım Fonu, Türk Devletleri Teşkilatı 2040 Vizyonu gibi stratejik projeleri her geçen gün daha da önem kazanmaktadır.

İran-ABD Temasları ve İsrail Faktörü

İran ile ABD arasında son dönemde gözlenen diplomatik temaslar, Orta Doğu'daki gerilimin belirli ölçüde kontrol altına alınabileceğine işaret etmektedir. Ancak İsrail açısından bu durum farklı değerlendirilmektedir. İsrail yönetimi, İran'ın nükleer programı ve bölgesel nüfuzunun sınırlandırılmasını ulusal güvenliğinin temel unsurlarından biri olarak görmektedir. Bu nedenle İsrail'in İran-ABD ilişkilerindeki yumuşamayı ihtiyatla karşıladığı söylenebilir. İsrail’in, İran üzerindeki askerî, diplomatik ve istihbari baskının gevşemesinden rahatsızlık duyabileceği; bu nedenle gerilimi sınırlı krizler ve güvenlik hamleleri üzerinden canlı tutmaya çalışabileceği değerlendirilebilir.

Bununla birlikte İsrail'in ABD’yi doğrudan yeni bir savaşa sürüklemekten ziyade İran'a yönelik askerî, diplomatik ve istihbari baskıları sürdürmeye çalışacağı değerlendirilmektedir. Ayrıca kısa vadede kapsamlı bir ABD-İran savaşı ihtimali düşük görünse de rekabet ve karşılıklı baskı politikalarının devam edeceği öngörülmektedir.

Sonuç

2026 yılında Ukrayna'nın Rusya içlerindeki enerji tesislerine yönelik saldırıları ile savaşın yeni bir evreye geçtiğini göstermektedir. Bu yeni aşamada enerji altyapıları, ekonomik kapasite ve psikolojik üstünlük klasik cephe savaşları kadar önemli hale gelmiştir.

İran-ABD hattında diplomatik temasların ivme kazanması, uluslararası gündemin yeniden Karadeniz ve Doğu Avrupa'ya yönelmesine neden olmaktadır. Ancak bu durum Orta Doğu'daki rekabetin sona erdiği anlamına gelmemektedir.

Türkiye, Azerbaycan ve Türk Devletleri açısından ortaya çıkan yeni jeopolitik tablo hem riskler hem de fırsatlar içermektedir. Özellikle Karadeniz güvenliği, enerji koridorları ve Türk dünyasının ekonomik entegrasyonu önümüzdeki dönemin en önemli gündem maddeleri arasında yer alacaktır.

Karadeniz'in kuzeyinde yaşanan gelişmeler yalnızca Rusya ve Ukrayna'nın geleceğini değil, Türkiye'nin güvenliğini, Türk dünyasının entegrasyonunu ve Avrasya jeopolitiğinin geleceğini de doğrudan etkilemektedir. Bu nedenle Ankara, Bakü ve diğer Türk başkentleri gelişmeleri yalnızca izleyen değil, yöneten aktörler olma hedefiyle hareket etmelidir.

Sonuç olarak Karadeniz, XXI. yüzyılın ikinci çeyreğinde yalnızca Rusya ile Ukrayna arasındaki savaşın değil; Avrasya enerji koridorlarının, NATO-Rusya rekabetinin ve Türk Dünyası'nın jeostratejik geleceğinin kesişim alanı hâline gelmektedir. Bu nedenle Türkiye'nin önümüzdeki dönemde Karadeniz merkezli çok boyutlu bir güvenlik ve ulaştırma stratejisini daha da güçlendirmesi kaçınılmaz görünmektedir.

                               :

İsmail CİNGÖZ; Uluslararası Siyaset Uzmanı. BULTÜRK Ankara Temsilcisi. TDPB Basın Kulübü Başkanı. cingozismail01@gmail.com

[1] Yeni Şafak; “Ukrayna'nın Moskova'da Petrol Rafinerisine Saldırısının Yeni Görüntüleri Ortaya Çıktı”, 19.06.2026. https://www.yenisafak.com/video-galeri/dunya/ukraynanin-moskovada-petrol-rafinerisine-saldirisinin-yeni-goruntuleri-ortaya-cikti-4833813 (Erişim Tarihi: 28.06.2026)

[2] Mark Trevelyan (Ed.Ros Russell), “Ukraine Brings The War To Moscow As Huge Blasts Shake Refinery”, Reuters, 18.06.2026. https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-brings-war-moscow-huge-blasts-shake-refinery-2026-06-18/ (Erişim Tarihi: 28.06.2026)

[3] Euro News; “Araştırma: ABD’nin Çekilmesine Rağmen Avrupa’nın Ukrayna Yardımı Büyük Ölçüde İstikrarlı”, 11.02.2026. https://tr.euronews.com/2026/02/11/arastirma-abdnin-cekilmesine-ragmen-avrupanin-ukrayna-yardimi-buyuk-olcude-istikrarli (Erişim Tarihi: 28.06.2026)

[4] Christoph Trebesch ve Taro Nishikawa; “Europe Steps Up: Ukraine Support After Four Years of War”, Kiel Policy Brief, February 2026. dd24a73f-4270-46c5-9c40-bcc9df4f1672-KPB2023_EN.pdf (Erişim Tarihi: 28.06.2026)

[5] Geopolıtıcs & Defense Polıcy Paper No 320, https://institutdelors.eu/content/uploads/2026/02/PP320_EU_support_Ukraine_2026_Montoya_EN.pdf (Erişim Tarihi: 28.06.2026)

[6] Hanna Liubakova, “Belarus is Quietly Preparing to Play a Larger Role in Russia’s Ukraine War”, Atlantic Council, 25.06.2026. https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/belarus-is-quietly-preparing-to-play-a-larger-role-in-russias-ukraine-war/ (Erişim Tarihi: 28.06.2026)

[7] understandingwar.org. “Russian Offensive Campaign Assessment, June 24, 2026”, https://understandingwar.org/research/russia-ukraine/russian-offensive-campaign-assessment-june-24-2026/ (Erişim Tarihi: 28.06.2026)

Mehmed Emin Resulzâde (1884–1955)

Mehmed Emin Resulzâde, 31 Ocak 1884'te Bakü yakınlarındaki Novhanı köyünde (Bakü Guberniyası, Rusya İmparatorluğu) dünyaya geldi. Babası Ahund Hacı Molla Alakber Rasulzade tanınmış bir din âlimi, annesi ise Zalkızı Ziynet’tir. Resulzade, dinî birikime sahip bir ailede yetiştiği için küçük yaşlarından itibaren Arapça ve Farsça öğrenmeye başladı. Eğitimine Rus-Müslüman Ortaokulu'nda başladı. Bu okullar, Çarlık döneminde Müslümanların hem Rusça hem de kendi dillerinde eğitim almalarını sağlayan yenilikçi bir yapıya sahipti. Ardından Bakü Teknik Koleji'nde eğitimine devam etti. Bu dönem, Resulzade’nin hem Rusya İmparatorluğu’nun modern eğitim sistemiyle tanışmasına hem de Azerbaycan’daki millî uyanış hareketlerinin etkisine girmesine neden oldu. Özellikle Kırım Tatarlığı’nın büyük düşünürü İsmail Gaspıralı’nın "Dilde, Fikirde, İşte Birlik" düsturundan ve usûl-i cedîd (yeni usul) eğitim görüşlerinden derinden etkilendi. Bakü’nün o yıllarda Kafkasya’nın kültürel ve siyasi merkezi olması, petrol endüstrisinin yarattığı toplumsal hareketlilik ve Batı’daki sosyalist ve milliyetçi akımların bölgeye sızması, Resulzade’nin gençliğini şekillendiren temel faktörler oldu.

Yüzyılın başlarında sosyal-siyasi ve edebî faaliyete başladı. Resulzade, henüz on yedi yaşındayken (1902'de) Azerbaycan’ın çağdaş tarihindeki ilk gizli örgüt olan "Müslüman Gençlik Örgütü Musavat"ı kurdu. Bu örgütün temel amacı, Azerbaycan halkının millî kimliğini canlandırmak ve Rus sömürge yönetimine karşı bir direniş zemini oluşturmaktı. Bu cemiyet, ilerleyen dönemde Müslüman Demokratik Müsâvat Cemiyeti adını aldı.

Resulzade, 1903'ten itibaren çeşitli muhalif gazete ve dergilerde makaleler yazmaya başladı. 1904 yılında ilk İslami sosyal demokrat örgüt olan Hummet'i (Hümmet) kurdu ve bu teşkilâtın kurucu kadroları arasında yer aldı. Hummet, İslamiyet’in etik değerlerini sosyal demokrasi idealleriyle birleştirmeyi amaçlayan özgün bir siyasi hareketti. O dönemde, monarşi karşıtı platformu ve Azerbaycan'ın ulusal özerkliği talepleri onu Rus Sosyal Demokrat İşçi Partisi’nin (Bolşevikler) Bakü örgütündeki Sosyal Demokratlar ve geleceğin Komünistleriyle aynı çizgiye getirdi. Hummet teşkilâtının yayın organları olan Tekamül (1906-1907) ve Yoldash'ın (1907) genel yayın yönetmeni oldu. Resulzade ayrıca Bakü’de Rusça yayımlanan Kaspi gazetesinde mürettiplikten başlayarak, Hayat, İrshad ve Fuyuzat gibi tarafsız gazetelerde Azerbaycan halkının ve genellikle Türk dünyasının içinde bulunduğu durum ile ilgili çok sayıda makale yayınladı. İlk makalesi, 2 Mayıs 1903'te Tiflis’te çıkan Şark-ı Rus gazetesinde yayımlanan "Saadetlü Mehemmedağa Huzuruna" başlıklı yazısıdır.

Resulzâde, 1905 Çar karşıtı Birinci Rus Devrimi'ne aktif olarak katıldı. Bu devrimci yıllarda Rus Sosyal Demokrat İşçi Partisi'nin Bakü örgütünün üyesiydi ve bu dönemde Prokopius Dzhaparidze ve Meşadi Azizbekov gibi daha sonra iç savaş sırasında vurulan 26 Bakü Komiserinden ikisi olarak ünlenen isimlerle yakın çalışma arkadaşlığı içindeydi. Sovyet arşivlerinde, Resulzade'yi bu komiserlerle gösteren bir fotoğraf mevcuttur. Bu döneme ait çarpıcı bir hikâyeye göre, 1905'te Bakü'de genç Joseph Stalin'i, polis aktif bir isyan kışkırtıcısı olarak ararken kurtaran kişi Resulzade'ydi. Bu olay, Stalin'in yıllar sonra Resulzade'ye olan "borcu" nedeniyle onu idamdan kurtarmasına yol açacaktır. Resulzade, 1908’de millî duyguları uyandıran Karanlıktaki Işıklar adlı tiyatro oyunu Bakü'de sahnelendi.

Çarlık otoriterlerinin zulmü altında Resulzade, 1909'da Bakü'den kaçtı ve 1905-1911 İran Anayasa Devrimi'ne katılmak üzere İran'a gitti. Farsça'yı akıcı bir şekilde konuşuyordu. İran'dayken Tebriz’de Azerbaycan’ın millî kahramanı Settarhan’la görüştü, gazete ve kitaplar yayımladı.

İran'daki siyasi faaliyetleri oldukça yoğundu:

1.     İran Demokrat Partisi: 1910’da İran Demokrat Partisi'nin kurucularından biri oldu ve partinin Tahran örgütlenmesinde yer aldı.

2.     İran-e Now Gazetesi: "En büyük, en önemli ve en bilinen Fars gazetesi ve Avrupa'da yaygın olarak görülen büyük boy ilk gazete" olarak tanımlanan İran-e Now ("Yeni İran") gazetesini yayınlamaya başladı. Resulzade, bu yayınıyla Modern Avrupa gazete formasını ilk defa İran’a getiren kişi olmuştur (Sühen dergisi, Tahran, 1955). Ayrıca İran-e Azad ("Bağımsız İran") gazetesinin editörlüğünü de yaptı.

3.     Saadet-e beşar: 1911'de devrimi savunmak için "Saadet-e beşar" ("İnsanlığın Mutluluğu") adlı kitabını yayımladı.

Rus birlikleri 1911'de İran'a girdikten ve İngilizlerle işbirliği yaparak Kaçar Sarayı'nın İran Anayasa Devrimi'ne son vermesine yardım ettikten sonra, Resulzade siyasi baskılar nedeniyle Tahran’daki mücadele arkadaşı Seyit Hasan Tağızâde ile birlikte Türkiye’ye göç etmek zorunda kaldı.

Çar hükümetinin baskısı ile İran’dan Türkiye’ye göç ettiği dönemde siyasi ve edebî faaliyetini Osmanlı İmparatorluğu'nun başkenti olan İstanbul’da devam ettirdi. Burada, Jön Türk Devrimi'nin ardından Resulzade, 1911’de Pantürkizm odaklı Türk Yurdu adlı bir dergi kurdu. 1911-1913 yılları arasında İstanbul’da Türk Ocağı’nda çalıştı ve o dönem Türkçülüğünün önde gelen isimleri Ziya Gökalp başta olmak üzere İttihat ve Terakkî Cemiyeti’nin ileri gelenleriyle tanıştı ve düşüncelerinden etkilendi. Türk Yurdu ve Sırât-ı Müstakîm dergilerinde İran ve İran Türkleri hakkında yazılar yazdı. Bu dönemde kaleme aldığı ünlü "İran Türkleri" makalesi, Türk dünyası arasındaki kültürel bağların önemine dikkat çekmiştir.

1913’te Romanovlar sülalesinin 300. yıldönümü dolayısıyla çıkarılan genel aftan yararlanarak vatanına dönen Resulzade, Hummet örgütünden ayrılarak gizli Müsavat (Eşitlik) Partisinin liderliğini üstlendi. Parti, başlangıçta Pan-İslamist ve Sosyalist fikirleri savunsa da, Resulzade'nin liderliğinde Türk dünyasıyla daha büyük kültürel bağlara yakınlık duyan Pan-İslamizm'i savunarak, kısa sürede bir Azerbaycan milliyetçi partisi haline geldi. Ekim 1917 yılında Müsavat Partisinin başkanı seçildi. Şubat Devrimi gerçekleştiğinde, Müsavat hızla yasallaştı ve Nasib Yusufbeyli liderliğindeki Türk Federalistler Partisi ile birleşerek Kafkas Müslümanlarının önde gelen partisi haline geldi. 1915-1918 yılları arasında partinin 1918'e kadar yayın yapan gazetesi "Açık Söz"ü yayınlamaya başladı. Bu yayın organında “Türkleşmek, İslâmlaşmak, muasırlaşmak” ülküsü sistemli bir şekilde savunuldu.

1917 Ekim Devrimi, Transkafkasya'nın Rusya'dan ayrılmasına yol açtı ve Resulzade, Transkafkasya Federasyonu'nun parlamentosu Seym'de Müslüman grubun başkanı oldu. Transkafkasya Federasyonu'nun dağılmasının ardından Müslüman grubu, Azerbaycan Millî Şûrası’na dönüştü ve Resulzâde Mayıs 1918'de oybirliğiyle başkanı seçildi. Resulzade başkanlığındaki Azerbaycan Milli Şurası, 28 Mayıs 1918'de Tiflis'te bağımsız Azerbaycan Cumhuriyeti'ni ilan etti. Resulzade, devletleşmesinin babası olarak kabul edildi. Böylece Türk ve Müslüman dünyasında kurulan ilk modern cumhuriyet olan Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti (ADC) kurulmuş oldu. ADC, kadınlara oy hakkı veren ilk Müslüman ülkesi oldu.

ADC'nin kuruluşunda Osmanlı Devleti ile kurulan ilişki kritikti:

4 Haziran 1918 Dostluk Anlaşması: Resulzâde, Azerbaycan ve Osmanlı devleti arasında imzalanan dostluk ve işbirliği anlaşmasına Azerbaycan adına imza attı.

15 Eylül 1918 Kurtuluşu: "Kafkas İslam Ordusu" ismi verilen Osmanlı ordusu, Bakü’yü Ermeni ve Bolşevik çetelerden kurtardı ve bu haberi, Resulzade’ye dönemin Harbiye Nazırı Enver Paşa verdi.

Bakü’ye dönen Resulzâde, hükümette yer almasa da Müsavat Partisi Genel Başkanı olarak parlamentoda aktif çalışmalar yürüttü, hükümetin faaliyetini yönlendirdi.

Resulzade, devlet adamlığının yanı sıra eğitime verdiği önemi gösterdi. 1919'da petrol baronu Hacı Zeynelabidin Tağıyev'in finansmanıyla Eğitim Bakanı Reşid Han Gaplanov ile birlikte Bakü Devlet Üniversitesi'nin kurulmasına öncülük etti. Bu üniversite, Azerbaycan'ın modern bilim ve kültür merkezi olmuştur. Resulzade, bizzat üniversitede Osmanlı edebiyatı dersleri verdi.

Muhammed Emin Resulzade, siyasi ve devlet adamlığı kimliğinin yanında düşünür, yazar ve bilim adamı kimliğiyle de öne çıkmış; teorik, edebî, eleştirel ve bilimsel çalışmalarıyla büyük bir miras bırakmıştır. Resulzade, Azerbaycan edebî ve sosyo-politik düşüncesinin önemli isimlerinden biri olarak kabul edilir.

Resulzade, edebiyatın yalnızca bir sanat eseri olmanın ötesinde, halkın mücadelesinin ruhunu, millî bilincini ve bağımsızlık fikrini yaşatmak adına önemli bir araç olduğunu vurgulamaktadır. Özellikle Çağdaş Azerbaycan Edebiyatı, Asrımızın Siyavuşu, Azerbaycan Kültür Gelenekleri ve Azerbaycan Şairi Nizami gibi eserlerinde edebiyatın halkın özgürlük mücadelesi ve bağımsızlık ülküsüyle nasıl bağlantılı olduğunu vurgulamıştır. Çağdaş Azerbaycan Edebiyatı başlıklı eserinde, Resulzade karşılaştırmalı bir yöntemle tarihî ve edebî olayları analiz etmiş, bağımsızlık düşüncesinin doğrudan ve metaforik yansımalarını ortaya koymuştur. Sovyet dönemi baskılarına rağmen bu yazarların bağımsızlık düşüncesini metaforik ifadelerle aktardığı görülmüştür. Eserinde ele aldığı yazarlar ve temalar şunlardır:

Hüseyn Cavid: Resulzade, Cavid’in Peygamber eserinde özgürlük düşüncesinin dinî ve millî motiflerle nasıl güçlendirildiğini incelemiştir.

Ahmed Cevad: Şiirlerinde millî kimlik ve bağımsızlık mücadelesi coşkuyla işlenmiştir.

C. Cabbarlı: Od Gelini eserinde millî kimlik ve bağımsızlık mücadelesinin metaforik yansımalarını ortaya koymuştur.

Samed Vurğun: Resulzade, onun eserlerinde de bağımsızlık fikrini yansıtan özellikleri kısa, net ve güçlü bir hassasiyetle vurgulamıştır.

Resulzade'nin bu yaklaşımı, onun edebiyat anlayışının yalnızca estetik değil, aynı zamanda ideolojik ve millî bir işlev taşıdığını göstermektedir.

Nisan 1920'de XI. Kızıl Ordu'nun Azerbaycan’a girmesiyle Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti'nin yıkılmasından sonra Resulzade Bakü'yü terk etti ve Sovyetleşmeye karşı direnişi yönetmek için İsmailli'nin dağlık Lahıc köyünde saklandı. Ancak Ağustos 1920'de Sovyet Rus ordusunun Azerbaycan Milli Ordusu'nun eski subayları tarafından yönetilen Gence, Karabağ, Zagatala ve Lenkeran isyanlarını bastırmasının ardından Resulzade tutuklandı. Bayıl hapishanesinden Moskova’ya gönderilen Resulzade, Stalin'i polisten saklaması sayesinde daha önce kurtarılmış olması sayesinde serbest bırakıldı ve Azerbaycan'dan Rusya'ya transfer edildi. Sonraki iki yıl boyunca Resulzade, Moskova'daki Milletler Komiserliği'nde basın temsilcisi olarak çalıştı. Ancak Stalin'in ısrarlı işbirliği tekliflerini reddetti. 1922'de Saint Petersburg'a geçici olarak atandı ve Müsavatçılar onu bir tekne ile Finlandiya’ya kaçırabildiler.

Sürgün hayatına Avrupa ülkelerinde ve Türkiye’de devam etti. 1923 ve 1927 yılları arasında Türkiye'de yayımladığı Yeni Kafkasya dergisinin genel yayın yönetmenliğini yaptı. Ancak Moskova'nın isteği üzerine Kemalist hükümet tarafından askıya alınan bu derginin ardından, Resulzade 1928'den 1931'e kadar Türkiye'de çeşitli makaleler yayınlamaya devam etti. 1931'de göçmen yayınlarının bastırılması, Resulzade'nin Türkiye'den sınır dışı edilmesiyle aynı zamana denk geldi. Bazı kaynaklar, bunu Sovyet baskısına boyun eğmenin bir sonucu olarak görmüştür. Sürgünde yayımladığı O Pantiurkizme v sviazi s kavkazskoi problemoi (Kafkasya sorununa ilişkin Pan-Türkizm) broşüründe Resulzade, Pan-Türkizm'in siyasi bir programdan ziyade kültürel bir hareket olduğu görüşünü kesin bir dille dile getirdi. 1938'de Polonya'ya gitti ve orada Polonyalı devlet adamı Józef Piłsudski'nin yeğeni olan eşi Wanda ile tanıştı. Ardından 1940'ta Romanya'ya geçti.

1942'deki sürgünü sırasında Resulzade, Sovyetler Birliği halklarının temsilcilerinden ulusal lejyonlar oluştururken yetkili temsilcilere güvenen Nazi Almanyası'nın liderliğiyle temasa geçti. Hitler, Resulzade'yi Alman işgali altındaki Kafkasya'nın lideri olarak işe almaya çalıştı.

Mayıs 1942'de Alman liderliğiyle yapılan bir toplantı sırasında Resulzade, Azerbaycan'ın bağımsızlığını yeniden tesis etmek için Nazi Almanyası ile stratejik bir ittifak kurmaya çalıştı. Resulzade, Nazi Almanyası'nın Transkafkasya devletlerinin yeniden tesisine mutlak bağlılığını ilan etmesini talep etti. Reich'ın konuşmadaki kaçamak tavrı nedeniyle Resulzade Berlin'den ayrıldı. Bazı kaynaklarda Resulzade'nin, Müsavat partisinin sosyal programının nasyonal sosyalist nitelikte olduğunu belirttiği ve Müsavatçılık ile Nazizm arasında yakın bağa ikna olduğu iddiaları mevcuttur. Ancak Resulzade'nin asıl amacı, Azerbaycan'ın bağımsızlığını yeniden tesis etmek için dış güçleri kullanmaktı.

II. Dünya Savaşı'ndan sonra, 1947'de Ankara, Türkiye'ye geri döndü ve burada Bakanlar Kurulu kararıyla Türk vatandaşı oldu. Türkiye’ye yerleştikten sonra marjinal Pantürkist hareketin siyasetine katıldı. Türkiye veya İran'daki varlığının hassasiyeti ve sık sık sürgüne gönderilmesi nedeniyle, Resulzade "hem İran'ın hem de Türkiye'nin kötü anılarını besledi".

Ankara’da Millî Eğitim Bakanlığı ve Millî Kütüphane’de memur olarak çalıştı. 1949'da Azerbaycan Kültür Derneğini kurdu ve dernek, 1952’de Azerbaycan adlı dergiyi çıkarmaya başladı. 1953'te Voice of America aracılığıyla Azerbaycan halkına yaptığı çağrıda, bir gün tekrar bağımsız olacakları umudunu vurguladı.

Thomas Goltz'a göre, 1955'te kırık bir adam olarak öldü.

Resulzâde, 6 Mart 1955’te Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesinde şeker hastalığından vefat etti. Son nefesinde “Azerbaycan... Azerbaycan... Azerbaycan...” diyerek ebediyete kavuştu ve Ankara'daki Cebeci Asri mezarlığına defnedildi.

Seyid Hasan Tağizade, Resulzade hakkındaki değerlendirmesinde: "Resulzade bütün ömrü boyu, Şark dünyasında bir eşine rastlamadığım mübalağasız diyebileceğim fevkalade nadir insanlardan biriydi. Mehmet Emin bey terbiyeli, kuvvetli ve sağlam mantık sahibi, temiz kalpli, doğru sözlü, metanetli, tam manası ile dürüst, fikir ve yoluna derin bir iman besleyen fedakar, mücahit ve örnek bir insandı. Böyle insanlara zamanımızda hele hele bizim taraflarda rastlamak mümkün değildir." demiştir.

ESERLERİ

Aşağıdaki liste, Resulzade’nin teorik, edebî, eleştirel ve bilimsel çalışmalarını kronolojik sırayla göstermektedir. Eserler, metin içinde belirtilen ek detaylarla birlikte sunulmuştur.

1.     Karanlıkta Işıklar (1908). Bakü. (Tiyatro oyunu).

2.     Etedaliyun Partisinin Eleştirmeni (1910). Tahran. (Farsça: Tanqid-e firqa-ye-Etedālīyūn va ya, Ejtemāīyūn-e etedāliyūn).

3.     İnsanlığın Mutluluğu (1911). Ardebil. (Farsça: Saadet-e basher).

4.     Cemaat İdaresi (1917). Bakü.

5.     Demokrasi (1917). Bakü.

6.     Hükümet Biçimine İlişkin İki Görüş (1917). Bakü. (Ahmet Salikov ile birlikte).

7.     Bize Hangi İdare Faydalıdır (1917). Bakü.

8.     Azerbaycan Teşekkülünde Müsavat (1918). Bakü.

9.     Azerbaycan Cumhuriyeti (1919).

10.  Azerbaycan'ın Oluşumunda Müsavat'ın Rolü (1920). Bakü.

11.  Azerbaycan Cumhuriyeti Keyfiyeti Teşekküli ve Şimdiki Vaziyeti (1922). İstanbul. (Osmanlı Türkçesi).

12.  Asrımızın Siyavuşu (1922). İstanbul. (İkinci basımı 1925).

13.  İstiklâl Mefkuresi ve Gençlik (1922). İstanbul.

14.  Rusya’da Siyasî Vaziyet (1922). İstanbul.

15.  Azerbaycan Misak-ı Millisi (1927).

16.  Milliyet ve Bolşevizm / Milliyetçilik ve Bolşevizm (1928). İstanbul.

17.  İhtilâlci Sosyalizmin İflâsı ve Demokrasinin Geleceği (1928). İstanbul.

18.  Kafkasya Türkleri (1928).

19.  O Pantiurkizme v sviazi s kavkazskoi problemoi (Kafkasya Sorununa İlişkin Pan-Türkizm) (1930). Paris. (Rusça).

20.  Azerbaycan'ın Bağımsızlık Mücadelesi (1930). Paris. (Fransızca).

21.  Şefibeycilik (1934). İstanbul.

22.  Çağdaş Azerbaycan Edebiyatı (1936). Berlin. (Türkçe ve Rusça baskıları).

23.  Azerbaycan Sorunu (1938). Berlin. (Almanca: Das Problem Aserbeidschan).

24.  Azerbaycan'ın Bağımsızlık Mücadelesi (1938). Varşova. (Lehçe).

25.  Azerbaycan Kültür Gelenekleri (1949). Ankara.

26.  Çağdaş Azerbaycan Tarihi (1951). Ankara.

27.  Büyük Azerbaycan Şairi Nizami / Azerbaycan Şâiri Nizâmî (1951). Ankara.

28.  Milli Bilinç / Millî Tesanüd (1978). Ankara. (Vefatından sonra).

29.  Yüzyılımızın Siyavuş'u (1989). Ankara. (Vefatından sonra).

30.  Stalinle İhtilâl Hatireleri (1991). Bakü. (Vefatından sonra).

31.  İran Türkleri (1993). İstanbul. (Vefatından sonra).

KAYNAKÇA

Kitaplar

Aküzüm, Feyzi. M. Emin Resulzade’ye Göre Çeşitli Cepheleriyle Azerbaycan İstiklâl Mücadelesi. Ankara, 1977.

Goltz, Thomas. Azerbaijan Diary: A Rogue Reporter's Adventures in an Oil-Rich, War-Torn, Post-Soviet Republic. New York: M.E. Sharpe, 1998.

Işık, İhsan. Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi. 2. bs. Ankara: Grafiker Yayınları, 2009.

Şimşir, Sebahattin. Mehmet Emin Resulzâde’nin Türkiye’deki Hayatı, Faaliyetleri ve Düşünceleri. Ankara, 1995.

Yakublu, Nesiman. Məhəmməd Əmin Rəsulzadə Ensiklopediyası. Bakı: Kitab Klubu MMC, 2013.

Yaman, Ertuğrul. Türkiye’deki Türk Dünyası. (A.K. Bolaç – A. Esatoğlu ile). Ankara, 1998.

Süreli Yayınlar / Ansiklopedi Maddeleri

Məhəmməd Əmin Rəsulzadə və İctimai-Siyasi İdeallar. Hazar Üniversitesi Yayınları. Bakı, 2005.

Seyid Hasan Tağizade. “Resulzade’nin Şahsiyeti Hakkında”. Sühen dergisi, S. 4 (Tahran, 1955).

Tanrıöver, Hamdullah Suphi. “Resulzade Mehmet Emin”. Türk Yurdu dergisi, S. 243 (1955).

Kurumsal Kaynaklar

Azerbaycan Kültür Derneği Arşivleri. (Ankara).

GÖR

Aklıma gelince gamzeli yüzün
Elime kalemi alışımı gör
Birden kaplayınca yüzümü hüzün
Sitemli sözlere dalışımı gör

Tahmin edemezsin hâlimi o an
Tarifi imkânsız mutlu olur can
Tepeden tırnağa kaplar heyecan
Yeter ki davet et gelişimi gör

Hayale, düşlere aldırsak nefes
Az gelir sevinci tanımda enfes
Gıpta eder bize dünyada herkes
Anımı seninle bölüşümü gör

Demir alsa candan derdin dizisi
Değişse sevdamın kara yazısı
İnleyen yerimin dinse sızısı
Hüzne paydos zili çalışımı gör

Ortak etsen beni alın yazına
Koyardım noktayı hasret sızına
Ellerinden tutup dalsam gözüne
İçmeden sızarak kalışımı gör

Nurseli gözüyle görürse seni
Bağrına basarak sararsa seni
Yâr eden ömürlük verirse seni
Cemalimi sele salışımı gör

Nursel SEÇER - NURSELİ

İpek Yolu'nun Enerji Kanalı: Kerkük-Ceyhan Boru Hattı'nda Tarihi Dönemeç.

* Musul ve Kerkük petrollerinin Türkiye üzerinden Akdeniz'e açılan kapısı olan Kerkük-Ceyhan boru hattı, bölgesel enerji jeopolitiğinin kalbinde yer alıyor. 

* 1973 yılından bu yana devrede olan bu stratejik hat, şu sıralar oldukça kritik bir dönemeçten geçiyor.

* Mevcut anlaşmanın 27 Temmuz 2026'da sona ermesi planlanıyor ve Türkiye, Yeniden uzun vadeli bir anlaşma bir istiyor. Ayrıca petrolün yanı sıra gaz, petrokimya ve elektrik gibi daha geniş enerji ürünlerini kapsayan yeni bir antlaşmanın hem Türkiye ye  hemde Irak'ın istikrarina olumlu bir katkı sağlamasını istiyor. 

* ​Irak tarafı, anlaşma için en azından bir yıl süreyle uzatma talebinde bulunuyor. Ancak Türkiye, mevcut şartlarla uzatmaya karşı çıkıyor ve daha kapsamlı yeni bir anlaşma taslağı üzerinde duruyor.

*  Bu durum, bölgedeki petrol arzının geleceği ve küresel piyasalara yansıması açısından büyük önem taşıyor Musul ve Kerkük boru hattının kapanması Irak için ciddi bir gelir kaybı anlamına gelir; çünkü petrolü dünya pazarlarına ulaştırmak için en uygun ve geleneksel yol Ceyhan boru hattıdır 

* Irak'ın  Ceyhan boru hattına karşı alternatif yolları düşünmesi bile maliye ve nakliye açısından imkansız bir durumdur 

 Örneğin Basra Körfezi'nden tankerlerle sevkiyat veya diğer komşu ülkeler üzerinden geçişler, hem nakliye maliyetlerini artırır hem de lojistik olarak daha uzun sürer. Türkiye ise bu boru hattı üzerinden sağlanan petrol miktarını dengelemek için farklı kaynaklara yönelebilir veya diğer transit projelerini hızlandırabilir, ancak bu durum kısa vadede enerji fiyatlarında dalgalanmalara yol açabilir. 

* Ceyhan Anlaşması'nın Türkiye'nin istediği gibi uzun vadeli ve olumlu bir şekilde yenilenmesi, bölgeye, Irak'a ve Türkiye'ye çok önemli katkılar sağlar. Öncelikle, Irak için uzun vadeli bir gelir güvencesi demek; bu da ülkenin ekonomik istikrarına ve kalkınma projelerine devam etmesine olanak tanır.Türkiye için ise, enerji arz güvenliğini artırır, transit gelirlerini güvenceye alır ve bölgedeki jeopolitik konumunu daha da güçlendirir.

* Hattın açık olması, sadece Türkiye ve Irak için değil, aynı zamanda Orta Doğu'da enerji arzının dengelenmesine katkı sağladığı için bölge ülkeleri için bir istikrar unsurudur. Bu durum, ülkeler arasındaki ekonomik bağımlılığı ve siyasi iş birliğini güçlendirirken, küresel enerji piyasalarına da güven verici bir mesaj gönderir

* ​Son olarak, tüm Orta Doğu için, bu durum ekonomik bağımlılığı ve iş birliğini artırarak yerel gerilimlerin azalmasına ve bölgede istikrarın sağlanmasına katkıda bulunur. Bu, küresel enerji piyasalarına da güven verici bir mesaj gönderir.

HESAPLAR KİMDEN

Bir kişilik Firuze at dumanı tütsün acıktı Gani
Adana şarkısı eşliğinde olsun haydi Hasani
Zarar gelmez Firuze’ye para ezenden
Malum bu gece tüm hesaplar Sezen'den

Sürçtü dilim, ah dilim
Adana at, Firuze çalsın
Bendeki de mayhoşluk gel ne yaparsın

Hükümet konağının tam göbeğinde
Her ağla denildiğinde dönmeyip duran saat kulesi
Hangi söze küstün, durdun, bozuldun amma
Sessizce kenarından geçerim sanma
Yüzüne çalasım var ocağın son dolu çay bardağını
İşte öyle bir o kadar da kırgınım sana

Acele etmeden bir ayaküstü
Neşeyle duran kulenin uzunca büstü
Yüzüne her bakana küstükçe küstü

Karşıda Hasani’nin sahnesi
Neyzen neyini çalıyor, hane neyhane olmuş
Neyin nesiler bilinmez, hane hınca hınç dolmuş
Bu akşam hesaplar bahaneler gezenden
Vakit bu gece tüm hesaplar Sezen'den

Acılı bir bakış olsun bu da benden sana
Daha da gelmeyecek gibisin
Birikmiş yaşlar keski ile işlenmiş kirpiğinin ucuna
Bir damla bir damla daha
Ortalıktan geçilmiyor göz yaşını kadehlere süzenden
Bu akşam tüm bardaklar Sezen’den

Fısıltıyla devam geceye
On iki Eylül yasakları korkusunda sessizce
Bu gece fısıltıyla söylensin Firuze
Bekçiler kimlik sora dursun yol boyunca gezenden
Gür sesli sorgular eşliğinde son şarkı da Sezen'den

Bir kişilik Adana at dumanı tütsün acıktı Gani
Firuze şarkısı eşliğinde olsun haydi Hasani
Kapat sacdan kapısını ses gelmesin mahzenden
Bu akşam tüm şişeler tüm bardaklar Sezen'den

                                                                  //mhd

SELAMLAŞMA ve FAZİLETİ

Her toplumda ve her millette selamlaşma vardır.

Bizim inancımızda ve kültürümüzde de Selamlaşma var. Çünkü, insanları birbirine yakın eden, dost kılan güzel davranışlardan biri de Selamlaşma’dır.

Selamlaşma güzel bir duâlaşmadır. Selam; insanların birbirine esenlik ve sağlık dilediği güzel bir duâ sözüdür. Mescidlerde/Camilerde Namaz kılarken her namazın sonunda sağımıza ve solumuza selam vererek orda bile birbirimizle selamlaşırız öyle değil mi! Allah katında en güzel selâmlaşma; ‘Allahın esenliği ve rahmeti senin üzerine olsun’ anlamını ifade eden “Selâmün aleyküm” sözcüğüdür. (Nahl-32) İâdesi de; “Aleykümüsselâm” sözcüğüdür.

Yüce Allah Kur’anda: “Biri size iyi dilekte bulunduğu /sizi selamladığı zaman, siz ona daha güzeliyle karşılık verin. Veya aynısı ile karşılık verin. Şüphesiz Allah, her şeyin hesabını/değerini en iyi bilendir.” (Nisa-86 buyurur ve selâmın alınmasını ve daha güzeliyle iade edilmesini öğütler. Bu da bize gösteriyor ki, selâmlaşma çok güzel bir sünnetullahtır.

Güzel bir âdettir. Bunu hem Yüce Rabbimiz emretmekte, hem de peygamberimiz Hz.Muhammed öğütlemektedir. Peygamberimiz bir gün ashabıyla otururken şöyle dedi: “Yaptığınız zaman birbirinizi sevmenizi sağlayan bir şeyi size söyliyeyim mi? Selâmlaşın!” Mü’minlerin birbirleri üzerindeki haklardan biri de birbirlerini selâmlamaları ve verilen selâmı almalarıdır.

Selâmlaşma samimi ve dostane olmalı., sevgi ve dostluk içermeli. Büyüklenerek, kibirlenerek veya iş olsun kabilinden verilen selâmın bir değeri ve kıymeti olmaz, feyzi ve bereketi de olmaz.

Mü’min sadece diliyle değil, hem diliyle hem de kalbiyle ve tebessümüyle selâmlamalı. Hatta karşılaşan iki mü’min sadece sözlü selamlaşmayla yetinmemeli, peygamberimizin sünnetini örnek alarak; mümkünse müsafahalaşmalı, yani tokalaşmalı/kucaklaşmalı ve birbirinin hâl ve hatırını sormalı ve iyi dilekte bulunmalı. Bu en güzelidir. Burada bir hususu belirtmek isterim: Toplumumuzda selamlaşma esnasında bir gelenek olan ‘kafa tokuşturma’ eylemi hiç de hoş olmayan bir davranış, bunu terketmek lâzım, bunun yerine selamlaşırken en güzeli yukarda da ifade ettiğimiz gibi peygamberimizin sünneti olan ‘müsafaha’ yapılmalı. Peygamberimiz karşılaştığı herkese, tanısın tanımasın selâm verirdi, çocuklara dahi selâm verirdi.

Bunu bilen ve her gördüğü kişiyle selâmlaşmayı âdet edinen ihlaslı bir zât bir gün yolda giderken çamur içinde oynayan bir çocuğa rastladı. Onun o çamurlu halini görünce vereceği selâmı almayacağını düşünerek selâm vermeden geçip gitti. Biraz gittikten sonra yaptığı işin yanlış olduğunu düşündü ve geri döndü, o çocuğa selam verdi. O çocuk o selama öyle güzel bir karşılık verdi ki, adam hayretler içinde kaldı. Selâmlaşmanın en yaygın olanı; “Selâmün Aleyküm” ve “Alaykümüsselam” dır. Halkımız arasında; “Selâm!”-“Merhaba!”-“Hayırlı sabahlar!”-“Hayırlı günler!”-Hayırlı akşamlar!”-“Hayırlı geceler!”-“İyi geceler!”- “Günün aydınlık olsun!- “İyi Günler!” gibi selamlama sözcükleri de bulunmakatdır. Bunların hepsi birer selamlaşma sözcükleridir. Selâmı ilk verenin ecir ve mükafatı daha çok olduğundan selâmlaşmada peygamberimiz daima selâmı ilk veren olurdu.

Genelde ayakta olan oturana, binitte olan yaya, küçükler büyüğe, az olan çoğunluğu selâm verir. Bizde gelenek böyle. Hanımlar erkeklerle, erkekler de hanımlarla selamlaşmalı/iyi dileklerde bulunmalı. Çünkü selamlaşma medenî ve iyi insan olmanın bir göstergesidir. Selâm verildiğinde alamayacak durumda olanlara selam verilmez. Meselâ; Kur’an okuyana, kitap okuyana, namaz kılana.. v.s. Ama el işaretiyle selamlaşarak içinizden iyi bir dilek duâsında bulunabilirsiniz.

Birçok arkadaşlıkların, dostlukların; küçük bir Selamlaşmayla başladığını unutmayın ve karşılaştığınız herkesle selâmlaşın ki, hem aranızda dostluklar ve sevgiler artsın, hem de Allahın rahmeti ve bereketi sizlerin üzerine olsun. Zira peygamberimiz Hz.Muhammed bir hadisinde: “Her güzel söz bir sadakadır.” buyurduğu gibi verilen ve alınan her selamın feyizli bir sadaka değerindedir. Yüce Allah Kur’anda: “Melekler onların (sâlih müminlerin) canlarını temiz olarak alırlar ve şöyle derler: “Selam size! Yapmış olduğunuz iyi işlere/sâlih amellere karşılık girin Cennete!” (Nahl-32) buyurduğu gibi Melekler dahi sâlih müminlerin canlarını alırken ve onları cennette karşılarken onlara “Selam” sözüyle karşılarlar.

Rabbimizin ve peygamberimizin öğütlerinden de anlaşıldığı üzere Selâmlaşma; güzel bir söz, güzel bir duâ ve feyizli bir davranıştır. Güzel bir âdettir. Medenî insanların geleneğidir. Öyleyse sevgili dostlar, karşılaştığımız herkesle selamlaşalım. Böylece hem Rabbimizin rızasını ve mükafatını hem de selamlaştıklarımızın sevgisini, duâsını ve dostluğunu kazanalım.

Sevgimizi ve dostluğumuzu selamlaşmayla paylaşalım ve güçlendirelim. İmanınız kavi, ameliniz sâlih, selamınız güzel olsun, ömrünüz sağlıklı, huzurlu, feyizli ve bereketli olsun!

2026 (muallimosman)

MİLLÎ MÜCADELEDE KADIN KAHRAMANLAR

Bu çalışmayı hazırlama esnasında, sadece Millî mücadelede kadın kahramanlarımızı anlatma düşüncesindeydim. Çalışmalarım sırasında, konunun Nene Hatun’a kadar geçmişe gitmesi gerektiğini fark ettim. Buna sebep, Çanakkale zaferinde de Kahraman kadınlarımız olduğunu keşfettim. İlgilenince Nene Hatun’u da dahil etmek gerektiği kanaatine sahip oldum.

Bu çalışma esnasında, İlk kadın millet vekilleri ve bu kahramanlar arasında bil alaka var mı şeklinde düşüncelere daldığımdan ilk kadın millet vekillerine dair de bu metne ekledim.

Gördüğüm şu ki kahraman olmak, vatanı savunmak ve korumak evsafı millet vekili olmanın şartları dışındaymış başkaca şartları da varmış. Hafız Salman İzbeli’in şu ifadesini “Cumhuriyetin ilanından sonra da “Ben Cumhuriyetçiyim” diyebildi. İzbeli, millet vekili olmasının istenmesine rağmen, “Ben hafızım, tesettürümden vaz geçemem.” diyerek reddetti.  “Yorumlamaya bile gerek yok olduğunu gördüm, okuyucuların ıttılasına bırakıyorum.

NENE HATUN (1857-1955)

1857'de Erzurum'un Çeperli köyünde dünyaya gelen NENE HATUN’un babası Hüseyin, annesi Zeliha'dır. Kabri, Aziziye şehitliğindedir.

1877-1878 Osmanlı Rus harbi (1293 senesinde olmasından mütevellit “93 Habi”) esnasında, Rusların, 8 Kasım 1877 gecesinde, Aziziye tabyasını ele geçirdiği haberinin sabah ezanında minarelerden duyulmasının akabinde, savunmaya katılıp Moskof işgaline karşı, halk direnişinin sembolü, kahraman Türk kadını.1955 yılında “Türk Kadınlar birliği ”tarafından ‘ yılın annesi’ seçilmesi, (Ölümüne yakın da olsa hatırlanması güzel.) TSK’nin bünyesindeki 3. Ordu tarafından da 1952 yılının 30 Ağustos Zaferi kutlamalarında kendine Ordunun Nenesi unvanının verilmesi, Nene Hatun unvanıyla tanınmasın ve anılmasının vesilesidir. 

Aziziye savunması esnasında, 20 yaşındaki Nene Hatun Köydeşi Mehmet Efendi ile evliydi. Rusların Pasinleri işgali esnasında, Erzurum’un tahliyesinde Erzurum’dan geçici ayrıldılar. Rus işgaline karşı direniş esnasında, üç aylık çocuğunu evde bırakıp direnişe katılmıştı.

Savaş sonrasında Erzurum’a yerleşti. İkamet adresi ise Emirkurbu mahallesi, Kına Sokağı 35. Numaralı ev.

1934 senesi soy isim uygulamaları esnasında Kırkgöz soyadını almıştır. Nene Hatun’un, dördü erkek (Yusuf, Nazım, Abdurrahman ve Musa) ikisi kız, (Asime ve Nevriye) 6 çocuğu oldu. Oğullarından ikisi, 1. Cihan Harbinde vefat etti.

Nene Hatun, muhtemelen, İbrahim Habip Sevük’ün 1937’de 93 harbi gazileriyle yaptığı Röportaj çalışmasına kadar kimse tarafından tanınmadı. Bu röportaj ile Türkiye tarafından tanınmış oldu. Geçim derdine derman bulamayan Nene Hatun ve Millî Kadın Kahramanlardan Name Hanım, 1943’te Cumhurbaşkanlığı makamına müracaat etmişlerdir. Belediyenin verdiği 4 lira aylıkla geçinemediklerinden hatta bunun  ekmek almaya bile yetmediğinden bahisle cumhurbaşkanlığına bir dilekçe yazarak yardım istemişlerdir. (Name Hanım, bu birliktelikten başka bir kayıtta gözükmüyormuş, her neden se…)

Bu müracaat bilinmekle beraber, makes bulduğuna dair de bir kayıt yoktur.

ERZURUMLU KARA FATMA (Fatma Seher Erden) 1888 Erzurum-2 Temmuz 1955)

Mustafa Kemal Paşa tarafından bizzat görevlendirilen KARA FATMA, 300’den çok milis kuvvetine komuta eden, İzmit ve Bursa cephelerinde savaşan, üsteğmenlik rütbesine terfi ettirilen, ilk savaşına balkan harbinde katılan kahraman.

Balkan savaşına, eşi derviş Ahmet Bey’le katılan Fatma Seher Hanım, 1. Cihan harbinde, Kafkas cephesine ailesinden 10 kadar kadınla katılıp yararlıklar gösterdi, Eşi Binbaşı Ahmet Bey’in Sarıkamış’ta şehit olduğu haberinden sonra memleketi Erzurum’a döndü.

Silah ve adam kaçırma faaliyetlerinde bulunmak için İstanbul’a gönderildi. İzmir’in işgali üzerine İzmir’de de muharebe vazifesine katıldı.

Onbaşı olduğu sırada, kadınlardan oluşan birliği ile düşmanın cephe gerisine bir saldırı düzenleyen Fatma Seher Hanım,bir Yunan subayı dahil, 25 askeri esir ederek geri döndü.

Millî mücadelenin bitiminden sonra, İstanbul’da ikamete başlayan Fatma seher hanım, tahsis ve tayin edilen maaşına el sürmeden Kızılay’a bağışladı.1955 senesinin temmuz ayının 2.günü darülacezede hayata gözlerini kapadığında 67 yaşındaydı.

TARSUSLU KARA FATMA (ADİLE ONBAŞI) (Tarsus 1870- 1948)

Gerçek te adı Adile olup Adile Hala, Adile Onbaşı diye bilinen, kahraman silah arkadaşlarınca “Kara Fatma” lakabıyla anılan, 8-10 kişilik milis kuvvetiyle Afyon Savaşına katılıp Tarsus’un kurtarılmasında da büyük yararlılıklar gösteren kahraman kadın.

Adile Onbaşı, Milis kıyafetini ölünceye kadar giydi, törenlere de o kıyafetiyle katıldı.1948’de vefat ettiğinde 78 yaşındaydı.

ÇETE EMİR AYŞE

Yunan askerinin Aydın iline doğru yaklaştığı vakitlerde iki arkadaşıyla beraber Menderes’in diğer yanına geçmek isterken arkadaşlarının düşüp boğulması üzerine buradan geri dönmüştür.

Emire Ayşe Aliyye, Çanakkale’de şehit düşmüş kocasından kalma tek anısı elmas küpelerini bozup parası ile bir tüfek satın alarak dağa çıkmıştır.

Burada Yörük Ali Efe’nin milisine katılan Çete Emir Ayşe Aydın’ın kurtuluşuna kadar geçen zamanda, Yunanlıları geri püskürtmek için mücadele vermiştir.

Kendine başarılarından dolayı İstiklal Madalyası takdim edilmiştir.

KILAVUZ HATİCE

Bu unvanını, Pozantı’da, Fransız müstevlilerini kandırıp onlara kılavuzluk ederek Türk millî kuvvetlerinin pususuna çekmesinden almıştır. (8 Mayıs 1920) Bu marifetiyle Fransızların esir edilmesini sağlamıştır.

SELANİKLİ AYŞE HANIM

Selânikli Binbaşı Ayşe, Kafkas cephesinde şehit düşen kocasının öcünü almak için yemin etmiş, Yunan’ın 15 Mayıs 1915’te İzmir’i işgaline silahıyla karşı koyan ilklerdendir. Yunan zulmü İzmir’de hâkim olunca Aydın’a geçip çetesini kurup Köpekçi Nuri’nin çetesiyle birleşip muharebeden sonra Koçarlı’ya çekilmiştir.

Daha sonra Millî mücadelede de görev alıp orduya rütbeli katılan ilk kadın olma vasfını haizdir.  

ANTEPLİ YİRİK FATMA

Fransız müstevlilerine karşı, Gaziantep direnişinde (1 Nisan 1920-8 Şubat 1921) çete teşkilatına katılmak isteyen Yirik Fatma, gelmesini istemeyenlere karşı «Benim kanım, sizinkinden daha mı şirindir?» cevabını vererek inatlarını kırmış, imkân verme istemeyen çeteyle yola çıkmıştı.

NEZAHAT ONBAŞI (-24 Eylül 1994)

70. Alay Komutanı'nın kızı Nezahat Onbaşı,9-12 yaşlarında babasıyla cephede üniformalı savaşan, ÇANAKKALE VE MİLLÎ MÜCADELEDE KAHRAMANI, ümitsizliğin oluştuğu esnada” Ben babamla ölmeye giderken siz nereye gidiyorsunuz?” sözleriyle adından söz ettiren, 30 Ocak 1921’de, TBMM tarafından istiklal madalyası ile taltif edilmesi istenen lâkin madalyası takdim ve teslim edilememiş, buna rağmen TBMM’den talepte bulunmamış, bu arada Madalyasının teslim ve  takdimi unutulmuş, 65 yıl sonra (1986) ninemiz Nezahat Onbaşı’ya takdim edilen Şükran belgesini aldığında duygu dolu ruh haliyle gözyaşlarına boğulan, hakkında “70. Alayda şehit olan bir erin cebinden çıkan, annesine yazdığı mektubunda “Biz Mehmetçik Nezahat’a, Türklerin ‘Jean d’Arc’ı’ diyoruz.” ifadesi yer alan simge bir şahsiyettir. Burada hemen hatırlatmalıyız ki o yıllarda da Batı tesirinin hududunu bu “Jean d’Arc” benzetmesi yeterince ispatlamıyor mu? Çanakkale’den önceki savaşlarda Türk kadını hiç mi yararlıklarda bulunmadı? Neden hâlâ bunlardan haberimiz yok? Kahraman doğuran analar, kendileri de kahraman olamadılar mıydı?

ŞERİFE BACI (- Aralık 1921)

Kağnı arabasıyla cepheye cephane taşırken donarak vefat eden Şerife Bacı da destansı bir şahsiyettir.

Şerife Bacı’nın donarak ölmüş olma halini ilk görenler da dona kalmışlardır. Arabasındaki cephanenin ıslanmamasını sağlamak için örten, Cephanesine kundaktaki çocuğundan daha fazla önem veren Şerife Bacı, Cephaneyi Kastamonu kışlası önüne kadar nakletmeyi başarmış ancak bu esnada şiddetli kış soğuğunda donarak şehit olmuştur.

Kağnıya koşulu öküzlerin geviş getirdiğini görenler, arabayı tetkik ettiklerinde, Şerife Bacı’nın taşıdığı önemli yükü korumak için yükün üzerine, yorganını örttüğü, bir elinde övendiresi ile kollarını gererek yükün üzerine abanarak yükü korur durumda öldüğü anlaşılmıştır. Bu arada Şerife Bacı’nın naaşının arabadan alındığı sırada çığlıkla ağlayan bir bebeğin olduğu anlaşılmış, yavruya süt anası ve şehideye de  belediyece kefen vesaire masrafı temin edilmiş, kimlik tespiti için  muhiti iyi bilen Cemil Çavuş görevlendirilmiş, Cemil Çavuş, şehidenin kıyafetinden, köyünü keşfederek hanları dolaşmış ve “Seydiler” köyünden olduğunu tespit etmiş, Naaşın teşhisinden sonra, köydeşleri, ağlaşarak şehit ana ile kundaktaki kızını bağırlarına basarak köylerine götürmüşlerdir.

Bu bebeğin adının Sıdıka olduğu, bir subay tarafından evlat edinildiği, çocuksuz öldüğü de bilinmektedir.

Şerife Bacı’nın öküzlerin yorgunluğu ve zayıf düşmeleri yüzünden arabadan salınıp Çavuşların arabaya koşulup çektikleri de kayıtlar arasındadır. Bu şiddetli, dondurucu soğukta, öküz arabasına öküzlerin yerine koşulan kahramanların varlığının yanı sıra, Sirkeci’de, Faytonla sefarethaneye gitmesi mümkün ve mutat olan bir yerde, kendilerini “Jön Türk “Unvanıyla “ananlar, andıranlar, faytonda koşulu atları salıp atların yerine kendilerini koşup İngiliz sefirini sefarethaneye kadar taşıyanların da hatırlanmasında fayda var.

Şerife Bacı’nın hatırası, şu şekilde Osmanlıca ders kitabında aşağıdaki metin de de anlatılmıştır. Kitabın Adı” CUMHURİYET ÇOCUKLARINA SEVİMLİ KIRÂET”TİR.

“194. Sahife

                MİLLET MALIDIR (*)

Soğuk ve karlı bir hava. Tepeleri ve vadileri örten karın göz

kamaştırıcı beyaz rengini, önümüzde giden bir karaltı ihlâl

ediyordu. Bu kağnılarla cepheye cephâne taşıyan bir kadın kâfilesi idi.

Kâfileye yaklaştık ve selâmlaştık biz soğuktan yamçı altında

 bile titrerken tek yorganını arabaya örten ninenin çıplak ayaklarla karları çiğnediğini görünce içimde takdîrle karışık bir merhamet sızladı. Arkasına sardığı beyaz peştamâl içinde ara sıra hıçkıran bir çocuğun üzerine bile örtmeden yorganını niçin arabaya serdiğini sormak fikrini duydum: Üşümez misin sen nine! ?.. Bak çocuk donacak, Yorganı örtsene!

Sevimli kırâet                                    195.sahife   

 diye arabanın üstüne işâret ettim. Bu sözü garîb bir tarzda karşıladı. Sormağa değer bir şey addetmiyordu gâliba!.. Benim cevab beklediğimi anlayınca, mukaddes bir şeye tövbe eder gibi kağnısına doğru koştu:

-Kar sepeliyor, millet malıdır, nem kapmasın evlâdım, dedi.

Ve yorganın uçlarını iyice serdi. Kar sepelemeğe başlamıştı.

 O zaman anladım ki, cephâneleri ıslatmamak için bu fedakârlığı yapıyor: O vakit deminki merhametimden utandım bile… Aman ya Rabbi! Fedakârlığı bildirmek bile istemiyor. Bu âlicenablık karşısında secde etmemek kabil mi?    

(*)Mustafa Necati Bek Efendinin İstiklâl mücadelesi hatıralarından ihtisar edilmiştir.”

HALİME ÇAVUŞ (1898, Duruçay, Kastamonu- 20 Şubat 1976, Duruçay, Kastamonu)

Ebeveyninin istememesine rağmen Millî Mücadeleye (1919-1922) katılmak isteyen Halime Çavuş, (Kocabıyık soy adını kanun gereği aldı.) Milis kuvvetlerine, erkek görünüşüyle katıldı. Uzun süre Halim adıyla tanındı.  

İnebolu limanından Ankara’ya kağnı arabasıyla mühimmat taşıyan Halime Çavuş, yağışlı ve soğuk bir havada Dış kıyafetini çıkarıp mühimmat üstüne örttü. Bu durumu gören üstleri” Üşümüyor musun?” deyince, bu cephane, yüzlerce belki de binlerce askeri koruyacak, benim üşümem önemli mi, ben ölsem ne olur? “karşılığını verdi.

1921 senesinin 9 Haziran günü, Yunan savaş gemilerinin (Georgios Averof ve Kilkis) İnebolu'yu bombaladığı sırada ayağına gelen şarapnel parçası ile ağır yaralanarak ordudan ayrıldı. Savaş sonrası Ankara’ya davet edilen Halime Çavuş, çavuş rütbesine terfi ettirildi ve İstiklal madalyasıyla taltif edilerek maaş bağlandı. M Kemal Paşa’nın “Bizim kızımız ol deyip Ankara’dan ayrılmamasını istemesine rağmen,” Annem, babam beni bekler.” diyerek kabul etmeyince hediyeler verilerek ebeveyninin yanına gönderildi.

Evlenmeden yaşayan Halime Çavuş, Kardeşi Hasan Kocabıyık'ın 13 yaşındaki oğlu Sadık Kocabıyık'ı evlat edinip büyüttü, yetiştirdi.

Bazı kurumlarımız, Halime Çavuş’un adıyla adlandırılmıştır.

Halime Çavuş Anaokulu (Söğütlü, Sakarya)

Halime Çavuş Özel Eğitim Anaokulu (Kastamonu)

Halime Çavuş Kapalı Yüzme Havuzu (Merkez/Kastamonu)

Halime Çavuş İşitme Engelliler Okulu  

HAFIZ SELMAN İZBELİ (- 1933

Milli Mücadele yıllarında kadınların teşkilatlanmasında faal rol oynayan HAFIZ SELMAN İzbeli, Kastamonu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Kadınlar Kolunun kurucuları arasında yer aldı. Aynı zamanda Kastamonu’nun ilk kadın meclis üyesi vasfını haizdi.

Varlıklı bir ailenin çocuğu olan İzbeli, sahip olduğu imkânları, cephe gerisindeki mücadeleye kullandı. Kastamonulu kadınları birleştirerek muharipler için kıyafet temin edilmesini organize etti. Seferî askerleri karşılayıp ağırlaması ise devrin zihninde yer eden özveri örneklerinden biri oldu. Mustafa Kemal Paşa’nın Kastamonu’daki İzbeli malikânesini ziyaret edip İzbeli ile kahve içtikleri de bilinenler arasındadır.

İzbeli, Latin harflerinden mülhem alfabeyi de kıza zamanda öğrenip okuma yazma becerisini geliştirmesinin yanında, Cumhuriyetin ilanından sonra da “Ben Cumhuriyetçiyim” diyebildi. İzbeli, millet vekili olmasının istenmesine rağmen, “Ben hafızım, tesettürümden vaz geçemem.” diyerek reddetti. Bu reddedişle inancına bağlılığını ve de duruşunu belirtmiş idi. Millet vekili olmak için tesettürsüz olma şartına dikkat. Bu sorun 21. Yüzyılın başında bertaraf edildi. Muharebeye mâni olmayan baş örtüsü, her nedense millet vekili olmaya mâni. Bu engel, takriben yüz yıl sonra, yok edildi.

GÖRDESLİ MAKBULE (1902-24 Mart 1922, Kocayayla/Akhisar)

Gördesli Makbule Hanım, Gördesli Ali Usta zade Abdullah Efendi‘nin kızıdır.

Gördesli Makbule Hanım, daha evliliğinin ilk yılında, kocasıyla Millî Mücadele'ye katılmıştır. Yunan’ın 15 Mayıs 1919’da İzmir'i işgalinden sonra, Batı Anadolu bölgesini işgale başlaması neticesi, 7 Kasım 1921'de kocası Halil Efe’nin yanında, Türk çeteleri ile birleşti. Yunan kuvvetleriyle çatıştı. Yunan, Sakarya Muharebesini kaybedip Afyon mevzilerine çekilirken diğer yandan da Halil Efe'nin Gördes-Sındırgı-Akhisar bölgesinde faaliyet gösteren çetesinin saldırıları ile karşılaşıyordu. Kocayayla baskınında geri çekilen silah arkadaşlarını cesaretlendirmek maksadıyla hızla öne atılınca, başından vurularak şehit oldu.

TAYYAR RAHMİYE

9. Tümenin 1920 yılında, Fransızlar ile Hasanbeyli civarında yaptığı muharebeye müfrezesiyle katılan, Osmaniye’nin Kaziyeler Köyü halkından Rahmiye Hanım’ın başlıca görevi, keşif ve cephe gerisinde kundakçılık yapmaktı. Bu görevlerini birçok kahramanlıklarla gerçekleştirmiştir. Osmaniye yakınındaki demiryolu tünelini o patlatmış, bölgedeki düşmanın cephane ikmalini büyük sekteye uğratmıştı. Temmuz 1920’de Osmaniye’deki Fransız karargâhına karşı harekete geçildiği sırada askerlerde bir duraklama olunca, kükreyerek “Ben kadın olduğum halde, ayakta duruyorum da siz erkek olarak yerlerde sürünmekten utanmıyor musunuz” demiş ve aynı muharebede ateş hattında kalan iki arkadaşını korumak için uçarcasına ileriye atıldığında şehit olmuş, bundan dolayı “Tayyar Rahmiye” lakabını almıştı.

SAİME HANIM (? Edirne –1 Haziran 1951, İstanbul).

Millî Mücadele dönemi,15 Mayıs 1919’da Kadıköy’de düzenlenen mitinge katılmış mitingden sonra tutuklandıysa da kaçıp mücadeleye katılmış, yaralanmış ve İstiklal Madalyası almıştı.

Millî mücadelenin kadın kahramanlarından Saime Hanım’ın tam adı, Münevver Saime’dir. Asker Saime ünvanlıyla da anılırdı. İzmir’in Yunanlılarca, İstanbul’un İngilizlerce işgal edildiği senelerde öğrenciydi. Bu menfur ve makus ortamda, arkadaşlarıyla Millî mücadeleye katılmaya karar verdi. Mezuniyetinden sonra da yedek subay Münir Bey’le hayatını birleştirdi.

Mondros mütareke namesinden sonra, İstanbul’da tesis edilen gizli bir teşkilata katıldılar. Askerî bir vazifeyle Ankara’ya gönderildiler. Yozgat isyanını bastırmak için yollanan askerî birlikte, Münir Bey’in yanında Saime Hanım da yer aldı. İsyanın bastırılmasından sonra ise Ankara’ya döndü. İstanbul ile Ankara arsında istihbarî bir vazifeyle İstanbul’a gönderildi.

Buradan Ankara’yı bilgilendirmeye devam eden Saime Hanım, İstiklal madalyasıyla taltif edildi.

Muharebe sonrası, Münir Bey ile İstanbul’a dönen Saime Hanım, Beyoğlu Kız Lisesinde çalışmak üzere öğretmenliğe tayin edildi.

Saime Hanım İçin “ “Asker Saime'nin kalbi yalnız vatan için değil, bütün mustarip insanlar için ayrı ayrı çarpardı. En akla gelmez fedakârlıklarla her mustaribin yardımına koşmayı mukaddes bir vazife bilmişti. O, yalnız kendini, kendi rahatını, sa’âdetini düşünmezdi. Yıllardan beri meslek hayatında, talebelerine yurt, millet aşkı, heyecanı aşıladı. Edebiyat dersi, denilebilir ki onun için yalnız ve yalnız bu konulardan bahsetmeye yarar bir dersti. Sevmediği, dost olmadığı insan yoktu. Herkeste bir başka kıymet bulur, hepimizin en küçük değerini göklere çıkarır, fakat kendi kimseden bir takdir, bir övme beklemezdi.” değerlendirmesi meşhurdur. (Şükûfe Nihal Başar, 1896, İstanbul- 24 Eylül 1973, İstanbul, Türk şair, öğretmen, eylemci ve aktivist.)

NACİYE HANIM

Üsküdar’da 20 Mayıs 1919’da düzenlenen mitingde konuşan Naciye Hanım, Millî Mücadelede kadınların erkeklere yardımcı olmaları gerektiğini bildirerek garanti vermiştir.

FAİKA HAKKI

1919’un kasım ayında Muradiye camiinde toplanan halka yaptığı konuşmada halkın etkin protestolarda bulunması gerektiğini, Erzurum’da (Temmuz- Ağustos, 1919) toplanan “Şark Vilayetleri Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti’nden güç alarak söylemiştir. 

SULTAN HANIM

Adana bölgesinde çarpışan partizan müfrezesinin geçici kaydıyla Toros Dağlarından geri çekilmesi esnasında Sultan Hanım, güttüğü inekleriyle onlara katılmış, çetenin dağda kaldığı süre zarfında, ineklerinin sütüyle onları doyurmuş, bu yüzden müfrezedekiler, onu sevgiyle “anne” diye çağırmayı adet edinmişlerdi.

NAZİFE KADIN

Nazife Kadın, Yunanlılara karşı mücadelede, Yunanlıların kendinden bilgi almak istemesine şiddetle direndiğinden Kavakönü Köyü’nde işkence yapılarak öldürülmüş ve müteakiben naaşı fırında yakılarak şehide edilmiştir.

DOMANİÇLİ HABİBE

Millî mücadele esnasında, cahil veya hain evladının düşmana yol gösterdiğini duyunca, İnegöl’e inmiş, bir kurşunla oğlunu yere serip ardına bakmadan geldiği dağlara geri dönmüştür.

SATI ÇIRPAN

Millet mekteplerinde okuma yazmayı öğrenen Satı Hanım’ın kahramanlığı dışında göze çarpan özelliği, Millî mücadelede cepheye sırtında mermi taşımasının yanında, 1934 yılındaki seçim kanununda yapılan değişiklikle   kadınlara seçme ve seçilme hakkı verilmesi neticesinde Millet vekili yapılan biri olmasıdır, o sırada 17 kadın daha millet vekili seçtirilmişti.

BİNBAŞI AYŞE

Millî Mücadelenin kadın kahramanları arasında yer alan Binbaşı Ayşe’nin ağzından öğrenelim kendine dair bilgileri.  

“…Büyük harpte (1. Cihan harbi) Kafkas Cephesi’nde yaralanarak ölen kocamın ve tüm vatan evlatlarının intikamını almaya ant içmiştim. Allah, bu fırsatı 15 Mayıs 1335-(1919)’da bana verdi. İzmir’i Yunanlılar işgal ettiği sırada ilk mukâvemetimiz sona erip şehre Yunanlılar hâkim olunca Aydın’a gittim. Orada faaliyete geçerek bir Kuva-yı Milliye birliği teşkil edip, bilâhare Nuri Çetesi’ne katıldım. Aydın muharebelerini yaptıktan sonra Koçarlı’ya çekildik. Bu sûretle, bilfiil atıldığım İstiklal Mücadelesi’ne başından sonuna kadar iştirak ettim. İlk defa Sakarya’da sol kasığımdan piyâde mermisi ile yaralandım. Seyyar hastanede tedaviden sonra tekrar müfrezeme iltihak ettim. Büyük Taarruz’da Mürsel Paşa Fırkası’na iltihak ettik. Ve Ahır Dağları’ndan düşman gerilerine akmağa memur edildik. İzmir’e ilk giden birlikler arasında ben de vardım.

Ancak bu arada atılan bir misketle sol bacağım kırıldı.” Ayşe, kocasının en kıymetli birer yâdigârı olarak sakladığı ziynetlerini satarak at, mavzer, elbise ve çizme tedarik etmiş ve bu mücadelede, derece derece terfi ederek Binbaşılığa kadar yükselmiştir.

SÜREYYA SÜLÜN HANIM

Doğu cephesinde, Ermeni çetelere karşı mücadele etmiş kadın kahramanımızdır.

MÜCAHİDE HATİCE HANIM

Türk kadınının Çanakkale Savaşı'nda da cephedeki faaliyetlerine açıklık getiren Türk arşiv ve kaynaklarında herhangi bir bilgi yer almamakla beraber; Çanakkale Savaşları ile ilgili son dönemde yapılan bazı çalışmalarda; kadınların cephede savaştığı bilgisine katkı sağlayabilecek anı ve aktarım düzeyinde örnekler yer almaktadır. Bunlardan biri, Mücahide Hatice Hanım tarafından 20 Mart 1926 tarihli Zafer-i Milli gazetesine verilen beyanattır. “İzmir'in Kemalpaşa (Nif) kazasının Ahmetli köyünden Hacı Halilzâdeler'denim. Babam merhum Mehmet Efendi'dir. Çanakkale Anafartalar'da 56. fırkada silahımla muharebelere iştirak ettim. Adım Ahmet idi. Benim kadın olduğumu kimse bilmiyordu. Şarapnel ve kurşunlarla dokuz yerimden yaralandım. Milli muharebelerimize de gönüllü olarak iştirak ettim..." diyen Mücahide Hatice Hanım’ın söyledikleri ışığında kadın- erkek ayrımına yer vermeden Türk insanının vatan, din, namus konularında hiç tavizkâr olmayıp direniş, karşı koyuş aktivitesinin ve vatan aşkının membaının Türk erkeği kadar Türk kadınında da var olduğunu söylemek gerekir.  Bu hasletlerimiz (kadın-erkek müşterekliği) olmasaydı bu günlere ulaşmamız elbette mümkün olmazdı. Millî bekamızın temelleri, bu fedaî kadınlar sayesinde oluşmuştur. Tarih boyunca vatan müdafaasında Türklerde kadın erkek ayrımına yer verilmeyip omuz omuza mücadele etme ruhu öncelenmiştir.

SEÇİLEN 18 KADIN MİLLETVEKİLİ VE ÖZGEÇMİŞLERİ

1-MEBRURE GÖNENÇ (Afyon) - Tahsilini 1919'da Arnavutköy Koleji'ni bitirerek tamamladı. Bir süre Çamlıca Kız Lisesi ve Üsküdar Amerikan Koleji'nde dil hocalığı yaptı. Üsküdar'ın ilk kadın meclis azasıydı.

2-SATI KADIN (Satı Karamehmet) (Ankara) - Ankara'nın Bitik nahiyesinin Kazan köyündendi. Milli mücadelede malul olmuş bir askerin karısıydı. Beş çocuğu vardı ve çiftçilik yaparak ailesini geçindiriyordu. Aynı zamanda köyünün muhtarıydı

3-TÜRKÂN BAŞBUĞ (Antalya) - İstanbul Darülfünunu Felsefe bölümünden mezundu. Muallimlik yaptıktan sonra Boğaziçi Lisesi Kız Kısmı Müdürü olarak görev yaptı. 34 yaşındaydı.

4-SABİHA (SUPHİYE GÖKÇÜL) (Balıkesir) - 1900 yılında Bergama'da doğdu. İstanbul Kız Muallim Mektebi ve Yüksek Muallim Mektebi ihtisas kısımlarında okudu. 12 yıldır İzmir Kız Muallim Mektebi'nde hocalık yapıyordu ve beş yıldır mektep müdürüydü.

5-ŞEKİBE ŞEKİP İŞEL (Bursa) - İnegöl Isaviranda çiftçilik yapan ve yabancı diller bilen bir bayandı.

6-Huriye Baha Iz (Diyarbakır) - 41 yaşındaydı. Londra Üniversitesi Kadın Kısmı Bet-Ford Koleji'nde pedagoji üzerine tahsilini tamamladı. Kız Muallim Mektebi'nde pedagoji ve tatbikat hocalığı yaptı.

7-DOKTOR FATMA ŞAKİR (Edirne) - 1903'te Safranbolu Akveren köyünde doğdu. İstanbul Darülfünunu Tıp Fakültesi'ni 1929'da bitirdi. 6 yıldır Gureba Hastanesi'nde hekimlik yapıyordu ve bir buçuk yıl önce iç hastalıkları ihtisasını tamamlamıştı.

8-NAKİYE ELGÜN (Erzurum) - 30 yıl maarif hayatına hizmet etmiş, sayısız mekteplerde muallimlik ve müdürlük yapmıştı. En son İstanbul Kız Lisesi Müdürü iken dört yıl önce İstanbul Şehir Meclisi'ne aza seçilmişti. Aynı zamanda belediye daimi encümeninde çok başarılı çalışmalar yapmıştı.

9-FAKİHA ÖYNEN (İstanbul) - İstanbul Darülfünunu Edebiyat Fakültesi Tarih ve Coğrafya bölümünden mezundu. 12 yıldır Bursa'da hocalık yapıyordu. Bursa Kız Lisesi'nin müdürü ve tarih-coğrafya hocasıydı.

10-BENAL NEVZAT (İzmir) - İzmirliydi. İlk ve orta tahsilini İzmir'de yaptı. 1920-1921'de Paris Darülfünunu'nda edebiyat tahsil etti. Döndükten sonra Hilal-i Ahmer ve Himaye-i Etfal'de çalıştı. C.H.F. Vilâyet İdare ve Belediye üyesiydi.

11-FERRUH GÜPGÜZ (Kayseri) - 1891'de Kayseri'de doğdu. Kayseri mahalli işlerinde yetişti. Belediye ve fırka azalığında bulunmuştu.

12-BEDİZ AYDİLEK (Konya) - Bolu Orta Mektebi'nden mezundu. Bolu Kız Sanat Mektebi'nde hocalık yaptı.

13-MİHRİ HÜSEYİN PEKTAŞ (Malatya) - 1895'te doğdu. Kız Koleji'nden mezundu. 10 yıldır Türk Kız İdadisi'nde ve kolejde hocalık ediyordu. Fransızca ve İngilizce okur, yazar, konuşurdu. Kadıköy Fukaraperver Cemiyeti'nde, Hilal-i Ahmer'de ve Himaye-i Etfal'de çalışmıştı. Vıliam Ramzesi'nin "Anadolu'nun Tarihi Coğrafyası" eserini Türkçe'ye çevirmişti.

14-MELİHA ULAŞ (Samsun) - İstanbul Darülfünunu Edebiyat Fakültesi mezunuydu. Kandilli Lisesi edebiyat muallimliği yaptı. 7 yıldır Erzurum Kız Muallim Mektebi'nde edebiyat hocalığı ve başmuallimlik yapıyordu. Şimdi Samsun Lisesi edebiyat hocasıydı.

15-ESMA ZİHNİ NAYMAN (Seyhan/Adana) - 1900'de doğdu. Bezmiâlem Kız Lisesi'nin son sınıflarında 11 yıl Fransızca muallimliği etti. Fransızca, İngilizce konuşur, okur, yazardı. 8 yıldır Adana'daydı ve geçen dönemden beri Adana Belediye azasıydı.

16-SABİHA (Sivas) - 29 yıldır muallimdi. 1904'te Üsküdar'da kız sanayi mektebinde ilk tahsilini yaptı. 1905'te Darülmuallimat'ı, 1916'da İnas Darülfünunu Riyaziye bölümünü bitirdi. Nakış hocalıkları, kız muallim mektebi muallim ve müdür muavinliklerinde bulundu. Şimdi Tokat'ta orta mektebin riyaziye hocasıydı.

17-SENİHA HIZAL (Trabzon) - 1898'de Adapazarı'nda doğdu. İlk tahsilini İstanbul Fatih Rüştiyesi'nde, orta tahsilini Kız Muallim Mektebi'nde, yüksek tahsilini Darülfünun Fen Fakültesi'nde yaptı ve 1918'de mezun oldu. Darülmuallimat Umum Müfettişi olmuştu. Sonra İstanbul Kız Muallim Mektebi Müdür Muavinliği'nde, Bursa Kız Muallim Mektebi Müdürlüğü'nde, iki yıl Maarif Vekâleti Umum Müfettişliği'nde bulundu. Selçuk Kız Sanat ve Feyziâti Lisesi müdürlüklerini yaptı.

18-HATI ÇIRPAN (Sonradan eklendi) - Köy kadınlarından olup tarımla uğraşıyordu.

Kadınların seçime katılmaları konusunu, dönemin gazetelerinin şaşaalı bir biçimde haber verdiğine sadece bir örnek vermek yeterlidir.

Milliyet Gazetesinin  6 Şubat 1935 tarihli nüshasından:

Birinci sayfasında "Saylavlarımız(millet vekili) bugün seçiliyor - Bugün bütün yurt şenlik yapacak ve yeni saylavlarını seçecektir" başlığıyla haberi verdi. Gazetenin aynı sayfasında kadın adayların fotoğrafları ve kısa biyografileri yayımlandı. Haberde, "Türk ulusu yekpareliğini, Büyük Öndere bağlılığını bugünkü seçimle bütün dünya uluslarına bir daha gösterecektir" ifadeleri yer aldı.

Kadın Milletvekillerinin(Saylav) Meslekî durumları

Maarifçi 12 kişi

Hekim: 1 kişi, (Dr. Fatma Şakir)

Çiftçi/Muhtar: 2 kişi (Satı Kadın, Şekibe Şekip İşel)

Belediye/Parti Yöneticisi: 3 kişi 

Seçildikleri seçildikleri iller:

Millet vekili İsimi                              Seçildiği İl                                          

Mebrure Gönenç                             Afyon

Satı Kadın                                           Ankara

Türkân Başbuğ                                  Antalya

Sabiha (Suphiye Gökçül)               Balıkesir

Şekibe Şekip İşel                               Bursa

Huriye Baha Iz                                   Diyarbakır

Dr. Fatma Şakir                                 Edirne

Nakiye Elgün                                     Erzurum

Fakiha Öynen                                    İstanbul

Benal Nevzat                                     İzmir

Ferruh Güpgüz                                 Kayseri

Bediz Aydilek                                     Konya

Mihri Hüseyin Pektaş                     Malatya

Meliha Ulaş                                       Samsun

Esma Zihni Nayman                        Seyhan (Adana)

Sabiha  Sivas                                     (Tokat)

Seniha Hızal                                       Trabzon

Hatı Çırpan         -

Kaynaklar :

1-https://www.google.com/search?q=milli+mucadelede+kadin+kahramanlar+ile+ilgili+bilgiler&sca_esv=54f2dfe3db26537b&sxsrf=ANbL-n74E1qNeRRlHOe0M8P-IO1DdIW3Qw%3A1781094954345&source=hp&ei=KlopaqSqEqKC9u8P_v7ukA4&iflsig=AFdpzrgAAAAAailoOs9l0UgMtC_77dnuWs_Fy3MHyL-v&oq=Milli+m%C3%BCcadelede+kad%C4%B1n+kahramanlar&gs_lp=Egdnd3Mtd2l6IiRNaWxsaSBtw7xjYWRlbGVkZSBrYWTEsW4ga2FocmFtYW5sYXIqAggBMgUQABiABDIGEAAYFhgeMgYQABgWGB4yBhAAGBYYHjIGEAAYFhgeMgYQABgWGB4yBhAAGBYYHjIGEAAYFhgeMgYQABgWGB4yBRAAGO8FSK6yAlDNkgFYq-cBcAF4AJABAJgBfqABrhyqAQQ4LjI2uAEByAEA-AEBmAIjoALmHagCCsICBxAjGOoCGCfCAgcQLhjqAhgnwgILEAAYgAQYsQMYgwHCAg4QLhiABBjHARivARiOBcICDhAuGIAEGIoFGLEDGIMBwgIEECMYJ8ICDhAuGIAEGLEDGMcBGNEDwgIIEC4YgAQYsQPCAgsQLhiABBixAxiDAcICCBAAGIAEGLEDwgIOEAAYgAQYigUYsQMYgwHCAgsQLhiDARixAxiABMICBRAuGIAEwgIIEAAYgAQYogSYAwnxBS-f5RF2P3G4kgcEMi4zM6AH3JwCsgcEMS4zM7gH3B3CBwgwLjEuMzMuMcgHlgGACAE&sclient=gws-wiz

2-https://www.muharipgaziler.org.tr/kadin-kahramanlar

3-https://gunesyoluyayinlari.com/kurtulus-savasi-kadin-kahramanlari/?srsltid=AfmBOoqZzOzy8zLVwfDftbtjPGGDaocT53Oyp92D44JfB6auPRFUoTme

4-https://www.tarihistan.org/milli-mucadelede-kadin-kahramanlar-muhtesem-direnisin-kadinlari/11870

5-https://atamdergi.gov.tr/tam-metin-pdf/592/tur

6-https://www.duzen.com.tr/tr/takvimdetay/2018/Kurtulus

7-https://www.neoskola.com/blog/turkiyeyi-degistiren-kadinlar-ilham-veren-basari-oykuleri?gad_source=1&gad_campaignid=20781876167&gbraid=0AAAAACnp2Mo6YXRPcf09YRrMzEfQ_CoDx&gclid=Cj0KCQjwlqTRBhCBARIsANrkrxi7rC-0UXp9B39E7smDPoYhCqQPlDHlEAtsv5Tql2uI8dLtOZ2EjicaAkx_EALw_wcB

8-https://www.reddit.com/r/TarihiSeyler/comments/1mezmuq/kurtulu%C5%9F_sava%C5%9F%C4%B1n%C4%B1n_unutulan_kad%C4%B1n_kahramanlar%C4%B1/

9-https://www.aa.com.tr/tr/yasam/milli-mucadelenin-kadin-kahramani-kara-fatma-/1571715

10-https://tarih.ikcu.edu.tr/Haber/16098/milli-mucadele-basininda-kadin-kahramanlar

11-https://www.neoskola.com/blog/turkiyeyi-degistiren-kadinlar-ilham-veren-basari-oykuleri?gad_source=1&gad_campaignid=20781876167&gbraid=0AAAAACnp2Mo6YXRPcf09YRrMzEfQ_CoDx&gclid=Cj0KCQjwlqTRBhCBARIsANrkrxjigwdwQwKtk1WariLucNj1sfsL4pjhqPTQpIciemK7pLAPBDru9OcaApOrEALw_wcB

12-https://www.avis.com.tr/etkinlik-ozel-gun-onerileri/canakkale-zaferinin-kadin-kahramanlari?gad_source=1&gad_campaignid=16707622996&gbraid=0AAAAAD30qKL2IATVEg0O4kHhnHbljMO8E&gclid=Cj0KCQjwlqTRBhCBARIsANrkrxhPu6P_j9bsyI-MQmvHoKSwTs_l3koGUAWrKRuYyBbKJjNNlp7trz8aAn3qEALw_wcB

13-https://www.academia.edu/110799227/Milli_M%C3%BCcadelede_kahraman_T%C3%BCrk_kad%C4%B1nlar%C4%B1

14-https://onedio.com/haber/kurtulus-savasinda-vatani-icin-mucadele-eden-kadinlarimiz-359269

15- https://www.google.com/search?q=Jean+d%E2%80%99Arc&rlz=1C1PNBB_enTR1073TR1075&oq=Jean+d%E2%80%99Arc&gs_lcrp=EgZjaHJvbWUyBggAEEUYOTILCAEQLhgKGAsYgAQyCwgCEC4YChgLGIAEMgsIAxAuGAoYCxiABDILCAQQLhgKGAsYgAQyCwgFEC4YChgLGIAEMgsIBhAAGAoYCxiABDILCAcQABgKGAsYgAQyCwgIEAAYChgLGIAE0gEIMjUyOWowajeoAgiwAgHxBV5UwD4UWKP0&sourceid=chrome&ie=UTF-8

16- https://tr.wikipedia.org/wiki/Halime_%C3%87avu%C5%9F

17- https://www.gastearsivi.com/arastirma/1935-ilk-kadin-milletvekilleri

18-1https://tr.wikipedia.org/wiki/Nene_Hatun#Ya%C5%9Fam%C4%B1

19-https://www.google.com/search?q=Kahraman+kad%C4%B1nlar%C4%B1m%C4%B1zdan+Name+Han%C4%B1m&sca_esv=504d30511203df3e&rlz=1C1PNBB_enTR1073TR1075&ei=ib03ap-xCfW6xc8Pj5CA0Qg&biw=1280&bih=630&ved=0ahUKEwjfmdi-kJiVAxV1XfEDHQ8IIIoQ4dUDCBE&uact=5&oq=Kahraman+kad%C4%B1nlar%C4%B1m%C4%B1zdan+Name+Han%C4%B1m&gs_lp=Egxnd3Mtd2l6LXNlcnAiJ0thaHJhbWFuIGthZMSxbmxhcsSxbcSxemRhbiBOYW1lIEhhbsSxbTIFEAAY7wUyCBAAGIAEGKIEMggQABiABBiiBDIFEAAY7wVI0pIBUIwpWPt0cAJ4AZABAJgBc6ABjhKqAQQxNy44uAEDyAEA-AEBmAIboALyEsICChAAGEcY1gQYsAPCAggQIRigARjDBMICChAhGAoYoAEYwwSYAwCIBgGQBgiSBwQxOC45oAfsObIHBDE2Ljm4B-YSwgcGMC4yMC43yAc9gAgB&sclient=gws-wiz-serp

Çekmeköy, Şakir Albayrak, Türk Dili ve Edebiyatı Emekli öğretmeni, 21.06.2026, 16.28,

ABD'nin Doğu Akdeniz Gateway Yasası: Türkiye'nin Jeostratejik Gerçekliğini Yok Sayan Stratejik Hata

İsmail CİNGÖZ

Özet

Doğu Akdeniz, son yıllarda enerji kaynakları, ulaştırma koridorları ve büyük güçler arasındaki jeopolitik rekabet nedeniyle uluslararası siyasetin en önemli stratejik bölgelerinden biri hâline gelmiştir. Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Kongresi'nde gündeme gelen Eastern Mediterranean Gateway Act (Doğu Akdeniz Geçit Yasası), bölgeyi Avrupa, Orta Doğu ve Hint-Pasifik arasında enerji ve lojistik bağlantı merkezi olarak yeniden tanımlamayı amaçlamaktadır. Ancak söz konusu girişimde Türkiye'nin yer almaması dikkat çekici bir gelişme olarak değerlendirilmektedir. Washington’un bu girişimiyle Doğu Akdeniz enerji ve ulaştırma mimarisini yeniden şekillendirirken Türkiye’nin yanı sıra Türk Devletleri Teşkilatı coğrafyasının jeoekonomik potansiyelini de göz ardı ettiği anlaşılmaktadır. Ancak Türkiye ve Türk Devletleri Teşkilatı'nın Orta Koridor ekseninde geliştireceği ekonomik ve stratejik iş birliğinin hem bölgesel istikrar hem de Avrasya bağlantısallığının geleceği açısından önemli fırsatlar sunarak Türkiye aleyhine planlanan hamleleri dengeleme imkânına sahip olduğu muhakkaktır.

Anahtar Kelimeler: Doğu Akdeniz, Doğu Akdeniz Geçit Yasası, Türkiye, Türk Devletleri Teşkilatı, Orta Koridor.

Giriş

XXI. yüzyılın ilk çeyreğinde enerji güvenliği, ulaştırma koridorları ve kritik altyapılar uluslararası rekabetin temel unsurları hâline gelmiştir. Rusya-Ukrayna Savaşı sonrasında Avrupa'nın enerji arz güvenliği arayışları Doğu Akdeniz'in stratejik önemini daha da artırmıştır.

Bu çerçevede ABD Kongresi'nde gündeme gelen Doğu Akdeniz Geçit Yasası, Doğu Akdeniz'i Avrupa, Orta Doğu ve Hint-Pasifik bölgeleri arasında stratejik bir bağlantı merkezi olarak yeniden tanımlamaktadır.[1] Ancak yasa tasarısında Türkiye'nin yer almaması dikkat çekmektedir. Bu durum yalnızca Türkiye'nin bölgesel rolü açısından değil, aynı zamanda Türk Devletleri Teşkilatı (TDT), Orta Koridor ve Çin'in Kuşak ve Yol Girişimi bağlamında da değerlendirilmesi gereken bir gelişmedir.

Doğu Akdeniz'de Yeni Jeopolitik Mimari

Doğu Akdeniz'de son yıllarda oluşan yeni enerji ve güvenlik mimarisi büyük ölçüde Yunanistan, Güney Kıbrıs Rum Yönetimi (GKRY), İsrail ve Mısır ekseninde şekillenmektedir. Doğu Akdeniz Geçit Yasası ile ABD’nin, gözlemci ülke olarak yer aldığı East Mediterranean Gas Forum (EMGF) [2] üzerinden bölgesel enerji iş birliğini kurumsallaştırmayı amaçladığı anlaşılmaktadır.

ABD tarafından desteklenen yeni yaklaşım, enerji güvenliği ile ulaştırma koridorlarını bir arada ele almakta ve Avrupa'nın enerji arz çeşitliliğini artırmayı hedeflemektedir.[3]

Türkiye'nin Dışlanmasının Jeopolitik Arka Planı

Türkiye ile Yunanistan ve GKRY arasında uzun yıllardır devam eden deniz yetki alanları anlaşmazlıkları, Doğu Akdeniz'deki enerji projelerinin siyasi niteliğini artırmıştır.[4] Bu nedenle bölgedeki enerji ve ulaştırma girişimleri çoğu zaman jeopolitik rekabetin bir uzantısı olarak şekillenmektedir.

Ancak Türkiye'nin mevcut enerji altyapısı ve coğrafi konumu dikkate alındığında, Avrupa ile Orta Doğu ve Asya arasındaki enerji taşımacılığında önemli bir transit ülke olma yönünde ciddi mesafe kat ettiği görülmektedir.[5]

ABD'nin Türkiye'yi dışlayan yaklaşımının arka planında yalnızca enerji projeleri değil, aynı zamanda Washington-Ankara ilişkilerinde son yıllarda yaşanan stratejik güven bunalımı da bulunmaktadır. S-400 krizi, F-35 programından çıkarılma süreci, Suriye'nin kuzeyindeki güvenlik politikalarına ilişkin görüş ayrılıkları ve Türkiye'nin son dönemde daha özerk dış politika izleme eğilimi, ABD karar vericilerinin bölgesel projelerde Türkiye yerine alternatif ortaklıklar geliştirmesine zemin hazırlamıştır. Ancak bu yaklaşım, Türkiye'nin sahip olduğu coğrafi avantajları ortadan kaldırmadığı gibi, bölgesel projelerin ekonomik verimliliğini de azaltabilecek sonuçlar doğurabilecektir.

ABD'nin Doğu Akdeniz Stratejisi ve Çin'in Kuşak ve Yol Girişimi

Doğu Akdeniz Geçit Yasası yalnızca bölgesel bir enerji projesi değildir. Bu girişim aynı zamanda Çin'in Kuşak ve Yol Girişimi'ne alternatif ulaştırma ağları oluşturma çabasının bir parçası olarak değerlendirilmektedir. Çin tarafından 2013 yılında ilan edilen Kuşak ve Yol Girişimi; Asya, Avrupa ve Afrika'yı birbirine bağlayan altyapı, ticaret ve lojistik ağlarının geliştirilmesini hedeflemektedir.[6]

Washington tarafından desteklenen Hindistan–Orta Doğu–Avrupa Ekonomik Koridoru IMEC ve Doğu Akdeniz Geçit Yasası projeleri ise Avrupa ile Asya arasındaki bağlantılarda Çin merkezli ağlara alternatif güzergâhlar oluşturmayı amaçlamaktadır.[7] Ancak Çin'i çevreleme hedefiyle Asya-Pasifik planları kapsamında zaman zaman geleneksel müttefikleriyle dahi görüş ayrılıkları yaşayabilen Washington, Çin'in Avrupa'ya açılan en kritik alternatif güzergâhı olan Orta Koridor'un merkezindeki Türkiye'yi neden dışlamaktadır? Dolayısıyla Avrupa'nın enerji güvenliğini Türkiye üzerinden güçlendiren altyapıyı destekleyen Washington'un, aynı Türkiye'yi yeni enerji mimarisinin dışında bırakmaya çalışması stratejik bir paradokstur.

Paradoksal biçimde Türkiye'nin dışlandığı her jeopolitik proje, Çin'in Kuşak ve Yol Girişimi için ilave fırsatlar üretmektedir. Çünkü Türkiye'nin merkezinde yer aldığı Orta Koridor, Çin ile Avrupa arasında Rusya dışındaki en kısa ve güvenli kara bağlantısı niteliğindedir. Bu nedenle Türkiye'nin sistematik biçimde dışlandığı bir Avrasya mimarisi, Washington'un Çin'i çevreleme stratejisinin etkinliğini azaltabilecek sonuçlar doğurabilir.

Türk Devletleri Teşkilatı ve Orta Koridorun Stratejik Önemi

Türk Devletleri Teşkilatı son yıllarda ekonomik, ulaştırma ve enerji alanlarında kurumsal iş birliğini geliştirmeyi hedefleyen önemli bir bölgesel aktör hâline gelmiştir.[8] Özellikle Trans-Hazar Uluslararası Taşımacılık Koridoru (Orta Koridor), Çin ile Avrupa arasındaki taşımacılıkta alternatif ve güvenli bir güzergâh olarak öne çıkmaktadır.[9] Bakü-Tiflis-Kars (BTK) Demiryolu da bu koridorun en önemli bileşenlerinden biri hâline gelmiş ve Türk dünyasının Avrupa ile bağlantısını güçlendirmiştir.[10]

Türk Devletleri Teşkilatı coğrafyasının sahip olduğu enerji kaynakları, ulaştırma ağları ve genç nüfus dikkate alındığında, Avrasya'nın gelecekteki ekonomik yapılanmalarında daha önemli bir rol üstlenmesi beklenmektedir.

Türkiye'nin ve Türk Devletleri Teşkilatı'nın Dışlanmasının Stratejik Sonuçları

Doğu Akdeniz Geçit Yasası kapsamında şekillenen yeni jeopolitik yaklaşım, ilk bakışta Doğu Akdeniz'deki enerji ve ulaştırma iş birliğini güçlendirmeyi hedefleyen bölgesel bir girişim olarak görünmektedir. Ancak Türkiye'nin ve dolaylı olarak Türk Devletleri Teşkilatı coğrafyasının bu stratejik denklem dışında bırakılması, uzun vadede ABD'nin küresel jeostratejik hedefleri açısından da çeşitli çelişkiler doğurabilecek niteliktedir.

Bugün Türk Devletleri Teşkilatı üyesi ve gözlemci ülkeler yaklaşık 175 milyonluk nüfusa, 4,5 milyon kilometrekareyi aşan bir coğrafya, 1,5 trilyon doların üzerinde ekonomik büyüklüğe sahip Türk dünyası coğrafyasının enerji kaynaklarına erişim imkânına sahiptir.[11] Kazakistan, Türkmenistan, Özbekistan ve Azerbaycan'ın sahip olduğu hidrokarbon kaynakları Avrupa'nın enerji arz güvenliği açısından stratejik önem taşımaktadır.[12]

Dünya Bankası'nın 2024 yılında yayımladığı Middle Corridor Transport and Trade Connectivity raporuna göre gerekli yatırımların tamamlanması hâlinde Orta Koridor üzerindeki yük hacminin 2030 yılına kadar üç katına çıkması beklenmektedir.[13]

Öte yandan Çin'in Kuşak ve Yol Girişimi kapsamında geliştirdiği kara ulaştırma ağlarının önemli bölümü Türk dünyası coğrafyasından geçmektedir. Dünya Bankası verilerine göre Orta Koridor'un tam kapasiteyle işletilmesi hâlinde Avrupa-Asya ticaretinde taşıma sürelerinin ve maliyetleri ciddi oranlarda azaltacağı hesaplanmaktadır.[14]

Bu bağlamda Türkiye'nin dışlandığı bir Doğu Akdeniz enerji ve ulaştırma mimarisi yalnızca Ankara'nın değil, aynı zamanda Türk Devletleri Teşkilatı'nın oluşturduğu Avrasya bağlantısallığının da göz ardı edilmesi anlamına gelmektedir.

Daha da önemlisi, Türkiye'nin sistematik biçimde dışlandığı jeopolitik projeler Ankara'yı alternatif ortaklık arayışlarına yönlendirecektir ve bu durum, ABD'nin Çin'in Kuşak ve Yol Girişimi'ni sınırlandırma ve Rusya'nın Avrasya üzerindeki etkisini azaltma hedefleriyle çelişen sonuçlar doğuracaktır.

Sonuç ve Değerlendirme

Doğu Akdeniz Geçit Yasası, görünürde Doğu Akdeniz'de enerji güvenliği ve ulaştırma bağlantısallığını geliştirmeyi amaçlayan bir girişim gibi görünse de gerçekte XXI. yüzyılın küresel jeopolitik rekabetinin yeni cephelerinden birini temsil etmektedir.

Türkiye'nin söz konusu jeopolitik tasarımın dışında bırakılması coğrafi gerçekliklerle örtüşmemektedir; çünkü Türkiye; Karadeniz, Kafkasya, Balkanlar, Orta Doğu ve Doğu Akdeniz'in kesişim noktasında yer alan benzersiz konumuyla yalnızca bölgesel bir aktör değil, aynı zamanda Avrasya'nın en önemli enerji, ulaştırma ve lojistik merkezlerinden biridir.

Benzer şekilde Türk Devletleri Teşkilatı da artık yalnızca kültürel bir iş birliği platformu olmaktan çıkmış; enerji güvenliği, ulaştırma koridorları, ticaret ağları ve bölgesel entegrasyon alanlarında giderek daha fazla ağırlık kazanan stratejik bir yapıya dönüşmüştür.

Bu çerçevede Türkiye’nin geliştirmesi gereken stratejik karşılıklar şu başlıklarda toplanabilir:

Türkiye;

Mersin Limanı, Filyos Limanı, Irak Kalkınma Yolu, Zengezur Koridoru, BTK Demiryolu projelerini tek bir entegre Avrasya stratejisi altında birleştirmelidir. Aynı zamanda Türkiye; KKTC, Azerbaycan merkezli olarak Türk Devletleri ile birlikte Doğu Akdeniz'de yeni enerji ve ulaştırma platformları geliştirmelidir. Ayrıca TDT bünyesinde Ortak Enerji Konseyi, Ortak Lojistik Konseyi ve Orta Koridor Koordinasyon Merkezi kurulmalıdır.

Sonuç olarak; Doğu Akdeniz'in geleceği yalnızca deniz yetki alanları veya enerji rezervleri üzerinden değil; Türkiye, Türk Devletleri Teşkilatı, Orta Koridor ve Hazar Havzası'nı kapsayan devasa Avrasya jeopolitiği perspektifinden değerlendirilmelidir. Aksi hâlde kurulmaya çalışılan yeni jeoekonomik mimari eksik kalacak ve küresel güç rekabetinin gerçek dinamiklerini yansıtamayacaktır.

Dolayısıyla Türkiye ve Türk Devletleri Teşkilatı'nın jeostratejik ağırlığının göz ardı edildiği bir Doğu Akdeniz mimarisinin uzun vadede sürdürülebilir olması güç görünmektedir. Bu nedenle Gateway Yasası'nın öngördüğü bölgesel düzenin uygulamada önemli jeopolitik ve jeoekonomik sınırlamalarla karşılaşması muhtemeldir.

İsmail Cingöz; Uluslararası Siyaset Uzmanı. BULTÜRK Ankara Temsilcisi. TDPB Basın Kulübü Başkanı. cingozismail01@gmail.com

[1] Eastern Mediterranean Gateway Act, April 29, 2026, https://www.govinfo.gov/content/pkg/BILLS-119s4443is/pdf/BILLS-119s4443is.pdf (Erişim Tarihi: 19.06.2026)
[2] East Mediterranean Gas Forum (EMGF), https://emgf.org/
[3] Osman Gazi Kandemir, “Doğu Akdeniz'de Yeni Denklem: ABD Destekli Enerji ve Güvenlik Mimarisi Şekilleniyor”, Independent Türkçe, 19.06.2026. https://www.indyturk.com/node/778763/türki̇yeden-sesler/doğu-akdenizde-yeni-denklem-abd-destekli-enerji-ve-güvenlik-mimarisi (Erişim Tarihi: 19.06.2026)
[4] Fatih Turan, Doğu Akdeniz'de Deniz Yetki Alanları Mücadelesi, Dergi Park, Alınteri Sosyal Bilimler Dergisi (2022) 6(1): 47-66. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/2291386 (Erişim Tarihi: 19.06.2026)
[5] Yusuf Yazar, Enerji İlişkileri Bağlamında Türkiye ve Orta Asya Ülkeleri – Rapor- Ahmet Yesevi Üniversitesi, Haziran 2011, https://www.ayu.edu.tr/mypanel/_app/upload/yayin/dosya/9dfcd5e558dfa04aaf37f137a1d9d3e5.pdf (Erişim Tarihi: 20.06.2026)
[6] National Development and Reform Commission (NDRC), Asia Society Policy Institute, https://asiasociety.org/policy-institute/navigating-belt-road-initiative-toolkit/stakeholders/chinese-government/national-development-and-reform-commission-ndrc (Erişim Tarihi: 20.06.2026)
[7] Mehmet Uğur Ekinci, IMEC, Doğu Akdeniz ve Türkiye, Sabah Gazetesi, 11.04.2026. https://www.sabah.com.tr/yazarlar/perspektif/mekinci/2026/04/11/imec-dogu-akdeniz-ve-turkiye (Erişim Tarihi: 20.06.2026)
[8] Nur Çetin ve Özlem Yurdugüzel, Türk Devletleri Teşkilatı’nın Kuruluş ve Gelişmesinde Türkiye’nin Rolü, Dergi Park, Avrasya Etüdleri, Yıl: 31, S.: 64, ss.: 121-160. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/5041312 (Erişim Tarihi: 20.06.2026)
[9] Paksoy, Avrasya Bağlantısında Bir Dönüm Noktası: Orta Koridor’un Stratejik Yükselişi ve Türkiye’nin Jeopolitik Rolü, 03.09.2025. https://paksoy.av.tr/2025/09/avrasya-baglantisinda-bir-donum-noktasi-orta-koridorun-stratejik-yukselisi-ve-turkiyenin-jeopolitik-rolu/ (Erişim Tarihi: 20.06.2026)
[10] Bora Odabaşı, Bakü-Tiflis-Kars Demiryolu Hattı, AVİM, Analiz No: 2026/26. 12.06.2026. https://avim.org.tr/tr/Analiz/BAKU-TIFLIS-KARS-DEMIRYOLU-HATTI (Erişim Tarihi: 20.06.2026)
[11] Ömer Kocaman, Türk Devletleri Teşkilatı: Stratejik Bir Bakış, Kriter Dergisi, 01.11.2022, Kasım 2022, Y.: 7, S.: 73. https://kriterdergi.com/dosya-turk-devletleri-teskilati/turk-devletleri-teskilati-stratejik-bir-bakis (Erişim Tarihi: 20.06.2026)
[12] Yavuz Özdemir, “Kazakistan, Azerbaycan, Türkmenistan ve Özbekistan'ın Enerji Potansiyelleri ve Politikaları”, T.C. Atılım Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Uluslararası İlişkiler Anabilim Dalı Yüksek Lisans Tezi, Ankara, 2007. (Erişim Tarihi: 20.06.2026)
[13] Dünya Bankası “Orta Koridorda 2030 2030 Yılına Kadar Ticareti Üç Katına Çıkarabilecek 10 Öncelikli Eylem”, (t.y). https://www.worldbank.org/tr/region/eca/brief/10-priority-actions-that-can-triple-trade-in-the-middle-corridor-by-2030 (Erişim Tarihi: 20.06.2026)
[14] Şerafettin Aras, Avrupa-Asya Ticaretine Soluk Aldıracak Lojistik Koridorların Odağındaki Türkiye, Uluslararası Nakliyeciler Derneği, 13.08.2024. https://www.und.org.tr/medya-detay/undden-haberler/avrupa-asya-ticaretine-soluk-aldiracak-lojistik-koridorlarin-odagindaki-turkiye (Erişim Tarihi: 20.06.2026)

BABAMIN YÜREĞİ YETER

Babalar Günü.  

Telefonlar susmaz. 

“Babam” diye kaydettiklerin çalar. Kimi arar, kimi mesaj atar. Kimi de sadece bakar ekrana. Arayamaz. Çünkü numara yoktur artık. Sadece hatıra vardır. O hatıra, boğazda düğüm olur.

Eskiden bu günler sessizdi. Takvime bakmazsan bilmezdin. Şimdi ekranlar dolu. Televizyonlar, reklamlar, sosyal medya bas bas hatırlatıyor. “Bugün Babalar Günü, bir şey al” diyor. Sanki babanı hatırlamak için vitrine bakman lazım. Kalbe giden yol, cüzdandan geçmez. Geçerse, o yol yanlıştır.

Yine de evlerde bir telaş başlar sabahtan. Kardeşler fısıldaşır. Uzakta olan, internetten sipariş verir. Çocuk evde yok, hediyesi ondan önce varır. Kapı çalar. Baba açar. Şaşırır. “Benim çocuk göndermiş” der. O kutuda mesafe yoktur. Hasret vardır.  

Kimi bekler. Telefon çalmadı. Kapı da çalmadı. “Unutmuştur” der. Kendini avutur. Ama yüreği avunmaz. Bir “babalar günün kutlu olsun” cümlesi, bir kargo poşetinden ağırdır. Gelmeyince, insanın içine çöker. Baba “önemli değil” der. Ama önemlidir.

Baba dediğin tek tip değildir.  

Kimi sabah erkenden çıkar, akşam geç gelir. Çocuğu uyurken sever. Maaşı yetmez ama eve girerken gülümser. “Baba geldi” cümlesi yorgunluğunu alır.  

Kimi işsizdir. Çocuğu harçlık isteyince gözünü kaçırır. O kaçış, en ağır yenilgidir. Yine de sofraya “doyun siz” diye oturur. Karnı doymaz, yüreği tok durur.  

Kimi öğrencidir. Hem okur, hem bebeğine bakar. Uykusuzdur. Kucağında uyuyan evladıyla ders çalışır. Diploması gecikir ama babalığı tamdır.  

Kimi kız babasıdır. “Kızım” deyince içi titrer. Okutmak ister, gücü yetmez. Ama saçını okşarken dünyayı unutur. O saç telinde servetini görür.  

Kimi uzaktadır. Gurbetten görüntülü arar. “İyiyim” der. İyi değildir. Özlemiş. Her fotoğrafta biraz daha yaşlanır.  

Kimi artık yoktur. En sessiz “babalar günü” oradadır. Bir kere daha “baba” diyebilmek için dünyaları verirdin.

Ekonomi bozuktur. Pazar arabası boş döner. Babanın sırtında görünmez bir dağ vardır. Yine de “baba” deyince sırtı düzelir. O kelime, bütün borçları siler.  

Çünkü baba dediğin, kriz dinlemez.  

Cebinde yoksa, yüreğinden verir.  

Marka alamaz, vakit verir.  

Tatile götüremez, masal anlatır.  

Harçlık veremez, harç olur. Çocuğunun yoluna serilir.

Ve evlatlar.  

Kimi sarılır. “İyi ki varsın” der. O kokuyu ömür boyu unutmaz.  

Kimi kırıktır. Babası olmamıştır. Yine de bugün boğazı düğümlenir. “Keşke” der.  

Kimi öğrenci, “baba yorma kendini” der. Baba gizlice cebine para sıkıştırır.  

Kimi artık babasına bakar. Roller değişir. Ama elini tutunca 5 yaşına döner. O el, dünyanın en güvenli yeridir.  

Kimi aramaz. Unutur. Oysa bir arama, babanın o gün kurduğu hayaldir. Hayal kırılırsa sesi çıkmaz. Ama içerde bir şey eksilir. O eksik, hiçbir hediyeyle dolmaz.

*Mesele ne biliyor musun?*  

Baba, unvan değil. Hesaptır.  

Çocuğunun gözündeki ışıktır. “Babam gelmiş” sevincidir.  

Sen yoksan, evin duvarı eksiktir.  

Sen varsan, fırtına vız gelir.

Bugün hediye alabilen alır. Alamayan sarılır. Bir sarılma, bütün mağazalara bedeldir.  

Uzakta olan arar. Arayamayan dua eder. Bir dua, kilometreleri siler.  

Kırgın olan bir adım atar. Atamayan içine atar. O içine attığın, seni her gece uyutmaz.  

Unuttuysan, şimdi hatırla. Akşam olmadan bir “alo” de. O “alo”, babanın bütün yılını kurtarır.

Babanın zenginliği cüzdanda değil, evladının “güvendeyim” deyişindedir.  

Evladın zenginliği banka hesabında değil, “babam var” diyebilmesindedir.

Ekonomi düzelir. Borç biter.  

Ama babanın dizine yattığın o 5 dakika geri gelmez.  

Evladının sana koşarak “baba” dediği o an, satın alınmaz.

O yüzden bugün.  

Reklamlar hatırlatmadan sen hatırla.  

Varsa ara. Sarıl.  

Yoksa bir Fatiha oku. Adını an.  

Ve babalar, siz de dik durun.  

Cebiniz dolu da olsa, boş da olsa.  

Kapınız çalınsa da, çalınmasa da.  

Bir çocuk için dağsınız. 

Dağ yıkılmaz.

Babalar Gününüz kutlu olsun.  

Varlığınız, yokluğunuz, hatıranız…  

Hepiniz bir evladın duasında yaşıyorsunuz.  

Ve bazı babalar, öldükten sonra bile evladını Hatırasıyla büyütmeye devam eder. 

AİLENİN KIYMETİ

Aile; sevginin, huzurun, güvenin, merhametin ve mutluluğun gözle görünen hâlidir. Hayat yolculuğumuzda bazı değerler vardır ki tarif edilmesi zordur. Sevgi, şefkat, aidiyet ve huzur gibi. İşte aile, bu güzel duyguların hayat bulduğu en kıymetli yerdir.

İnsan hayatı boyunca birçok güzel şeye sahip olabilir. İyi bir eğitim alabilir, yüksek makamlara gelebilir, büyük servetler kazanabilir. 

Ancak günün sonunda kapısını çalacağı sıcak bir yuvası, kendisini seven bir ailesi yoksa, bütün bu kazanımlar anlamını büyük ölçüde yitirir. Çünkü insanın gerçek zenginliği banka hesabında ya da kasalarda değil, gönül hesabındadır.

Ne yazık ki günümüz insanı hayatın telaşı içinde ailesine ayırması gereken zamanı çoğu zaman başka şeylere ayırıyor. Daha çok kazanmak için daha çok çalışıyor, daha iyi yaşamak için daha çok koşuyor; fakat farkında olmadan en değerli hazinesini, yani ailesiyle geçireceği zamanı kaybediyor.

Oysa çocuklar büyüyor, anne babalar yaşlanıyor, eşlerin birlikte geçirecekleri günler azalıyor. Bugün ertelenen bir sohbet, yarın özleme dönüşebiliyor. Bugün ihmal edilen bir kucaklaşma, yarın pişmanlık olarak geri dönebiliyor.

Hayatın sonunda insanlar genellikle kazanamadıkları paraları değil, yaşayamadıkları güzel anları hatırlarlar. Bu yüzden ailemize zaman ayıralım. Birlikte sofraya oturalım, birbirimizi dinleyelim, sevgimizi ifade etmekten çekinmeyelim. Çünkü aile, insanın dünyadaki en güvenli limanı, en sağlam sığınağı ve en büyük nimetidir.

Unutmayalım ki huzurlu bir aileye sahip olmak, çoğu zaman farkında olmadan sahip olduğumuz en büyük zenginliktir. 

Bu zenginliğin kıymetini bilmek ve onu korumak hepimizin   sorumluluğudur.

Her şey bütünün hayrına olsun.

Eyvallah.

İSLÂMI SEÇMENİN NEDENİ

Alman Muhammed Emin Hobohn, Müslüman oluşunu ve İslâmiyet hakkındaki görüşlerini şöyle anlatmaktadır:

“Avrupalıların dinlerini terk ederek Müslüman olmalarının birçok sebepleri vardır. Bunların başında Hak gelmektedir. İslâm dîninin esas kâideleri o kadar mantıki, o kadar doğru ve dürüsttür ki, dinde hakkı, hakîkati arayan aklı başında, okumuş bir insanın bunları kabul etmemesi imkânsızdır. İslâm dini, bir tek mâbûd bulunduğunu bildirir. İnsanların sağduyusuna hitap ederek, onları birçok hurafelere inandırmaya tenezzül etmez.

İslâm dini, dünyadaki bütün insanların, hangi ırktan gelirse gelsin, hepsinin Allahü teâlânın kulu olarak birbirlerine müsavî, birbirinin benzeri olduğunu bildirir. Biz Almanlar, esasen Allahü teâlânın bize kuvvet ve kudret veren, rûhumuzu kemale erdiren büyük bir Hâlık, Yaratıcı olduğuna inanırız. Allah mefhumu bizim içimize emniyet ve huzur getirir. Fakat Hıristiyan dini, bu huzuru verememektedir. Yalnız İslâm dini Allahü teâlânın büyüklüğünü bize öğretmekte, aynı zamanda öldükten sonra insan rûhunun nereye gideceği hakkında bize rehber olmaktadır.

İslâm dini, yalnız dünyada değil, âhırette de bize yol göstermektedir. Âhırette rahat etmek için dünyada ne yapmak lâzım olduğunu, çok açık ve mantıki bir tarzda öğretmektedir. Allahü teâlânın, âhırette, insanlardan dünyada yaptıkları işler hakkında adilâne hesap soracağını bilmek, onları dünyada doğru ve dürüst hareket etmeye sevk eder.

Bunun için hakîki Müslümanlar, dünyada iyice düşünmeden ve yapacakları işin hakikaten hayırlı olduğuna inanmadan hiçbir iş yapmazlar. Böylece, bu büyük din, hiçbir dünyevi polis teşkilatının yapamayacağı bir şekilde, insanları teftiş, kontrol etmekte ve onların dâimâ doğru yolda kalmalarını temin etmektedir.”

KISSADAN HİSSE - Sorumluluk

Hz.Abbas’tan ve M.Akif Ersoyun Safahat adlı eserinden aktarılan bir rivayette Hz.Ömer Halife/hükümdar iken bir kış gecesi tebdili kıyafetle / resmi olmayan sıradan bir kıyafetle mahalle arasında dolaşırken yolu ihtiyar bir kadının evinin önünden geçer.

İçerde ağlaşan çocuklar ve onları sakinleştirmeye çalışan ihtiyar bir kadın sesi gelir. Merak eden Hz.Ömer izin ister ve içeri girer.

Ocakta bir tencerede su kaynamaktadır, ama tencerenin içi boş, sadece birkaç tane çakıl taşı ve su var. Etrafında “Açız”, “Açız” diye ağlaşan çocuklar.. “şimdi pişecek, şimdi pişecek” diyerek çocukları avutan yaşlı bir kadın. Hz.Ömer çocukların niye ağlaştıklarını sorar, kadın; çocukların iki gündür aç olduklarını evde pişirecek bir yiyecek olmadığını söyler. Hz.Ömer der ki: “Niye gidip durumu Halifeye/hükümdara anlatmaaadın?” deyince kadın şöyle der: “İsterim ki Ömer bu dünyada belâsını bulsun.” Hz.Ömer şöyle der: “Anacığım, Ömere niçin beddua edersin, Ömer ne yaptı size?” Kadın şöyle der: “Daha ne yapacak, ben yetim yavrularımı avuturken O mışıl mışıl uykusunda. Gelip de bir arayıp sormak yok mu bizleri?” Ömer: “Haklısın, ama onun işi çok, zaman bulup gelemez ki!” deyince Kadın şöyle der: “ O zaman ne diye halifeliği/hükümdarlığı kabul etti.

Sen Medine halkını aç ve sefil bırak, git Mısırlarda savaş yap dünyayı paylaş. Bu mu halifelik/hükümdarlık. Ölür de su dökmem sizin halifenize..” Bu sözleri dinleyen Halife Ömer âdeta yıkılır. Ne diyeceğini bilemez. Ve; “Haklısın Anacığım.” der, izin isteyip çıkar gider. Ve o gecenin soğuğunda Beytülmâle (Hazine) gider biraz yiyecek biraz un bir çuvalı yüklenir sırtına, tutar o kadının evinin yolunu, varır o eve. Tekrar izin ister girer içeri, indirir sırtından bir çuval unu. Hemen ocağın yanına gider, çıkarır tencereden çakıl taşlarını sonra o undan pişirirler bir “Un çorbası” sıcak sıcak üfleyerek içirirler zavallı çocuklara. Çocuklar sevinçli, kadın mutlu, Ömer huzurlu.. İzin ister Ömer kadından ve çıkar dışarı. Giderken kadına bir adres verir ve sabah olunca o adrese gitmesini ister.

Öğleye doğru kadın verilen adrese gider, karşısında gece evine gelen adamı görünce şaşırır kadın.. Hz.Ömer bu defa kadına kendisini tanıtır veHalife olduğunu söyler. O kadına bir aylık geçinecek parası verir ve bundan böyle her ay gelip kendisine bağlanan Nafaka parasını almasını söyler. Kadın Ömerden razıdır, Ömer kadından. Ömer huzurlu ve mutlu, kadın huzurlu ve mutlu. İşte, sorumlu bir yöneticinin bir gece ziyaretinin sonucu böyle güzel bitmiştir.

İyi niyet ve ahlakî sorumluluk içinde yapılan ziyaretler her zaman feyizlidir.

(muallimosman)

Trump'ın İran Paradoksu: Reddedilen Anlaşmadan Daha Esnek Bir Mutabakata Doğru

Trump Doktrininin Sınırları ve İran Dosyasında Diplomasiye Dönüş

İsmail Cingöz

Özet

Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ile İran arasında Haziran 2026'da üzerinde uzlaşı sağlandığı açıklanan ön mutabakat, yalnızca iki ülke arasındaki gerilimin azaltılması bakımından değil, aynı zamanda ABD dış politikasındaki süreklilik ve değişim tartışmaları açısından da dikkat çekici bir gelişme olarak öne çıkmaktadır. Özellikle ABD Başkanı Donald Trump'ın ilk başkanlık döneminde sert şekilde eleştirdiği ve ABD tarihinin "en kötü anlaşması" olarak nitelendirdiği 2015 tarihli Kapsamlı Ortak Eylem Planı'ndan (JCPOA) çekilmiş olması, bugün ortaya çıkan yeni mutabakatın içerdiği hükümlerle birlikte yeniden değerlendirilmeyi gerektirmektedir. Bu çalışma, Obama döneminde imzalanan JCPOA ile 2026 ön mutabakatını karşılaştırmakta ve Trump yönetiminin geçmişte eleştirdiği bazı ilkeleri fiilen yeniden kabul edip etmediğini incelemektedir.

Anahtar Kelimeler: ABD, İran, Donald Trump, JCPOA, Nükleer Diplomasi, Yaptırımlar, Ortadoğu.

Giriş

Uluslararası siyasette liderler çoğu zaman seleflerinin politikalarını eleştirerek iktidara gelirler; ancak devletlerin jeostratejik çıkarları siyasi söylemlerden daha kalıcıdır. Bu nedenle dış politika tarihinde en dikkat çekici paradokslardan biri, sert biçimde reddedilen politikaların değişen koşullar altında yeniden benimsenmesidir. ABD'nin İran politikası bu durumun en çarpıcı örneklerinden birini oluşturmaktadır.

Donald Trump'ın "ABD tarihinin en kötü anlaşması" olarak nitelendirerek terk ettiği nükleer diplomasi yaklaşımının bazı temel unsurları, bugün yeniden Washington'ın müzakere masasına taşıdığı araçlar arasında görünmektedir. Bu çerçevede, Barack Obama yönetimi tarafından yürütülen diplomatik süreç sonucunda 14 Temmuz 2015 tarihinde İran ile Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin beş daimî üyesi ve Almanya arasında Kapsamlı Ortak Eylem Planı (JCPOA) imzalanmıştır.[1]

Uluslararası ilişkiler literatüründe devlet davranışlarının açıklanmasında realizm, dış politika söylemlerinden ziyade güç dengeleri ve ulusal çıkarların belirleyici olduğunu ileri sürmektedir. Bu yaklaşım, liderlerin ideolojik söylemleri ile uygulanan politikalar arasındaki farklılıkların anlaşılmasında önemli bir teorik zemin sunmaktadır.

Trump yönetimi ise göreve geldikten sonra anlaşmayı ağır şekilde eleştirmiş, İran'ın bölgesel faaliyetlerini sınırlamadığını ve nükleer programı tamamen ortadan kaldırmadığını savunmuştur. Bunun sonucunda ABD, 8 Mayıs 2018 tarihinde anlaşmadan tek taraflı olarak çekilmiş ve İran'a yönelik "maksimum baskı" stratejisini uygulamaya koymuştur.[2] Ancak 2026 yılında taraflar arasında ortaya çıkan yeni mutabakat taslağı, Trump'ın geçmişte reddettiği diplomatik yaklaşımın bazı unsurlarına geri dönüldüğü yönünde yorumlara neden olmaktadır.

JCPOA'nın Temel Mantığı

JCPOA'nın temel amacı İran'ın nükleer faaliyetlerini uluslararası denetime açmak ve nükleer silah geliştirme ihtimalini sınırlandırmaktı. Bu çerçevede İran;

Uranyum zenginleştirme kapasitesini sınırlandırmayı,

Santrifüj sayısını azaltmayı,

Zenginleştirilmiş uranyum stoklarını düşürmeyi,

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nın (IAEA) kapsamlı denetimlerini kabul etmeyi

taahhüt etmişti.[3]

Buna karşılık ABD, Avrupa Birliği (AB) ve Birleşmiş Milletler (BM) tarafından uygulanan ekonomik yaptırımların önemli bir bölümü kaldırılmıştır. Obama yönetiminin yaklaşımı, İran'ın tamamen teslim alınmasından ziyade, nükleer programının kontrol altına alınması ve uluslararası sisteme kısmen entegre edilmesi esasına dayanıyordu.

Trump'ın İtirazları ve Maksimum Baskı Politikası

Donald Trump, JCPOA'nın üç temel eksiklik taşıdığını savunmuştur.

Birincisi, anlaşma İran'ın nükleer altyapısını tamamen ortadan kaldırmamaktadır.

İkincisi, balistik füze programı kapsam dışında bırakılmıştır.

Üçüncüsü ise İran'ın bölgesel nüfuz faaliyetleri ve vekil güçleri konusunda herhangi bir sınırlama öngörülmemektedir.[4]

Bu nedenle Trump yönetimi, ekonomik yaptırımların artırılması yoluyla İran'ı daha kapsamlı bir anlaşmaya zorlamayı hedeflemiştir. Ancak uygulamada bu strateji İran'ın nükleer faaliyetlerini durdurmak yerine hızlandırmıştır. IAEA raporları, ABD'nin çekilmesinden sonra İran'ın uranyum zenginleştirme oranını ve stoklarını önemli ölçüde artırdığını göstermiştir.[5]

Dolayısıyla maksimum baskı politikası İran ekonomisini zayıflatmış olsa da nükleer programı durdurma hedefinde beklenen sonucu üretememiştir.

2026 Ön Mutabakatının Ortaya Çıkışı

2026 yılında yaşanan ABD-İran askeri gerilimi ve bunu takip eden sınırlı askeri çatışmalar, tarafları yeniden müzakere masasına oturmaya zorlamıştır.

Basına yansıyan bilgilere göre ön mutabakat;

Karşılıklı saldırıların durdurulmasını,

Hürmüz Boğazı'nda seyrüsefer güvenliğinin sağlanmasını,

İran'ın nükleer silah geliştirmeyeceğine ilişkin taahhüdünü,

Petrol ihracatına yönelik bazı kısıtlamaların gevşetilmesini,

İran'a ait bazı mali varlıkların serbest bırakılmasını,

Nihai anlaşma için belirli süreli bir müzakere takvimi oluşturulmasını

öngörmektedir.[6]

Bu durum, tarafların askeri çatışma riskini azaltmaya öncelik verdiğini göstermektedir.

Trump Gerçekten Daha Tavizkâr mı?

Yeni mutabakata yönelik en dikkat çekici tartışma budur.

İlk bakışta Trump'ın geçmişte sert şekilde eleştirdiği bazı uygulamaların bugün yeniden gündeme geldiği görülmektedir.

Örneğin JCPOA'da yaptırımların kaldırılması belirli teknik yükümlülüklere bağlanmıştı. Buna karşılık 2026 ön mutabakatında ekonomik rahatlama unsurlarının daha erken aşamada gündeme gelmesi dikkat çekmektedir.

Benzer şekilde JCPOA son derece ayrıntılı teknik hükümler içerirken yeni metin daha genel siyasi prensipler üzerinden ilerlemektedir. Bu nedenle bazı uzmanlar yeni mutabakatın İran açısından daha avantajlı bir başlangıç noktası sunduğunu ileri sürmektedir. Ancak bu noktada farklı bir değerlendirme yapmak da mümkündür.

Trump yönetimi açısından öncelikli hedef artık İran'ın nükleer altyapısını tamamen ortadan kaldırmak değil, bölgesel savaşı engellemek olabilir. Bu durumda anlaşmanın ölçütü nükleer programı sonlandırmak değil, çatışmayı kontrol altında tutmak hâline gelmektedir. Dolayısıyla taviz görüntüsü veren unsurlar aslında değişen stratejik önceliklerin sonucu olarak da değerlendirilebilir.

Asıl dikkat çekici husus, Trump yönetiminin 2018 yılında "İran'a ekonomik rahatlama sağlamak stratejik bir hata olacaktır" tezini savunurken, 2026 itibarıyla benzer ekonomik teşvikleri müzakere sürecinin temel araçlarından biri olarak kullanmaya başlamasıdır. Bu durum yalnızca taktik bir değişiklik değil, aynı zamanda maksimum baskı stratejisinin sınırlarının fiilen kabul edilmesi olarak da yorumlanabilir. Başka bir ifadeyle ABD, İran'ın davranışlarını yalnızca yaptırımlarla değiştiremeyeceğini kabul ederek yeniden diplomasiye yönelmiş görünmektedir.

JCPOA (2015) ile ABD-İran Ön Mutabakatı (2026) Karşılaştırma Tablosu

Sonuç olarak;

2026 ABD-İran ön mutabakatı yalnızca iki ülke arasındaki gerilimi azaltmaya yönelik diplomatik bir girişim değil, aynı zamanda son on yılın Amerikan dış politikasının yeniden değerlendirilmesini gerektiren stratejik bir gelişmedir.

Obama döneminde imzalanan JCPOA ile yeni mutabakat arasında önemli farklılıklar bulunsa da her iki girişim de yaptırımların hafifletilmesi karşılığında İran'ın nükleer faaliyetlerinin sınırlandırılması mantığına dayanmaktadır.

Bu durum, Donald Trump'ın yıllarca eleştirdiği diplomatik yaklaşımın bazı temel unsurlarının fiilen yeniden gündeme geldiğini göstermektedir. Dolayısıyla İran dosyası, uluslararası ilişkilerde ideolojik söylemlerden çok stratejik gerçeklerin belirleyici olduğunu ortaya koyan güncel bir örnek niteliği taşımaktadır.

Eğer nihai anlaşma İran'a yönelik yaptırımların önemli ölçüde gevşetilmesi karşılığında nükleer faaliyetlerin sınırlandırılmasını öngörürse, Trump yönetiminin zamanında reddettiği diplomatik çerçeveye önemli ölçüde yaklaşmış olduğu yönündeki değerlendirmeler daha güçlü bir akademik zemine kavuşacaktır.

Bazen devletler savaşarak ulaşamadıkları hedeflere, müzakere ederek geri dönmek zorunda kalırlar. İran dosyasında yaşanan gelişmeler, Washington açısından tam da böyle bir stratejik paradoksa işaret etmektedir.

Bununla birlikte, 2026 ön mutabakatının nihai bir anlaşmaya dönüşüp dönüşmeyeceği henüz belirsizdir. Taraflar arasındaki derin güvensizlik, bölgesel rekabet ve iç siyasi dinamikler sürecin önündeki temel engeller olmaya devam etmektedir. Bu nedenle mevcut mutabakat, kalıcı bir çözümden ziyade kontrollü bir gerilim yönetimi mekanizması olarak değerlendirilmelidir.

                               :

İsmail Cingöz; Uluslararası Siyaset Uzmanı. BULTÜRK Ankara Temsilcisi. TDPB Basın Kulübü Başkanı. cingozismail01@gmail.com

[1] Joint Comprehensive Plan of Action, Vienna, 14 July 2015. chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://www.europarl.europa.eu/cmsdata/122460/full-text-of-the-iran-nuclear-deal.pdf (Erişim Tarihi: 18.06.2026)

[2] Remarks by President Trump on the Joint Comprehensive Plan of Action, May 8, 2018, https://trumpwhitehouse.archives.gov/briefings-statements/remarks-president-trump-joint-comprehensive-plan-action/ (Erişim Tarihi: 18.06.2026)

[3] Verification and monitoring in the Islamic Republic of Iran in light of United Nations Security Council resolution 2231 (2015), IAEA Atoms for Peace and Development, Board of Governors, 31 May 2025.

chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://www.iaea.org/sites/default/files/25/06/gov2025-24.pdf (Erişim Tarihi: 18.06.2026)

[4] President Donald J. Trump is Ending United States Participation in an Unacceptable Iran Deal, May 8, 2018. https://trumpwhitehouse.archives.gov/briefings-statements/president-donald-j-trump-ending-united-states-participation-unacceptable-iran-deal/ (Erişim Tarihi: 18.06.2026)

[5] Fact Sheet: The Iran Deal, Then and Now, March 10 2021. https://armscontrolcenter.org/the-iran-deal-then-and-now/ (Erişim Tarihi: 18.06.2026)

[6] Hakan Çopur, ABD'li Yetkili, ABD İle İran Arasında Varılan 14 Maddelik Mutabakatı İlk Kez Paylaştı, 18.06.2026. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/abdli-yetkili-abd-ile-iran-arasinda-varilan-14-maddelik-mutabakati-ilk-kez-paylasti/3970173 (Erişim Tarihi: 18.06.2026)

Haydi gelin bu konunun derinine inelim..

"Her şeyin temeli çocukluğumuz... Çocukken bize en çok hangi kelime öğretildi, hatırlıyor musunuz? 'SUS.' 'Haklı olsan da sus çocuğum, sesini çıkartma, kavga çıkmasın, huzursuzluk olmasın...'

Saygısızlık elbette yapmayacağız; ama bu kelimeler erişkin yaşlarımıza geldiğimizde bize nasıl karşılık verdi, hiç düşündük mü? Bizler; hakkını savunmayı bir 'özgürlük' değil; ucu cezaya, dışlanmaya ve korkutulmaya çıkan bir 'tehlike' olarak kodlayan ailelerin ve bir kültürün gölgesinde büyüdük. Hatta sesimiz biraz çıkacak olsa taşlandığımızı; hak ve özgürlük temelinde savunulan düşüncelerin toplum tarafından 'agresiflik' olarak yorumlandığını gördük. Adaletini sevdiğim dünyada, ne çok adaletsizliğe maruz kaldık…"

Bugün yetişkin birer birey olduğumuzda bile, en doğal hakkımızı talep ederken kalbimizin hızla çarpması, boğazımızın düğümlenmesi ve içimizi kaplayan o tarifsiz suçluluk duygusu işte bu yüzden. Biz daha çocukken 'uslu' olmak adına kendi sınırlarını feda eden kurbanlar olarak yetiştirildik. 'Uslu olursan daha çok sevilirsin, aklı başında olmalısın, hatta iyi bir tahsilin olmalı...'

Bize hakkımızı savunmayı öğretmediler; bizlere mücadele etmeyi değil izlemeyi, sessiz kalmayı bellettiler. Hakkımızı ararken korkmayı öğrettiler. Ve ne yazık ki, çocukken ruhumuza ekilen o korku tohumları, yetişkinlikte hayatımızı kuşatan devasa sömürü mekanizmalarına dönüştü.

Evden İş Hayatına: Manipülasyonun Sinsi Yüzü

Çocukken babasının veya annesinin bağırmasını duymamak için Anne-Baba’nın gözde çocuğu kategorisinden çıkmamak için ‘’hakkından vazgeçen’’ o çocuk, büyüğünde iş hayatında müdürünün gözünden düşmemek için fazla mesaisinin, emeğinin,hakkının yenmesine göz yuman bir yetişkine dönüşüyor. İş dünyası,tam da bu çocukluk travmalarımızdan besleniyor. Sınır çizmek istediğinizde veyahut uyarıda bulunma istediğinizde adınız ‘’Uyumsuz,agresif,anlaşamayan’’a çıkıyor.

Emeğinizi talep ettiğinizde,sanki şirkete ihanet ediyormuşsunuz büyük ayıpyapmış gibi bir suçluluk psikolojisi üzerinize boca ediliyor. 

Bu, profesyonellik maskesi takmış açık bir manipülasyondur.

Aynı sinsi döngü ikili ilişkilerde de yakamızı bırakmıyor. Güzel,başarılı bir kadın egosal duyguları güçlü olan bey ile beraberliğinde ‘’Eğer beni sevseydin bunu yapmazdın’’ daha kötüsü cinsiyet ayrımı üzerinden duygu istismarları,partnerinizin kendi hatalarını size yükleyerek sizi kendi aklından şüphe ederek  getirdiği o karanlık odalara (gaslighting) çıkıyor. Hakkını arayan insanı ‘’bencil’’,sınırçizen insanı ‘’vefasız’’ haksızlığa ses çıkaranı ise ‘’huzur bozan’’ ilan eden o görünmez el,toplumsal hafızamıza işledi. Birinin bize kendini suçlu hissettirerek kendi isteğini yaptırması emeğimizi,duygusal zayıflıklarımızı sömürmesi bunu da ‘’fedakarlık’’ adı altında gizlemesi…. Bunlar sadece ‘’ilişki veya iş problemleri’’ değildir. Bunları, bir insanın ruhsal bütünlüğüne,özsaygısına ve varoluşu a yapılmış açık birer saldırıdır.

Görünmez Şiddet: Duygusal İstismarı Suç Olmalı!

Fiziksel bir darbe aldığımızda morluğu görür,polise gider gerekli mecralarda haklarımızı savunur somut bilgiler elde eder  yasaya sığınırız. Ancak ruhumuz manipülasyonla,psikolojik şiddetle parça parça edilirken sığınaca bir yasamız,bizi koruyan bir kalkanımız yok. Bir insanın duygularını istismar etmek,onun gerçeklik algısıyla oynamak,korkutmak,kendi lehine çekmek,mevcut durumunu şüphe içerisine almak bireyin temel hak ve özgürlüklerine doğrudan bir müdahaledir. Çünkü bu sinsi süreçte asıl zarar gören ; insanın özgüveni,yaşama sevinci ve kendi haklarını savunma iradesidir.

İşte tam da bu yüzden; manipülasyon ve duygu istismarı,bireyin ruhsal bütünlüğünü tehdit eden nitelikli bir ihlal olarak ele alınmalıdır.

İçimizdeki Mahkeme ve Gerçek  Adalet

Toplumca girdiğimiz bu sinik duygu durumundan,butoplumsal ve bireysel sıkışık  halden çıkmanım yolu, önce kendi içimizdeki mahkemede beraat etmekten geçiyor. Hakkımızı savunurken hissettiğimiz o korku ve suçluluk bize ait değil. Çocukluktan kalan mirastır.

Sınır çizmek bir kabahat değil,hakkınızı aramak kabahat değil ruhsal bir hayatta kalma zorunluluğudur. Sesimizi yükseltmek saygısızlık değil,kendimize olan saygımızın en büyük nişanesidir. Manipülatörlerin,duygu hırsızlarının ve emek sömürücülerinin cezasız kalmadığı,insanların haklarını ararken korkmadığı bir dünya hayal değil,en temel hakkımızdır. Ve bu hak, biz susmayı bıraktığımız,içimizdeki o korkmuş çocuğun elinden tutup ‘’Artık güvendesin ve haklısın’’ dediğimiz gün teslim alınacaktır. 

Not: Bu yazı; manipülasyona uğramış, o manipülasyon karşısında ne yapacağını bilememiş,’’Neden sürekli bunu yaşıyorum?’’ sorusunun cevabını arayan ve en doğal hakkını savunurken bile kendini kötü hisseden,Tek başına kendini savunmak zorunda kalan yolculuğunda haksızlığa maruz kalmış tüm ruhu güzel kardeşlerime… Önce benden bana,benden de size gelsin.

Yeryüzünde birer öğretmenim olarak hayatıma giren,benibüyüten tüm o kötü tecrübelerime de çokça sevgiler…

Gamze Arslan

Yaşam ve Farkındalık Koçu

İsmail CİNGÖZ

28 Şubat 2026’dan bu yana Amerika Birleşik Devletleri (ABD) - İran hattında yaşanan çatışmalar, klasik bir askerî kriz olmaktan çıkarak çok katmanlı bir diplomatik pazarlığa dönüşmüştür. Bugün gelinen aşamada Pakistan’ın arabuluculuğunda yürütülen görüşmeler, “barışa hiç bu kadar yakın olunmadığı” yönündeki açıklamalarla yeni bir safhaya girmiş görünmektedir. Ancak Washington, Tahran, İslamabatve bölgesel aktörlerden gelen çelişkili beyanlar, sürecin henüz nihai bir barıştan ziyade kontrollü bir ateşkes ve çerçeve mutabakat arayışı olduğunu göstermektedir.[1]

Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif’in ABD ile İran arasında nihai metin üzerinde uzlaşıldığını açıklaması, İslamabad’ın yalnızca kolaylaştırıcı değil, diplomatik mimar rolüne soyunduğunu göstermektedir. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi’nın mutabakat zaptına “hiç bu kadar yakın olunmadığı” yönündeki ifadesi de Tahran’ın mevcut şartlarda çatışmayı sınırlama arayışında olduğunu düşündürmektedir.[2]Bununla birlikte ABD Başkanı Donald Trump’ın İran kaynaklı sızıntıların “bahse konu metinle ilgisi olmadığı” açıklaması, tarafların kamuoylarına farklı metinler anlattığını ortaya koymaktadır.[3]

Bu noktada temel sorun, tarafların barışı aynı şekilde tanımlamamasıdır. ABD açısından öncelik; Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması, İran’ın yüksek zenginleştirilmiş uranyum kapasitesinin sınırlandırılması ve bölgesel vekil kuvvet ağlarının kontrol altına alınmasıdır. İran açısından ise öncelik; liman ablukasının kaldırılması, dondurulmuş varlıklara erişim, yaptırımların kademeli hafifletilmesi ve Hürmüz’de savaş öncesi statükoya dönülmemesi[4] ve Hürmüz’de egemenliğin Umman ile paylaşılmasıdır.

Bu nedenle gündemdeki metin bir “kapsamlı barış anlaşması” olmaktan çok, çatışmayı durduracak bir ön mutabakat niteliğindedir. Nükleer dosyanın daha sonraki teknik görüşmelere bırakılması, tarafların en zor başlığı şimdilik ertelediğini göstermektedir. Bu, diplomatik açıdan rasyonel; stratejik açıdan ise kırılgan bir tercihtir; çünkü nükleer mesele çözülmeden ABD-İran hattında kalıcı güven üretmek zordur.

Krizin merkezinde Hürmüz Boğazı’nın bulunduğu açıktır. Dünya enerji güvenliğinin en hassas geçiş noktalarından biri olan bu hat, yalnızca İran ile ABD arasında değil; Hindistan, Çin, Körfez ülkeleri, Avrupa ve küresel piyasa aktörleri açısından da hayati önemdedir. ABD’nin İran bağlantılı olduğu gerekçesiyle bazı ticari gemilere müdahalesi ve bu saldırılarda Hindistanlı denizcilerin ölmesi, krizin üçüncü ülkeleri de içine çekme potansiyelini açıkça göstermiştir.[5]

Hindistan’ın Washington’a yönelik diplomatik protestosu, ABD açısından dikkatle okunması gereken bir uyarıdır; çünkü Yeni Delhi, ABD’nin Hint-Pasifik stratejisinde önemli bir ortak olmakla birlikte, enerji güvenliği ve stratejik özerklik konularında Washington’ın her adımını desteklemek zorunda olduğu anlamı taşımadığı unutulmamalıdır. Zira bu olay, ABD’nin İran’a baskı uygularken dost ve müttefik ülkelerin kamuoylarını da karşısına alma riski taşıdığını göstermiştir.

İsrail’in sürece dışarıdan bakışı ise ayrı bir kırılganlık üretmektedir. Tel Aviv, İran’ın nükleer ve bölgesel kapasitesinin yeterince sınırlandırılmadığı bir anlaşmayı güvenlik tehdidi olarak görecektir. Bu nedenle Washington'daki Kongre çevreleri, savunma lobileri ve İsrail'in güvenlik kaygılarını önceleyen politika ağlarının anlaşmaya yönelik itirazlarının artması halinde, sürecin uygulanabilirliği ciddi şekilde zorlaşabilir.

Sonuç olarak;

İslamabad süreci, ABD-İran krizinde diplomatik bir fırsat penceresi açmıştır. Ancak bu pencere dar, kırılgan ve sabotajlara açıktır. Taraflar aynı metni imzalasa bile aynı anlamı yüklemeyebileceği görülmektedir. Bu nedenle asıl mesele, anlaşmanın imzalanması değil; uygulanabilir, denetlenebilir ve bölgesel aktörlerce kabul edilebilir hâle getirilmesidir.

Önümüzdeki yaklaşık 90 günlük sürecin anlaşmanın kaderini belirleyeceği söylenebilir. Eğer taraflar Hürmüz Boğazı'nın statüsü ve yaptırımların kademeli kaldırılması konusunda teknik mekanizmalar oluşturabilirse, süreç kalıcı müzakerelere evrilebilir. Aksi halde mevcut mutabakatın yalnızca çatışmaları geçici olarak donduran bir ara formül olarak kalması kuvvetle muhtemel görülmektedir.

Türkiye açısından bakıldığında ise hem NATO üyesi kimliği hem de İran ile sahip olduğu tarihsel komşuluk ilişkileri nedeniyle bu süreçte yalnızca gözlemci değil, gerektiğinde kolaylaştırıcı diplomatik rol üstlenebilecek az sayıdaki aktörden biridir. Hürmüz Boğazı’nın açılması enerji piyasalarında rahatlama sağlayabilir; ancak İran’ın zayıflatılması ya da İsrail-İran geriliminin yeniden tırmanması bölgesel istikrarsızlığı artırabilir. Ankara’nın çıkarları, çatışmanın genişlemediği, deniz ticaretinin güvence altına alındığı, nükleer dosyanın diplomasiyle yönetildiği ve bölgesel güçlerin dışlanmadığı bir güvenlik mimarisinin kurulmasında olduğu muhakkaktır.

Bu bağlamda İslamabad Mutabakatı, eğer doğru yönetilebilirse yalnızca ABD ile İran arasında değil, Orta Doğu’da yeni bir güvenlik denklemi için de başlangıç olabilir; fakat yanlış yönetilirse, bu süreç barışın değil, daha büyük bir savaş öncesi taktik molanın adı olarak tarihe geçebileceği de unutulmamalıdır.

Son söz olarak; bugün tartışılan mesele yalnızca ABD ile İran arasında bir ateşkes anlaşması değildir. Asıl mesele, Soğuk Savaş sonrası dönemde çözülen küresel ve bölgesel güvenlik mimarilerinin yerine neyin konulacağıdır. Eğer İslamabad süreci başarıya ulaşırsa Orta Doğu'da yeni bir güvenlik düzeninin temelleri atılabilir. Başarısız olması halinde ise bölge, yalnızca yeni bir ABD-İran krizine değil; enerji güvenliğini, deniz ticaretini ve bölgesel güç dengelerini sarsabilecek çok aktörlü bir istikrarsızlık dönemine sürüklenecektir. Bu nedenle İslamabad sürecinin kaderi, yalnızca Washington-Tahran ilişkilerini değil, Orta Doğu'nun önümüzdeki on yılını şekillendirecek güvenlik mimarisinin de belirleyicilerinden biri olmaya adaydır.

​​:

İsmail CİNGÖZ; Uluslararası Siyaset Uzmanı. BULTÜRK Ankara Temsilcisi. TDPB Basın Kulübü Başkanı. cingozismail01@gmail.com

[1] Michelle L. Price, US And Iran Have Agreed To Wording Of A Deal To EndTheir War, Pakistan’s Prime Minister Says, apnews.com, 13.06.2026. https://apnews.com/article/iran-us-ceasefire-hezbollah-israel-12-june-2026-7085e386e1c40ee6cfe634210970143f

[2] Al Jazera Staff, Iran’s Foreign Minister Says Ceasefire Deal With US Has ‘Never Been Closer’, 12.06.2026.https://www.aljazeera.com/news/2026/6/12/pakistan-says-final-agreed-upon-text-of-iran-war-ceasefire-deal-reached

[3] bloomberght.com, Trump: İran'ın Sızdırdığı Maddeler Anlaştıklarımızla Aynı Değil, 12.06.2026. https://www.bloomberght.com/trump-iran-in-sizdirdigi-maddeler-anlastiklarimizla-ayni-degil-3779919

[4] Shabnam von Hein, Iran-Us Deal: What Are The Main Sticking Points?,dw.com, 12.06.2026. https://www.dw.com/en/iran-us-deal-what-are-the-main-sticking-points/a-77526613

[5] Priyanshu Singh ve Saurabh Sharma, Indians Grieve And Call For Action AfterUS Strike Kills Sailors, Reuters, 12.06.2026. https://www.reuters.com/world/india/india-summons-top-us-diplomat-second-time-protest-strikes-ships-off-oman-source-2026-06-12/

HAYATI YENİLE

Hayatta bazen istemeden de olsa yanlış kararlar alabilir, hatalar yapabilir veya insanları incitebiliriz.

Bu tür durumlar sonucunda pişmanlık duyar ve hayatımızı etkileyen bazı şeyleri silmek, geride bırakmak isteriz.

Ancak geçmişteki hataları silmek mümkün olmasa da, onlardan ders çıkararak gelecekte daha güzel bir hayat kurabiliriz. Bu yazıda, hayatından silmek istediğin şeyleri geride bırakmanın önemine ve bunu nasıl yapabileceğimize odaklanacağız.

1. Geçmişi Kabul Etmek

İlk adım, geçmişteki hataları kabul etmek ve kendini suçlamaktan vazgeçmektir. Herkes hata yapabilir. Önemli olan, bu hatalardan ders çıkararak büyümektir. Kendine karşı dürüst olmak ve olanı kabul etmek, olumsuz duyguları azaltmanın ilk adımıdır.

2. Yaşadıklarından Ders Almak

Geçmişteki hataları tekrarlamamak için yaşananlardan ders çıkarmak önemlidir. Her deneyim, öğrenmek ve büyümek için bir fırsattır. İçinde bulunduğun durumu analiz et ve gelecekte farklı bir yaklaşım benimse. Geçmişte yaşadığın deneyimler bugününü etkileyebilir; ancak sen bu deneyimlerden daha güçlü çıkabilirsin.

3. Bağışlamak

Hayatından silmek istediğin şeyler genellikle insanlarla ilgili olabilir. Kendine ve başkalarına affetme, yani bağışlama fırsatı vermek önemlidir. Affetmek, iç huzurunu korumanın bir yoludur. Geçmişte yapılan hataları bağışlamak, özgürlüğünü ve mutluluğunu yeniden kazanabilmek için gereklidir. Aslında bağışlamak, yüklerinden kurtulmaktır. Bu gerçeği bilmeyenler, taşıdıkları ağırlıkların altında ezilmeye mahkûm olurlar.

4. Hedeflerini Yenilemek

Geçmişteki hataları geride bırakmak, geleceğe odaklanmak için önemli bir fırsattır. Kendine yeni hedefler belirle ve bu hedeflere ulaşmak için adımlar at. Yeni bir kariyer, sağlıklı bir yaşam tarzı veya kişisel gelişim gibi alanlarda belirleyeceğin hedefler, hayatında olumlu değişiklikler oluşturabilir.

5. Olumlu Bir Çevre Oluşturmak

Hayatından silmek istediğin şeylerin birçoğu, olumsuz bir ortamdan veya negatif insanlarla kurulan ilişkilerden kaynaklanabilir. Daha iyi bir yaşam için pozitif insanlara ve destekleyici bir çevreye ihtiyaç vardır. Bunu yapın demiyorum; yapmak zorundasınız. Tabii ki her zaman olduğu gibi karar sizin.

6. Unutmaya Zorlamamak

Hayatından silmek istediğin her neyse, onu unutmak için kendini zorlarsan maalesef başarılı olamazsın. Bunun yerine hayatın akışında kalmayı ve şimdinin tadını çıkarmayı dene.

Mevlânâ'nın da dediği gibi:

"Dün dünde kaldı cancağızım, bugün yeni şeyler söylemek lazım."

Selam olsun kendini ve hayatını yenileyecek gelişme gayretinde olanlara. Eyvallah.

ÖLÜMDEN ÖTEYE YOL YOKMUŞ USTA

Sarmıyor ruhumu örümcek ağı
Halimden anlayan kul yokmuş usta
Sönmek bilmeyince aşkın ocağı
Yürek yangınında kül yokmuş usta

Gözlerinde gördüklerim yalanmış
Dostum sandıklarım birer yılanmış
Gönül sarayıma giren kullanmış
Elimden tutacak el yokmuş usta

Aşkın eşiğine kafayı yordum
Benden öte beni bilene sordum
Aynaya bakınca gerçeği gördüm
Gönül peteğimde bal yokmuş usta

Aşka hudut çizemezken Nurseli
Sevmesek de böyle dünyanın hâli
İstersen paşa ol, istersen vali
Ölümden öteye yol yokmuş usta

NURSELİ – Nursel SEÇER

Kişi, Hesap Gününe İnanmıyorsa Dilediğini Yapsın! (1)

Bir yazımızda şunu ifade etmiştik: "Anlaşılmanın yolu, anlamaktan geçer. Anlamaya çaba göstermeyen de anlaşılmayı beklemesin."

Bu milletin kahir ekseriyetinin değerlerine saygı göstermeyenin, bakışını hakaretlerle onların gözüne sokacak, sonra bir tepki geldi mi feryadı figan edecek. Peki, bu adil mi, kabul edilebilir mi? Yapılan bu nahoş davranış, eğer bir tezgâh, bir oyun değilse şüphesiz bu düpedüz cahilliktir. Eğer kasıtlı ise mensubu olduğu millete ihanettir.

Bir insanın ruhunu ve zihnini yalan dolan itham ve iftira istila etmişse, artık ondan, insan ve insanlık için bir hayır, bir güzel söz beklemek beyhudedir. Kim güzel bir söz söylemeye, bir uyarıda bulunmaya kalkışırsa, artık onu da düşman beller ve ona karşı her tür iftira teçhizatıyla saldırmaya başlar. Tıpkı, kibir abidesi melun şeytanın/iblisin yaptığı gibi, insana (Hz. Adem) olan düşmanlığını Allah'a bile meydan okuyarak yapar.

Bu zihniyetteki birine göre düşünce ve yaşama özgürlüğü hak getire. Ne denli insanî duruş, güzel söz ortaya konursa konsun, bunun hiçbir kıymeti yoktur, onun yanında. Aksine amacına yönelik bir tehdit olarak görür ve kuşandığı yalan dolan, iftira, itham ve gammazlama vs. silahlarını devreye sokar. Gayesi hoşuna gitmeyen bir düşünceyi ortaya koyanı linç etmektir. Bunun için de hiçbir değeri tanımaz; çünkü bütün değerleri hercümerç ederek kullanmaya çalışır. Cenabı Allah'ın; "Hakkı batıl ile örtmeyiniz, bilip durduğunuz hâlde gerçeği gizlemeyiniz." (Bakara:42) emrine rağmen.

Kalp ve niyet okumak onun işi. Önemli kişilerin şahsiyetini kullanarak menfaat devşirmek onun işi. Söylenenleri ve yazılanları çarpıtmak onun işi... İnsanları yalan dolan, iftira ve ithamlarla bir yere konumlandırmak onun işi. Belki akıl eder diye bir iki cümle yazarsın, onu bile anlamaz veyahut da bozuk niyetine şaşı bakışına alet etmeye çalışır. Cemil Meriç dersin, bir cümlesini yazarsın, onu anlamadığı gibi zihniyetine alet eder. Bununla da kalsa iyi, hesabına gelmeyen söz ve yazıyı ne görür ne duyar. Söylenmeyenlerin üzerinden söylenmiş addeder ve "Sen şunun bunun düşmanısın" diye zırvalar. Kimdir bu zat-ı şahaneleri? “Kiramen Katibin”in görevini üstlenmiş de haberimiz mi yok. Ama bilsin ki zaten “Kiramen Katibin”, 7/24 her şeyi yazıyor. Ve herkes yazılanlara kendini hazırlasın. Çünkü orada iltimas yok; hak hukuk var.

Müslümanlar hakkında bu denli su-i zanda bulunmanın ve pervasızca iftira etmenin, indi ilahide karşılıksız kalacağı mı sanılıyor?  Müslüman’ın yüklendiği görev bu mudur? Bu yapılanlar, Allah’tan korkmayan, hesaba kitaba inanmayanın ve tek silahı, dünyevî bir gaye için birliği ve dirliği bozmaya yönelik iftira ve ithamlarla insanları bir yerlere konumlandırmaya ve itibarsızlaştırmaya matuf girişimlerdir. Peygamberimizin, zihnimizden çıkarmamız gereken davranışla ilgili sözü çok manidardır: “Utanmadıktan sonra dilediğini yap” diye buyurmuş. Müslüman olmanın ne demek olduğunu da kişilerin yorumuna bırakmadan tanımını yapmıştır: “Müslüman, diğer Müslümanların elinden ve dilinden güvende olduğu (zarar görmediği) kimsedir.” (Buhârî, Îmân, 4; Müslim, Îmân)

Yanlış saatin bazen doğruları gösterdiği gibi malum şahsiyetin de doğru ifadeleri vardır. Ali Şeriati örneğindeki gibi. Biz de ona katıldığımızı ve katkı sağlamak açısından Sütçü İmam örneğini verdiğimizi okuyanlar bilir. Ne hikmetse bundan hiç söz edilmez. Çünkü işine; çıkarına ve amacına uygun düşmez. Bizim ifade ettiğimiz doğrularla yan yana gelmek ister mi hiç? Böyle olursa önüne geleni Atatürk düşmanlığı ile nasıl itham edecek?

Ey mümin, kibrine ve nefsine uyarak şeytanın yoluna yoldaş olmak yakışıyor mu? Bu nasıl bir duruş, bu nasıl bir zihniyet ki "abi" dediğin şahsa, rahatça bu ithamlarda bulunabiliyorsun. Biz örnek olsun için 15 Temmuz’daki baş aktörün Amerika'daki durumunu hatırlatmak istemiştik de, yazılanların ve konumlarının sadece ona benzediğini hatırlatmak bağlamında dile getirmiş iken, sanki kendisine söylenmiş gibi algılanması bir önyargının ve kendini ele vermenin delili olmaz mı? Ama bu hususta haklı; insan telaştan ne okuduğunu biliyor mu ki?

Bilinsin ki hiçbir mümin, takdirin dışında kalan hiçbir şeyden korkmaz. İftiralarla, Atatürk düşmanlığı yaratmanın da sahibinden başka kimseye zarar vermez. Çünkü sormazlar mı adama sen bunları söylüyorsun da delinin ne ola ki nereden çıkardın bunu?

Bir ses de diyor ki sorsunlar, adam bilir, kâhin değil mi? Şaşı gözleri, böyle görüyor. İnsana düşman olan zihniyeti böyle değerlendiriyor. Benzer bir şeyi biz de söylememiş miydik; ne söyleyeceği ağzını büzüşünden belli oluyor diye.

Yazımızda dikkat çektiğimiz ve sorduğumuz soruların hiçbirini görmemiş, belki de oraya çalışmamış yahut o derste yokmuş(!) Dedik ya sermayesi yalan dolan için her yol mübah. "Atatürk düşmanı olma" silahını önüne gelene karşı kullanmak da marifet, kişiye özel bir yetenek! Bir bakarsın Atatürk'ün, silah arkadaşı olan ve yazdığı İstiklal Marşı'nı mecliste ayakta alkışladığı Mehmet Akif'e de aynı çamuru atabilir. Sadece ona mı? Yazısının yayınlandığı platformda Bakanımız Mustafa Çiftçi, genel manada; milletvekilimiz Mehmet Sılay da hem genelde hem de ilgili yazı hakkında görüşlerini ve eleştirilerini yapmışlardır. Yazılanları görmedi mi? Yoksa ıskaladı mı? Yoksa yoksa… Anlaşılmıştır denmek istenen. Bir de Atatürk, laiklik, ilke ve inkılaplar diye diye deveyi hörgücüyle yuttular, ama bütün bunlara karşın, bilgin yazarımızın, gıgı çıkmıyor. Niye çıksın ki, onun derdi, daha doğrusu görevi, Müslümanlara yer biçmektir!

Madem vatanperverlik kimseye bırakılmıyor ve bu çerçevede olaylar analiz edilerek yorumlar sunuluyor. Sonunda da ithamlar ve iftiralar gırla gidiyor, peki ülkemizin hükümeti İngilizlere şikâyet edilerek onlara, “yardım etmediniz” diye sitem edilirken neredeydiniz diye sorulsa. Bununla ilgili niye hiçbir tepki gösterilmedi. İngiliz muhibbinin kim olduğu bir söylenseydi, bir açıklansaydı… ne dersiniz?

 Ne demişler? Kişi 7'sinde ne ise 70'inde de odur. 1990'lı yıllardaki savruluşu gibi şimdiki iftira savrulmalarına karşılık, karşısına yeni bir Prof. Dr. Şükrü Sina Gürel çıkar ve yeniden ona bir yol görünür.

İnşallah diyelim. Diyelim, çünkü elimizden başka bir şey gelmiyor. Biz ne söylesek, ne kadar yazsak yazalım anlaşılmıyor. Yahut da muhatabınızın anladığı kadar oluyor.

Özetle ifade edelim ki,

Sadece bu fakirin değil, şeytanın aksine, yüreği insan sevgisi ile dolu, aklı başında olan herkesin, değil vefat etmiş kimseye, hayatta olanlara karşı bile bir husumeti olmaz, olamaz! Hatırlanacağı üzere yazımızda ifade etmiştik; “ölülerinizi hayırla anın” diyen bir inanca sahibiz. Hatalarıyla sevaplarıyla bizden ayrılıp darı bekaya irtihal etmiş olan insanlara borcumuz, sadece ve sadece rahmet dilemektir. Arkalarından kötü söz söylemek değil.

Hiç aklımızdan çıkarmamamız gereken husus şudur:

Dün doğru gördüğümüzü, bugün yanlış görüyorsak; bugün doğru gördüğümüzü de yarın yanlış görebiliriz. Çünkü bu insanın tekâmülüyle ilgili olan bir konudur. “Ben gerçeği gördüm, her şeyi bitirdim” anlayışı doğru bir anlayış olamaz. Şu halde bize düşen, “sırat-ı müstakîm”den ayrılmamak ve o yolda yürümek için de dualarımızı eksik etmemektir.

Hepimiz için, olabilme ihtimali olan yanlışlarımızın düzeltilmesi konusundaki kardeşlerimizin uyarılarına, nasihatlarına kulak vermemiz, hepimizin faydasına olacağı açıktır.

Selam, sevgi ve saygılarımla. Allah’a emanet olun.

ALLAH ADALETİ EMREDER

Ferdi ve ictimai hayatta huzurun ve güvenin temeli “Adalet” tir. Ahiret saadetini yakalamanın yolu da adâlettir.

Bunun içindir ki, Rabbimiz Allah her işte adâleti emreder. Yüce Allah Kur’anda bu konuda şöyle buyurur: “Allah, adaleti, iyiliği, akrabaya yardımı emreder. Fenalığı, kötülüğü ve hayasızlığı da men eder, tutasınız diye size öğüt verir.” (Nahl-90) Adâlet; merhametin, şefkatin, dürüstlüğün, doğruluğun barışın ve huzurun kapısıdır. Adâletin olduğu yerde barış, huzur ve güven bulursunuz. Adaletin olmadığı yerde ise haksızlık, zulüm ve kötülükler görürsünüz, düşmanlıklar ve kavgalar görürsünüz. Onun için adâlet herkes için önemli bir değerdir.

Pekî Adalet nedir? Adalet; Hakkı olana, hak edene hakkının tam olarak verilmesidir. “Her kim zerre kadar iyilik yapmışsa, karşılığını mutlaka mükâfat olarak görecektir.Her kim de zerre miktarı kötülük yapmışsa o da karşılığınını mutlaka azab/ceza olarak görecektir.” (Zilzal-7,8) Adalette ölçü nedir?. Yüce Allah Kur’anda: “Ey iman edenler! Allah için Hak’kı ayakta tutan ve Allah için adaletle şahitlik eden kimseler olun. Bir kavme karşı olan kininiz, sizi adaletten alıkoymasın, âdil olun! Çünkü o, takvaya en yakın olan bir davranıştır.” (Maide-8) buyurduğu gibi adalette ölçü; “Hak” kın gözetilmesidir. Hak nasıl gözetilir? Hüküm verirken doğru ve dürüst olmakla gözetilir. Hüküm verilirken doğru ve âdil olunmazsa mutlaka bir tarafa haksızlık ve zulmedilmiş olur. Bizler adâleti genelde insanlar arasındaki haksızlıkların giderilmesinde ararız. Halbuki adalet; hayatın her alanında uygulanması gereken bir ilkedir. İnsan, adaleti ilkönce kendi nefsinde uygulamalıdır. Meselâ insan, sağlığı için gününün bir bölümünü mutlaka dinlenerek veya uyuyarak geçirmelidir. Bu, o kimsenin vücudunun bir hakkıdır. Allah’ın emri de böyledir. Zîra Yüce Allah, Kur’anda şöyle buyurur: “Biz uykunuzu bir dinlenme vakti, geceyi de örtü kıldık.” (Nebe-9-10) İman, ibadet ve duâ da insan ruhunun bir hakkıdır. Bunu yapmayanlar nefislerine zulmetmiş olurlar.. İnsanın midesini helal ve temiz yiyecek ve içeceklerle doyurması midenin bir hakkıdır. Midenin hakkı; Helâl ve temiz lokmadır. Ölçülü yemektir. Allah, Kuranda şöyle buyurur: “Ey iman edenler! Size verdiğimiz nimetlerin helalinden ve temizinden yiyin.” (Bakara-172) “Yiyin, için ve israf etmeyin. Muhakkak ki Allah, israf edenleri sevmez.” (Âraf-31) Vücudumuza karşı âdil olmanın bir yolu da vücudumuzu ve azalarımızı Allah’ın razı olduğu meşru işlerde kullanmaktır. Adâletin nefislerden sonra ikinci uygulama alanı ise, ailedir. İnsanın kendi rızkını ve ailesinin rızkını elde etmek için çalışması, helal ve temiz bir rızık kazanması, ailesinin o kişi üzerindeki hakkıdır. Bunu yerine getirenler ailelerine karşı âdil olmuş olurlar. Anne ve babalar aile içinde çocuklarına karşı söz ve davranışlarında müşfik ve merhametli olmaları çocukların; anne ve babaları üzerinde haklarıdır. Çocuklara karşı sadece sevgi ve merhamette değil, söz ve davranışta, yardım ve iyilikte, mal ve eşya hediyelerinde ve miras bağışında da onların haklarını gözeterek âdil olmalıdırlar..

Adaletin en büyük alanı ise toplumdur. Rabbimiz Allah Hakkın gözetilmesinde ve adaletin uygulanmasında kişinin soyuna, sopuna, nesebine veya rütbesine ve makamına göre kimseye ayrıcalık tanımaz. O, ancak Hak’kın gözetilmesini ve yerini bulmasını ve adâletin sağlanmasını emreder. Allah, şöyle buyurur: “Ey iman edenler! Kendiniz, ana babanız ve yakınlarınız aleyhine de olsa Allah için şahitlik ederken âdil olun. Velev ki onlar zengin olsun veya fakir olsun.. Adâletinizde nefislerinize uymayın. Eğer (adaleti) eğritirseniz veya haksızlık yaparsanız, biliniz ki Allah yaptıklarınızdan haberdardır.” (Nisa-135) Peygamberimiz Hz.Muhammedin Sa’doğullarından birine bir sepet hurma borcu vardı. Adam bir gün peygamberimizden alacağını istemeye geldi. Peygamberimiz de yakınlarından birine bu borcu ödemesini istedi. O da ödedi. Fakat ödenen hurma alacaklının verdiği hurmanın aynı cinsinden değildi. adam itiraz etti. Sahabeden orada bulunanlar adamın bu nezaketsizliğinden dolayı o adama kızdılar. Adam ise onlara şöyle söyledi: “Şu dünyada peygamberden daha âdil kim olabilir?” Biraz ötede bulunan peygamberimiz bu sözü işitince gözleri yaşardıve o kişinin bu hassasiyeti üzerine Alaha şükretti ve adamın istediği hurmanın bulunarak kendisine verilmesini istedi. Bir gün Mısırlı bir adam Hz.Ömer’e gelerek: “Ey mü’minlerin emîri! Zulümden ve zâlimden Allaha ve sana sığınırım” dedi. Hz.Ömer, ne olduğunu sordu. Adam başından geçen olayı şöyle anlatır: Mısır valisinin oğlu ile yaptığı At yarışında onu geçtiği için Valinin oğlu tarafından kırbaçlandığını ve haksızlığa uğradığını ve "Adalet” istediğini söyledi. Hz.Ömer, Mısır Valisi Amr’a bir mektup yazarak oğlunu alıp gelmesini istedi. Hz.Ömer olayın doğruluğunu öğrendikten sonra, aynı şekilde Valinin oğlunu da aynı şekilde kırbaçlattı. ve Amr’a dönerek: “Bu insanlar analarından hür doğmuşken siz onları ne hakla köleleştirirsiniz. Halk arasında adaleti sağlayamayan bir kimse o halkın nasıl valisi olabilir?” dedi ve Amr’ı Valilikten azletti.

“Şüphesiz Allah, size emaneti ehline vermenizi ve insanlar arasında hükmettiğiniz zaman adaletle hükmetmenizi emreder.”

(Nisâ-58) 2026)

(muallimosman)

Ermenistan’da 2026 Parlamento Seçimleri ve Güney Kafkasya’nın Jeopolitik Geleceği: Paşinyan’ın Güçlenen Meşruiyeti, Bölgesel Güç Rekabeti ve Normalleşme Süreçleri

İsmail Cingöz

Özet

Ermenistan’da 7 Haziran 2026 günü gerçekleştirilen Parlamento Seçimleri, yalnızca ülke iç siyasetinin değil, Güney Kafkasya’nın jeopolitik geleceğinin şekillenmesi bakımından da kritik bir dönüm noktası olmuştur. Nikol Paşinyan liderliğindeki Sivil Sözleşme Partisi’nin seçimlerden birinci çıkması, Ermeni seçmeninin önemli bir bölümünün savaş sonrası dönemde çatışma merkezli politikalardan ziyade ekonomik istikrar, bölgesel entegrasyon ve çok yönlü dış politika arayışını desteklediğini göstermektedir. Bu çalışma, seçim sonuçlarını Türkiye, Azerbaycan, Rusya, Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ve Avrupa Birliği’nin (AB) Güney Kafkasya politikaları bağlamında incelemekte; seçimlerin Türkiye-Ermenistan normalleşmesi, Azerbaycan-Ermenistan barış süreci ve bölgesel güç dengelerine muhtemel etkilerini değerlendirmektedir.

Anahtar Kelimeler: Ermenistan, Nikol Paşinyan, Güney Kafkasya, Türkiye-Ermenistan Normalleşmesi, Azerbaycan-Ermenistan Barışı.

1. Giriş

7 Haziran 2026 Ermenistan Parlamento Seçimleri, 2020 İkinci Karabağ Savaşı ve 2023 sonrasında oluşan yeni bölgesel gerçekliklerin Ermeni iç siyasetine nasıl yansıdığını göstermesi bakımından önemlidir. Paşinyan yönetimi son yıllarda Azerbaycan ile barış görüşmeleri, Türkiye ile normalleşme süreci, Avrupa Birliği (AB) ile yakınlaşma ve Rusya’ya güvenlik bağımlılığını azaltma yönünde politikalar izlemiştir.[1]

Buna karşılık Rusya yanlısı siyasi çevreler, diaspora örgütleri ve Ermeni Apostolik Kilisesi, Paşinyan yönetimine karşı sert bir muhalefet yürütmüştür. Ancak seçim sonuçları, Ermeni seçmeninin önemli bir bölümünün mevcut dış politika yönelimine destek verdiğini ve savaş sonrası dönemde yeni bir siyasal gerçekçiliğin güç kazandığını ortaya koymuştur.

2. Seçim Sonuçları ve Siyasal Anlamı

Ermenistan Merkez Seçim Komisyonu’nun ilk verilerine göre Nikol Paşinyan liderliğindeki Sivil Sözleşme Partisi seçimleri birinci sırada tamamlamıştır. İlk sandık verilerinde Sivil Sözleşme Partisi’nin oy oranı yüzde 49,81 olarak açıklanmış; muhalefetteki Güçlü Ermenistan İttifakı ise ikinci sırada yer almıştır.[2]

Tablo 1. 2026 Ermenistan Parlamento Seçimleri İlk Sonuçları

Sıra                  Parti / İttifak                            Lider / Temsil               Oy Oranı         Sandalye

1                      Sivil Sözleşme Partisi               Nikol Paşinyan            %49,81            61

2                      Güçlü Ermenistan İttifakı         Muhalefet Bloğu          %23,29            28

3                      Ermenistan İttifakı                   Muhalefet Bloğu          %9,94              11

4                      Müreffeh Ermenistan Partisi     Gagik Tsarukyan          4,00                 5

5                      Diğer Partiler                           Çeşitli                          %13.0 (Baraj altı kalanlar)

Seçime katılım oranının yaklaşık yüzde 59 seviyesinde gerçekleşmesi, önceki seçimlere kıyasla siyasal mobilizasyonun arttığını göstermektedir.[3][4] Bu tablo, Paşinyan’ın yalnızca seçim kazandığını değil, aynı zamanda savaş sonrası dönemde toplumsal meşruiyetini güçlendirdiğini de ortaya koymaktadır.

3. Paşinyan Neden Seçim Kazanmaya Devam Ediyor?

İkinci Karabağ Savaşı’nın ardından Ermenistan’ın ağır bir askeri yenilgi yaşamasına rağmen Nikol Paşinyan’ın seçim kazanmaya devam etmesi ilk bakışta siyasi bir paradoks gibi görülebilir. Ancak seçmen davranışı incelendiğinde bu sonucun arkasında çok boyutlu nedenler bulunduğu anlaşılmaktadır.

İlk olarak, Ermeni seçmeninin önemli bir bölümü savaşın sorumluluğunu yalnızca Paşinyan’a yüklememektedir. Karabağ meselesi, Ermeni kamuoyunda onlarca yıldır çözülemeyen yapısal bir sorun olarak görülmektedir. Bu nedenle yenilginin; önceki yönetimlerin hataları, Ermeni ordusunun modernizasyon eksikliği, Azerbaycan’ın askeri ve ekonomik üstünlüğü, Türkiye’nin Azerbaycan’a verdiği destek ve Rusya’nın beklenen güvenlik desteğini sağlamaması gibi faktörlerin ortak sonucu olduğu düşünülmektedir.

İkinci olarak, muhalefet güven veren bir alternatif oluşturamamıştır. Muhalefetin önemli bir bölümü eski Karabağ elitleri, eski yönetim çevreleri ve Rusya yanlısı siyasi yapılarla ilişkilendirilmektedir. Bu durum özellikle genç seçmenler ve şehirli kesimler açısından “eski düzene dönüş” endişesi yaratmıştır.

Üçüncü olarak, Paşinyan’ın barış ve normalleşme söylemi toplumda karşılık bulmuştur. Savaş yorgunluğu yaşayan Ermeni toplumunda ekonomik kalkınma, istihdam, Avrupa ile entegrasyon, bölgesel ticaret ve sınırların açılması gibi beklentiler ön plana çıkmıştır. Bu nedenle seçmenlerin önemli bir bölümü Karabağ’ın geri alınmasını gerçekçi bir hedef olarak değil, Ermenistan’ın geleceğini zayıflatan eski bir siyasal yük olarak değerlendirmeye başlamıştır.

Dördüncü olarak, Rusya’ya duyulan güven azalmıştır. Karabağ sürecinde Moskova’nın tutumu, Ermeni kamuoyunda ciddi bir hayal kırıklığı doğurmuştur. Bu nedenle Rusya yanlısı muhalefetin “Moskova ile daha yakın ilişki” söylemi beklenen toplumsal karşılığı üretememiştir.

Son olarak Paşinyan, yeni bir Ermeni devlet kimliği inşa etmeye çalışmaktadır. Bu yaklaşım; tarihsel mağduriyet söyleminden uzaklaşmayı, diasporanın iç siyasetteki belirleyici etkisini sınırlandırmayı, gerçekçi dış politika yürütmeyi ve Ermenistan merkezli bir devlet aklı oluşturmayı hedeflemektedir.

4. Seçim Sürecinde Öne Çıkan Kritik Başlıklar

Seçim kampanyası boyunca üç temel eksen öne çıkmıştır. Birincisi, Karabağ sonrası siyasi hesaplaşmadır. Muhalefet, Karabağ’ın kaybedilmesini Paşinyan’ın en büyük siyasi zafiyeti olarak sunmuştur. Ancak seçmen davranışı, yeni bir çatışma yerine ekonomik toparlanma ve uluslararası entegrasyon arayışının daha güçlü olduğunu göstermiştir.

İkincisi, kilise ve diaspora etkisidir. Ermeni Apostolik Kilisesi’nin hükümete yönelik eleştirileri ve diaspora çevrelerinin Paşinyan karşıtı söylemleri seçim sürecinde yoğunlaşmıştır. Buna rağmen bu aktörlerin seçim sonuçlarını belirleyici düzeyde etkileyemediği görülmektedir.

Üçüncüsü ise Rusya faktörüdür. Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü (KGAÖ)[5] tartışmaları, Rus barış gücünün Karabağ’daki rolü ve Ukrayna Savaşı’nın bölgesel etkileri, Moskova-Erivan ilişkilerinde ciddi kırılmalar yaratmıştır. Seçim sonuçları, Rusya yanlısı muhalefetin toplumda beklenen desteği alamadığını göstermektedir.

5. Seçim Sonrası Mesajlar: Denge Politikası

Paşinyan’ın seçim sonrası mesajlarında üç unsur öne çıkmaktadır. Birincisi, Rusya ile ilişkilerin tamamen koparılmayacağıdır. Paşinyan’ın Moskova ile ilişkilerin sona erdiği yönündeki değerlendirmeleri reddetmesi, Erivan’ın Rusya’dan tamamen kopmak yerine kontrollü bir denge politikası izlemek istediğini göstermektedir.

İkincisi, AB ile yakınlaşma sürecinin devam edeceğidir. Ermenistan’ın Brüksel ile ilişkilerini sürdürme iradesi, ülkenin Batı kurumlarıyla daha yakın temas arayışının devam ettiğini ortaya koymaktadır.

Üçüncüsü, Türkiye ve Azerbaycan ile normalleşme sürecidir. Paşinyan’ın Türkiye ile normalleşmeye ve Azerbaycan ile kalıcı barışa vurgu yapması, Güney Kafkasya’da yeni bir dönemin işareti olarak değerlendirilebilir.

6. Rusya’nın Güney Kafkasya Stratejisi ve Seçim Sonuçları

Rusya açısından Ermenistan, Güney Kafkasya’daki son stratejik dayanak noktalarından biri olarak görülmektedir. Ancak KGAÖ tartışmaları, Ukrayna Savaşı, Karabağ süreci ve AB gözlem misyonu gibi gelişmeler Rusya’nın Ermenistan üzerindeki geleneksel etkisini zayıflatmıştır.

Paşinyan’ın seçimleri kazanması Moskova açısından tam anlamıyla bir stratejik yenilgi olmasa da Rusya’nın Ermenistan üzerindeki nüfuzunun artık eskisi kadar belirleyici olmadığını göstermektedir. Bu nedenle Moskova’nın önümüzdeki dönemde Ermenistan üzerindeki siyasi, ekonomik ve güvenlik baskılarını artırma ihtimali göz ardı edilmemelidir.

7. ABD ve Avrupa Birliği’nin Bölgesel Yaklaşımı

ABD’nin Güney Kafkasya politikasında üç temel hedef öne çıkmaktadır: Rus nüfuzunun sınırlandırılması, enerji ve ulaştırma koridorlarının güvenliği, Azerbaycan-Ermenistan barışının sağlanması. Bu bağlamda Paşinyan’ın zaferi, Washington açısından Batı ile iş birliğinin devamı bakımından olumlu bir gelişme olarak değerlendirilebilir.

AB açısından ise Güney Kafkasya, enerji güvenliği, ulaştırma hatları ve Orta Koridor bakımından giderek daha stratejik bir bölge hâline gelmektedir. Güney Gaz Koridoru, Hazar bağlantıları ve Avrupa’nın Rusya’ya enerji bağımlılığını azaltma arayışı, AB’nin bölgeye ilgisini artırmaktadır.[6]

8. Türkiye ve Azerbaycan Açısından Sonuçlar

Türkiye açısından seçim sonuçları genel olarak olumlu bir tablo ortaya koymaktadır. Paşinyan’ın güçlü bir meşruiyetle yeniden iktidara gelmesi; Türkiye-Ermenistan sınırının açılması, diplomatik ilişkilerin tam olarak kurulması, ticaret hacminin artırılması, ulaştırma bağlantılarının geliştirilmesi ve Azerbaycan-Ermenistan barış sürecinin ilerlemesi bakımından fırsat yaratmaktadır.

Azerbaycan açısından ise seçimlerin en önemli sonucu, barış görüşmelerini sürdürecek siyasi muhatabın yeniden güçlü yetki almasıdır. Bu durum barış anlaşması, sınır belirleme süreci ve ulaşım hatlarının açılması bakımından yeni bir diplomatik zemin oluşturabilir.

Bununla birlikte sürecin önünde ciddi engeller de bulunmaktadır. Ermeni diasporasının etkisi, Ermeni Apostolik Kilisesi’nin muhalefeti, Rusya’nın Güney Kafkasya’daki nüfuzunu koruma çabaları ve sınır-koridor başlıklarındaki anlaşmazlıklar, normalleşme sürecini zorlaştırabilecek temel faktörlerdir.

9. Güney Kafkasya’da Yeni Jeopolitik Denge

2026 seçimleri, Güney Kafkasya’nın artık yalnızca Rusya’nın nüfuz alanı olmadığını göstermektedir. Bölge; Türkiye, Azerbaycan, Rusya, ABD, AB ve Çin arasında çok katmanlı bir rekabet alanına dönüşmektedir. Ermenistan seçmeni bu seçimle birlikte ülkenin dış politikasında daha dengeli, çok yönlü ve pragmatik bir yaklaşımı desteklediğini göstermiştir.

Bu bağlamda Paşinyan’ın zaferi, yalnızca iç siyasette bir iktidar devamlılığı değil, aynı zamanda Ermenistan’ın dış politika yönelimi, devlet kimliği ve bölgesel entegrasyon stratejisinin halk tarafından yeniden onaylanması anlamına gelmektedir.

10. Sonuç

2026 Parlamento Seçimleri, Nikol Paşinyan’ın yalnızca siyasi iktidarını koruduğunu değil, aynı zamanda savaş sonrası dönemde izlediği dış politika çizgisinin Ermeni seçmeni tarafından büyük ölçüde onaylandığını ortaya koymuştur. Seçim sonuçları; Rusya yanlısı muhalefetin, diaspora çevrelerinin ve kilisenin beklentilerinin aksine Ermeni toplumunun istikrar, ekonomik kalkınma ve bölgesel normalleşme taleplerini öncelediğini göstermektedir.

2026 seçimleri göstermiştir ki Ermeni seçmeni, savaşın kaybedilmesini geçmişin bir muhasebesi olarak değerlendirmekte; oy tercihlerini ise geleceğe ilişkin ekonomik istikrar, güvenlik ve bölgesel normalleşme beklentileri doğrultusunda şekillendirmektedir. Bu durum Paşinyan’ın zaferini yalnızca siyasi bir başarı değil, aynı zamanda Ermenistan toplumunda yaşanan zihinsel ve stratejik dönüşümün de göstergesi hâline getirmektedir.

Başka bir ifadeyle, 2026 Ermenistan seçimleri yalnızca bir hükümetin yeniden seçilmesi değil; Ermeni seçmeninin Rusya merkezli güvenlik paradigmasından çok yönlü dış politika anlayışına, çatışma merkezli yaklaşımdan bölgesel entegrasyon arayışına yöneldiğini gösteren önemli bir siyasal dönüm noktasıdır.

Bununla birlikte aşırı iyimser bir değerlendirmeden kaçınmak gerekir. Paşinyan’ın zaferi Türkiye-Ermenistan normalleşmesinin ve Azerbaycan-Ermenistan barış anlaşmasının önünü açabilecek nitelikte olsa da diaspora baskısı, kilise muhalefeti, Rusya’nın bölgesel nüfuzunu koruma çabaları ve ulaştırma hatlarına ilişkin anlaşmazlıklar önümüzdeki dönemde süreci zorlaştırmaya devam edecektir.

Sonuç olarak 2026 seçimleri, Ermenistan’ın Karabağ sonrası dönemde yeni bir devlet aklı arayışına yöneldiğini; Güney Kafkasya’nın ise kalıcı barış, bölgesel entegrasyon ve çok kutuplu rekabet ekseninde yeniden şekillendiğini göstermektedir.

                                    :

İsmail CİNGÖZ; Uluslararası Siyaset Uzmanı. BULTÜRK Ankara Temsilcisi. TDPB Basın Kulübü Başkanı. cingozismail01@gmail.com

[1] Anna Caprile, Armenia's Choice: High Stakes Ahead Of The 7 June 2026 Parliamentary Elections, EPRS | Avrupa Parlamentosu Araştırma Servisi, Members' Research Service, June 2026, Document number: PE 789.318. chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2026/789318/EPRS_BRI(2026)789318_EN.pdf (Erişim Tarihi: 08.06.2026)

[2] AGOS, Ermenistan Seçimleri 2026 Tüm Oylar Sayıldı: Paşinyan'ın Üçüncü Zaferi, 08.06.2026. https://www.agos.com.tr/tr/haber/tum-oylar-sayildi-pasinyan-in-ucuncu-zaferi-40743

[3] Bedirhan Demirel, Ermenistan'daki parlamento seçimleri sonucu, A.A. 08.08.2026. https://www.aa.com.tr/tr/info/infografik/52250 (Erişim Tarihi: 08.06.2026

[4] AGOS, Ermenistan Seçimleri 2026 Sandıklar Kapandı, Sayım Başladı, Seçime Katılım Yüzde 59, https://www.agos.com.tr/tr/haber/sandiklar-kapandi-sayim-basladi-secime-katilim-yuzde-59-40738 (Erişim Tarihi: 08.06.2026)

[5] Aslan Yavuz Şir, Kolektif Güvenlik Anlaşması Örgütü ve Acil Tepki Gücü Kurulması Kararı, ORSAM, 09.02.2009. ttps://orsam.org.tr/yayinlar/kolektif-guvenlik-anlasmasi-orgutu-ve-acil-tepki-gucu-kurulmasi-karari/ (Erişim Tarihi: 08.06.2026)

[6] The European Union's Relations With Armenia And Azerbaijan European Implementation Assessment, European Parliament, November 2022. chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/STUD/2022/734676/EPRS_STU(2022)734676_EN.pdf (Erişim Tarihi: 08.06.2026)

-----

Poster/Afiş: İsmail Cingöz

Bir Şehidin Arkasından Konuşmak, Hangi İnanca Sığar?

Hikmetli düşüncede şöyle bir söz vardır: “Kişinin nazarı ne ise manzarası da odur.” Yine darb-ı mesel bir ifadeyle, adamın ne söyleyeceği ağzını büzüşünden belli oluyor.”

İslâm, İslâmî şahsiyetler ve değerler üzerinden söz edecek bir adamın öncelikle onlara ait ölçütleri göz önünde bulundurması gerekmez mi? Bir din ve onun müntesibi hakkında konuşurken ve yazarken, başka bir dinin ve müntesiplerinin üzerinden yargılamaya çalışmak, kompleksini aşamamış ezik insanların karakteri olsa gerektir. Gordon Allport’un kendi felsefesiyle orantılı görüşleri, ne zamandan beri Müslümanlara ışık olmuştur?  Onun ortaya koyduğu anlayışı ifade eden kendi kavramlarımız, neden dile getirilmez? İçsel dindarlığın İslâm inancındaki karşılığı, daha doğrusu ifadesi, ihlas ve samimiyet değil midir? Dışsal dindarlığın açılımı münafıklık ve hatta şirk kavramlarıyla izah edilemez mi? Ama Batı düşüncesi karşısında kompleksli olanlar için daha eksantrik, daha fosforlu deyişleri kullanmanın havası bir başka oluyor. Burada dindarlık olgusunu, Batılı bir müsteşrike dayandıracak kadar kendi değerlerine yabancılaşan bir zihniyet, açıkça görülmektedir. Bu tip aydınları, Cemil Meriç, "Batı’nın her hastalığını ithale memur bir anonim şirket" olarak değerlendirmektedir.

Pek çok şey bildiğini sanan birisi, intibalarını sıraladıktan ve kabul edildiğine/edileceğine kendince inandıktan sonra, oturduğu zemini hak ettiğini göstermek için hiçbir ölçü tanımadan, artık esas amacını ifade eden zırvalarını kusmaya başlayabiliyor.

Bakıyorsunuz kalkmış, mazlum ve şehit olmuş bir insana pervasızca dil uzatmak ve tek gayesi bir yerlere mesaj vermek ve yaranmak için, aslı astarı olmayan bir takım dedikodulara yaslanarak iftira yolunu tercih etmektedir. Meselenin en esaslı tarafı da iddialarının hiç birisine sağlam bir delil getirmeyişidir. Bu düpedüz iftiradır ve kul hakkıdır. Bu, kendisinin dayandırdığı dışsal dindarlığın kendisinde tahakkuk etme halinin dışa vurumudur.

İddialarının hangi birini konuşalım, hangi birinin iler tutar tarafı vardır? Cahil, cesur olur kabilinden, sosyolojiden, dinden girmiş, tatmin olmamış, tarihe dalmış… tutana aşk olsun! Ne demişler “Baban öldüyse, yalanları da ölmedi ya!” Güzel bir miras; devam… Hemen soralım, çokbilmiş tarihçimize: topraklarımızda 31 Mart denen bir vakıa yaşanmış, bu konuda okuyucuyu aydınlatmak gerekmez mi? Yoksa unutuldu mu? Her şeyi bilen siz varken(!) bu konuda İsmail Hami Danişmend de kim oluyor ki ona kulak verelim. Selim Sırrı Tarçan’ın bu olayda rolü var mıdır? Onu da bilmek ister okuyucu. Başka? Dersim olayı bu zatı şahaneleri ilgilendirmiyor mu? Sahi neydi bu olay? Tarihten ve tarihi şahsiyetlerden söz eden bu çokbilmiş yazarımız değil miydi? Başka? Said Nursi’den, Mehmet Akif Ersoy’dan neden söz edilmemiş? Milli mücadelede bizzat M. Kemal’ın isteği üzerine Akif, Sebilürreşad’ın takım taklavatı ve çocuğu ile birlikte behemehâl Ankara’ya intikal etmedi mi? Şehir şehir dolaşarak milleti bu mücadele konusunda bilinçlendirmedi mi? Sebilürreşad’da çıkan makaleleri, cephedeki askerlerin maneviyatını güçlendirmek için okunmadı mı? Bunları merak ediyor okuyucu! Ahlaki yapıyı anlatmak ve anlamak için Allport’a mı ihtiyacı var? Kendi bilge şahsiyetleri varken. Madem tarihten ahkâm kesiliyor, şu sorunun özellikle cevaplandırılması okuyucunun hakkı olduğunu düşünüyorum. Tabi, bağlı olunan yerler açısından bir endişesi yoksa! M. Kemal’ın Milli Mücadele için yanına çağırıp mücadele etmesini istediği Mehmet Akif, neden Mısır’a gitti ve on küsur yıl orada kaldı?

Gelelim İskilipli Atıf Hoca meselesine. Evvel emirde şunu ifade edelim ki bir müminin bir mümin hakkında yegâne düşüncesinin hün-ü zan üzere olmasıdır. Onun hakkında verilen/getirilen haber için C. Allah’ın emri son derece açıktır: “Ey iman edenler! Bilmeden birilerine zarar verip de sonra yaptığınıza pişman olmamanız için, yoldan çıkmışın biri, size bir haber getirdiğinde doğruluğunu araştırın.” (Hucurât Suresi 6. Ayet)

Bir haberle ilgili olarak bu kadar titizlenmeyi emreden İslam, bir mümini, işkembe-i kübrasına dayandırarak onu dinin dışında tutmaya kalkışırsa, biline ki iki kişiden biri mutlaka dinin dışında olacaktır. Bu dinin elçisi buyuruyor ki; “"Herhangi bir Müslüman, diğer bir Müslümanı tekfir ettiğinde o kâfirse kâfirdir, değilse kendisi kâfir olur." (Ebu Dâvûd).

Bu ölçüleri göz önünde bulundurarak şu durumu anlayabiliriz: Eğer Atıf Hoca, gerçekten bu vatanın ve bu milletin aleyhine düşmanla iş birlikteliği yapmışsa, onun hükmü bellidir. Ama kendi heva ve heveslerimize uyarak kıytırık/zırva bilgilere veyahut dedikodulara dayanarak hiçbir araştırma yapmadan Müslüman biri tekfir ediliyorsa bilinsin ki tekfir edenin hesabı zordur ve ahiretteki yerine şimdiden hazırlansın.

Hatasını anlamak yerine, “tarihsel perspektif, bir kişinin sadece bir risale yazmış olmasından ziyade, ülkenin varoluş mücadelesi verdiği bir dönemde hangi safta yer aldığına ve toplumsal birliği bozucu faaliyetlerde bulunup bulunmadığına bakmayı gerektirir” dediği konuda ifade etmeye çalıştığımız gibi pek çok tarihçinin yazdığını göz ardı ederek böyle bir isnatta, daha doğrusu bir itham ve iftirada bulunmanın yegane açıklaması, “Dış güdümlü dindarlık anlayışının en çarpıcı tezahürlerinden biri” kendisinin olduğunu, kendi ifadesiyle ortaya koymuş olmaktadır

Diğer taraftan İskilipli ’ye yapılan itham ve iftira kesmemiş olacak ki, tarihi gerçeklik olarak bu konuda araştıran ve yazanları da aynı kefede değerlendirdiği görülmektedir. Hem de “Ali Şeriati’nin; ‘Eğer bir yerde yangın varken birisi sizi namaza çağırıyorsa, o hainin davetidir’ şeklindeki ifadesi, bu çarpık dindarlık algısını deşifre eden en net eleştirilerden biri” olduğunu söyler. Devamında; “Memleket işgal altındayken, bağımsızlık için canını ortaya koyanlara karşı fetva verenleri veya işgal güçleriyle iş birliği yapanları destanlaştırmak, dini değerlerin ahlaki özünden koparılarak siyasi bir kalkan olarak kullanıldığını göstermektedir” diye pervasızca ve bağlamından kopararak bu cümleleri kurabilmektedir. Bilmez ki merhum Sütçü İmamının da, kurtuluş mücadelesinde Ali Şeriati gibi davrandığını. Hangi Müslüman, yurdu istila edilirken namazı veya başka bir nüsuku öncelemiştir. Bu yapılan ve söylenenin, işine geldiği gibi meseleyi çarpıtmanın adı olsa gerektir.  

Maalesef, Amerika’da Conilerin kucağına oturmuş, bu milletin ve ülkenin düşmanı Feto’nun fiiliyat ve söylem tarzını içselleştirmiş bir zihniyetin yansımalarını burada da görmekteyiz.  Kendisi de, Amerika’dan olay ve olguları böyle görüyor, daha dorusu görmek istiyor ve öylece değerlendirip yorumluyor.

Sonuç olarak şunu diyebiliriz: Bir kimsede, eğer ilim/bilim haysiyeti ve onuru varsa, itham ve iftira etmeden her söylediğini ve yazdığını belgelere dayandırarak ortaya koyması,  insani, vicani ve ahlâkî bir gerekliliktir.

Mademki Âşık Yunus’un bir söylemi dayanak alınmıştır.

O zaman bize düşen de onun dörtlüğüyle yazımızı noktalamaktır:

“Derviş Yunus bu sözü

  Eğri büğrü söyleme

  Seni sıgaya çeken

  Bir Molla Kasım gelir”

HİCRİ YILBAŞI GECESİ

15 Haziran Pazartesiyi 16 Haziran Salıya bağlayan gece 1448 Hicrî kamerî senenin ilk ayı olan Muharrem ayının 1. gecesidir.

Yânî, Hicrî kamerî yılbaşıdır. Muharrem ayı Kur’ân-ı kerîm'de kıymet verilen 4 aydan biridir. Hicrî Kamerî Takvimde; Muhammed aleyhisselâmın, Mekke’den Medine’ye hicret ettiği sene, başlangıç kabul edilir. Hicretten 70 gün önce, Muharrem ayının 1’i olan ilk Kamerî senebaşı, mîlâdî 622 yılının Temmuz ayının, 16’sına rastlayan Cuma günü idi.
Müslümanlar yılbaşı gecelerinde ve günlerinde müsâfaha ederek, telefonla, mesajla veya mektup yazarak tebrikleşirler. Birbirlerini ziyâret eder ve hediye verirler. Yılbaşını dergi ve gazete ilânlarıyla kutlarlar. Yeni yılın, birbirlerine ve bütün Müslümanlara hayırlı ve bereketli olması için duâ ederler. Büyükleri, akrabayı, âlimleri evinde ziyâret edip duâlarını alırlar. Bugün de bayram gibi temiz giyinip, fakirlere sadaka verirler. Muharrem ayının ilk 10 gün ve gecesi, mübârek gün ve gecelerdendir.
Muharrem ayının 10. günü olan 25 Haziran Perşembe günü Âşûrâ Günüdür.
Âşürâ günü okunacak duâ:
Elhamdülillâhi Rabbi’l-âlemîn. Vessalâtü vesselâmü alâ seyyidinâ Muhammedin ve alâ âlihî ve sahbihî ecmaîn. Allahümme ente’l-ebediyyü’l-kadîm, el-hayyü’l-kerîm, el-hannân-ül mennân. Hâzihî senetün cedîdetün. Es’elüke fîhe’l-ısmete mineşşeytânirracîm vel avne alâ hâzihinnefsi’l-emmâreti bissûi ve’l-iştiğâle bimâ yukarribünî ileyke, yâ ze’lcelâli ve’l-ikrâm, birahmetike yâ erhamerrâhimîn.

Ve sallallâhü ve selleme alâ seyyidinâ ve nebiyyinâ Muhammedin ve alâ âlihî ve sahbihî ve ehl-i beytihî ecmaîn.

İçimizdeki Mahkeme: Hangisi Vicdan, Hangisi Ego?

Geçen gün bir karar aşamasındayken içimde iki farklı sesin kavga ettiğini fark ettim.

Biri fısıldayarak, "Boş ver, sen haklısın, kendini ezdirme" diyordu; diğeri ise çok daha derinden, adeta sessiz bir çığlıkla "Adil ol, karşı tarafı da anla" diye sesleniyordu.

 Muhtemelen bu satırları okurken siz de hayatınızın bir döneminde, belki de daha bu sabah, benzer bir iç savaşın ortasında kaldınız.

Kendimize itiraf etmekte zorlansak da her gün içimizde devasa bir mahkeme kuruluyor. Peki, kürsüde oturan o seslerden hangisi gerçekten bizim saf doğamız, hangisi sadece maskeli egomuz?

Bunu ayırt etmek aslında sandığımız kadar zor değilmiş, sadece durup dinlemeyi bilmek gerekiyormuş. Ego, doğası gereği sabırsızdır.

 İçinizdeki o ses aceleciyse, sizi hemen savunmaya geçmeye zorluyor, "Hemen cevap ver, altta kalma!" diye bağırıyorsa bilin ki o ego veya nefis sahnededir.

Ego gürültülüdür; haklı çıkmak, üstün gelmek ve kendini korumak için her türlü argümanı önünüze sürer. O an size kendinizi çok güçlü hissettirebilir ama o sesin peşinden gittiğinizde, akşam kafanızı yastığa koyduğunuzda içinizi kemiren o tuhaf huzursuzluktan kaçamazsınız. Çünkü ego anlık tatminler sunar ama ruhu aç bırakır.

Vicdan ise tam tersine, adeta bir Osmanlı beyefendisi veya hanımefendisi gibi sakindir. Onun acelesi yoktur. Sizi hiçbir yere koşturmaz. Aksine, sizi yavaşlatır, derin bir nefes aldırır ve "Dur, bir de karşıdan bak" der.

Vicdanın sesi kibar ama bükülmez bir hakikattir. Çıkarınıza ters düşen bir şeyi yapmanızı söylerken bile size tarifsiz bir hafiflik verir.

Onun sözünü dinlediğinizde belki somut bir şey kaybedersiniz, belki o an "yenilmiş" gibi görünürsünüz ama içinizde öyle derin bir huzur filizlenir ki dünyadaki hiçbir haklılık o duygunun yerini tutamaz.

Hayat, bu iki ses arasındaki dengeyi bulma sanatıdır. İçimizdeki o gürültülü savunma avukatını (egoyu) biraz susturup, bilge ve şefkatli hakimi (vicdanı) dinlemeye başladığımızda bağlarımız da kararlarımız da güzelleşir.

Bir dahaki sefere içinizde bir tartışma başladığında hemen harekete geçmeyin.

 Kendinize sorun: "Şu an beni yönlendiren ses beni yukarı mı taşımak istiyor, yoksa sadece haklı mı çıkarmaya çalışıyor?" Cevap, tam olarak nerede durmanız gerektiğini size fısıldayacaktır.

Gamze Arslan

Yaşam ve Farkındalık Koçu

Benden bana,bizden size

Birleşmiş Milletler'in Meşruiyet Krizi ve Çok Kutuplu Dünya Düzeninin Yükselişi: Küresel Yönetişimin Geleceği Üzerine Stratejik Bir Değerlendirme

İsmail CİNGÖZ

Özet

Birleşmiş Milletler (BM), İkinci Dünya Savaşı sonrasında uluslararası barış ve güvenliği korumak amacıyla kurulmuş en kapsamlı küresel örgüttür. Ancak 21. yüzyılda değişen güç dengeleri, büyük güç rekabeti, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin (BMGK) yapısal tıkanıklığı ve örgütün mali bağımlılıkları BM’nin etkinliğini ciddi biçimde tartışmalı hâle getirmiştir. Özellikle Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ve Çin gibi en büyük mali katkı sağlayıcılarının aidat ödemelerinde gecikmeye gitmesi veya ödemeleri siyasi baskı aracı olarak kullanması, BM’nin yalnızca mali değil, aynı zamanda kurumsal ve siyasi bir kriz içinde olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler: BM, ABD, Çin, Reform, Küresel Yönetişim.

1. Giriş

BM, 1945 yılında uluslararası sistemde savaşları önlemek, devletler arası iş birliğini geliştirmek ve küresel barışı kurumsal güvence altına almak amacıyla kurulmuştur. Ancak örgütün kuruluş mantığı, dönemin güç dengelerine göre şekillenmiş; ABD, Rusya, Çin, İngiltere ve Fransa’ya Güvenlik Konseyi’nde daimî üyelik ve veto hakkı verilmiştir. Bu yapı, Soğuk Savaş döneminde dahi tartışmalı olmakla birlikte, 21. yüzyılda çok daha ciddi bir meşruiyet sorununa dönüşmüştür.

Bugün BM’nin karşı karşıya olduğu kriz üç boyutludur: Birincisi, Güvenlik Konseyi’nin veto sistemi nedeniyle karar alma mekanizmasının kilitlenmesi; ikincisi, örgütün finansmanında birkaç büyük devlete aşırı bağımlı hâle gelmesi; üçüncüsü ise küresel krizlerde BM kararlarının yaptırım gücünün zayıflamasıdır. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın uzun süredir dile getirdiği “Dünya Beşten Büyüktür” söylemi, bu yapısal soruna yöneltilmiş en dikkat çekici siyasi itirazlardan biri hâline gelmiştir.[1]

2. BM’nin Mali Yapısı ve ABD-Çin Bağımlılığı

BM’nin düzenli bütçesi üye devletlerin ekonomik büyüklüklerine göre belirlenen zorunlu katkı paylarıyla finanse edilmektedir. ABD, düzenli bütçede yüzde 22 ile en yüksek katkı oranına sahip ülkedir. Çin ise son yıllarda ekonomik yükselişine paralel olarak payını yüzde 20’ye yükselterek BM bütçesinde ikinci büyük katkı sağlayıcı konumuna gelmiştir.[2] [3]

Aidatların, ülkelerin ekonomik gücüne göre belirlendiğini Alman Kalkınma ve Sürdürülebilirlik Enstitüsünde (IDOS) BM Finansmanı Uzmanı Ronny Patz, en yüksek katkı payının yüzde 22 ile ABD'ye ait olduğunu, Çin'in ise son yıllarda payını yüzde 20'ye yükselttiğini belirtmiştir.[4]

Bu durum ilk bakışta BM’nin küresel temsiliyetini güçlendiriyor gibi görünse de pratikte örgütü iki büyük gücün mali ve siyasi tercihlerine bağımlı hâle getirmektedir. ABD’nin aidatlarını geciktirmesi veya azaltması, BM’nin nakit akışını doğrudan zora sokmaktadır. Çin’in gecikmeli ödeme yapması ise Pekin’in BM içinde artan nüfuzunu mali kaldıraçla desteklediği yönünde değerlendirmelere yol açmaktadır.[5]

BM Genel Sekreteri Antonio Guterres'in, 193 üye devletten yalnızca 36'sının 2026 yılı aidatlarını zamanında ödediğini, ödenmemiş aidat miktarının 1,57 milyar dolara ulaştığını ve örgütün “yakın tarihte bir mali çöküş” riskiyle karşı karşıya bulunduğunu açıklaması dikkat çekicidir. BM verilerine göre ABD, yaklaşık 2 milyar 196 milyon dolarlık borçla en büyük borçlu ülke konumunda bulunurken, 38 milyon dolarlık borçla Venezuela ikinci sırada yer almaktadır. [6] Bu tablo, BM’nin mali sürdürülebilirliği konusunda ciddi bir kırılganlığa işaret etmektedir. Özellikle örgütün bütçesinin önemli bölümünün sınırlı sayıdaki büyük güçler tarafından finanse edilmesi, küresel operasyonların devamlılığını doğrudan etkileyebilecek bir risk oluşturmaktadır. Dolayısıyla BM'nin karşı karşıya bulunduğu sorun yalnızca teknik veya mali bir bütçe açığı meselesi olarak değerlendirilemez; aynı zamanda küresel yönetişim sisteminin büyük güçlerin siyasi tercihleri ve mali katkılarına ne ölçüde bağımlı hâle geldiğini ortaya koyan yapısal bir kriz niteliği taşımaktadır.

3. Mali Krizin Kurumsal Sonuçları

BM’nin aidat krizleri; personel azaltımı, program kesintileri, barışı koruma operasyonlarının zayıflaması, insani yardım kapasitesinin düşmesi ve bazı ofislerin küçültülmesi gibi sonuçlar doğurmaktadır. Genel Sekreter Antonio Guterres’in son dönemde yaptığı reform çağrıları, BM’nin mevcut mali yapısının sürdürülemez olduğuna işaret etmektedir.[7]

Bu tablo özellikle barışı koruma operasyonları açısından önemlidir. BM, Afrika’dan Ortadoğu’ya kadar birçok bölgede doğrudan askeri müdahale gücüne sahip olmamakla birlikte, barışı koruma misyonları üzerinden istikrar sağlayıcı rol üstlenmektedir. Ancak büyük ülkelerin ödemelerini geciktirmesi, bu operasyonlara asker gönderen ülkelerin geri ödemelerini de geciktirmekte ve sahadaki operasyonel kapasiteyi zayıflatmaktadır.[8]

Dolayısıyla ABD ve Çin’in aidat politikaları, yalnızca New York’taki BM merkez binasının bütçesini değil; Afrika’daki, Ortadoğu’daki ve kriz bölgelerindeki milyonlarca insanın güvenliğini de etkilemektedir.

4. Güvenlik Konseyi Krizi ve “Dünya Beşten Büyüktür” Yaklaşımı

BM sisteminin en temel açmazı Güvenlik Konseyi’nin yapısıdır.[9] Beş daimî üyenin veto hakkı, uluslararası hukukun evrenselliğini büyük güçlerin siyasi tercihine bağımlı hâle getirmektedir. Rusya-Ukrayna Savaşı, İsrail-Filistin meselesi, Suriye krizi ve birçok bölgesel çatışmada BM’nin etkisiz kalması, bu yapısal sorunu daha görünür hâle getirmiştir.

Türkiye’nin “Dünya Beşten Büyüktür” yaklaşımı, yalnızca bir siyasi slogan değil; küresel sistemin temsil, adalet ve meşruiyet krizine yönelik stratejik bir itirazdır. Bu yaklaşımın temel iddiası şudur: 1945’in güç dengeleriyle 21. yüzyılın dünyası yönetilemez. Afrika, Latin Amerika, İslam dünyası, Türk dünyası ve yükselen Asya güçleri BM karar mekanizmalarında daha adil temsil edilmelidir.

Bu nedenle BM reformu tartışması yalnızca teknik bir konu değil; yeni dünya düzeninin nasıl kurulacağına ilişkin jeopolitik bir meseledir.

5. ABD ve Çin’in BM Üzerinden Güç Mücadelesi

ABD, BM sisteminin kurucu gücü olarak uzun süre örgüt üzerinde belirleyici nüfuza sahip olmuştur. Ancak son yıllarda Washington’un çok taraflı kurumlara yönelik eleştirel yaklaşımı, BM’nin finansmanında ve siyasi işleyişinde ciddi dalgalanmalar yaratmıştır. ABD, mali katkılarını zaman zaman reform baskısı aracı olarak kullanmakta; BM’nin daha küçük, daha verimli ve Amerikan çıkarlarıyla daha uyumlu bir yapıya dönüşmesini istemektedir.

Çin ise farklı bir strateji izlemektedir. Pekin, BM kurumlarında etkinliğini artırarak kendisini küresel yönetişimin sorumlu aktörü olarak sunmaya çalışmaktadır. Ancak Çin’in de aidat ödemelerinde gecikmeye gitmesi, onun da BM’yi yalnızca normatif bir kurum değil, jeopolitik rekabet alanı olarak gördüğünü göstermektedir.

Bu açıdan BM, ABD-Çin rekabetinin dışında kalan tarafsız bir platform olmaktan giderek uzaklaşmakta; tersine, bu rekabetin kurumsal sahalarından biri hâline gelmektedir.

6. BM’nin Olası Gelecek Senaryoları

Önümüzdeki dönemde BM için dört temel senaryodan söz edilebilir:

Birinci senaryo: Kontrollü reform.

Bu senaryoda BM, Güvenlik Konseyi’nin temsil yapısını kısmen genişletir, mali disiplini artırır ve daha esnek bir bütçe modeli geliştirir. Bu en makul fakat siyasi olarak en zor senaryodur.

İkinci senaryo: İşlevsel daralma.

BM, varlığını sürdürür ancak daha sınırlı alanlarda faaliyet gösteren, krizlere müdahale kapasitesi zayıflamış bir kuruma dönüşür. İnsani yardım, kalkınma ve barışı koruma faaliyetleri ciddi biçimde azalabilir.

Üçüncü senaryo: Büyük güçlerin vesayetinde devam.

ABD ve Çin gibi aktörler BM’yi tamamen terk etmez; ancak örgütü kendi çıkarları doğrultusunda kullanmaya devam eder. Bu durumda BM resmî olarak varlığını korur fakat siyasi meşruiyeti daha da aşınır.

Dördüncü senaryo: Alternatif çok taraflılık.

BM’nin etkisizleşmesi veya küresel krizlere cevap verme kapasitesinin daha da zayıflaması hâlinde G20, BRICS, Türk Devletleri Teşkilatı, Şanghay İşbirliği Örgütü ve Afrika Birliği gibi bölgesel ve tematik platformların uluslararası sistemdeki ağırlığı artabilir. Nitekim son yıllarda BRICS’in genişleme süreci, G20’nin küresel ekonomik yönetişimde üstlendiği rol ve bölgesel örgütlerin artan etkinliği, karar alma mekanizmalarının giderek BM merkezli yapıdan uzaklaşmaya başladığını göstermektedir.

Özellikle dünya nüfusunun yaklaşık yarısını temsil eden BRICS ülkeleri ile küresel ekonominin yaklaşık yüzde 85'ini oluşturan G20'nin yükselen etkisi, uluslararası sistemin giderek daha çok merkezli bir yapıya evrildiğini göstermektedir. Bu süreç, BM’nin yaşadığı meşruiyet ve etkinlik krizinin yalnızca kurumsal bir sorun olmadığını; aynı zamanda küresel güç dağılımındaki dönüşümün bir yansıması olduğunu ortaya koymaktadır.

Dolayısıyla gelecekte uluslararası yönetişimin tek bir küresel kurum etrafında değil, farklı güç merkezleri ve bölgesel örgütler arasında paylaşılmış daha parçalı ve rekabetçi bir yapıda şekillenmesi ihtimali giderek güçlenmektedir.

7. Politika Önerileri

BM’nin geleceğine ilişkin ortaya konulan senaryolar dikkate alındığında, örgütün kuruluş amaçları doğrultusunda varlığını ve işlevselliğini sürdürebilmesi için bazı yapısal reformların hayata geçirilmesi önem arz etmektedir. Bu kapsamda;

Güvenlik Konseyi'nin daha adil ve kapsayıcı bir yapıya kavuşturulmasını sağlayacak bölgesel temsil esaslı reform modellerinin değerlendirilmesi,

BM bütçesinin büyük güçlerin siyasi tercihlerine bağımlılığını azaltacak şekilde finansman kaynaklarının çeşitlendirilmesi,

Küresel ekonomik yönetişimde giderek daha etkin hâle gelen G20 ile BM arasındaki kurumsal koordinasyon mekanizmalarının güçlendirilmesi,

Türkiye gibi orta ölçekli ve bölgesel etkisi yüksek devletlerin arabuluculuk, kriz yönetimi ve barış diplomasisi alanlarındaki rollerinin desteklenmesi,

BM’nin meşruiyetini, etkinliğini ve sürdürülebilirliğini artırabilecek başlıca reform alanları olarak öne çıkmaktadır. Dolayısı ile BM'nin karşı karşıya bulunduğu mali ve kurumsal sorunların aşılması yalnızca teknik reformlarla değil, aynı zamanda üye devletlerin çok taraflılığa olan siyasi bağlılıklarını yeniden güçlendirmeleriyle mümkün olacaktır.

8. Türkiye Açısından Değerlendirme

Türkiye açısından BM’nin reformu doğrudan stratejik öneme sahiptir; çünkü Türkiye; Balkanlar, Kafkasya, Karadeniz, Ortadoğu, Akdeniz ve Türk dünyası ekseninde çok sayıda kriz bölgesinin merkezinde yer almaktadır. BM’nin zayıflaması, Türkiye’nin diplomatik yükünü artırırken, aynı zamanda Ankara’ya daha aktif arabuluculuk ve bölgesel düzen kurucu rol üstlenme imkânı da verebilir.

Türkiye’nin BM reformu çağrısı,[10] yalnızca Güvenlik Konseyi’nde daha fazla temsil talebi değil; aynı zamanda adil, kapsayıcı ve çok kutuplu bir uluslararası düzen arayışıdır. Bu nedenle Türkiye, önümüzdeki dönemde BM reformu tartışmalarında hem normatif hem jeopolitik düzeyde daha görünür bir aktör olabilir.

9. Değerlendirme ve Sonuç

BM, kuruluşundan bu yana karşılaştığı en ciddi meşruiyet ve finansman krizlerinden biriyle karşı karşıyadır. Özellikle ABD ve Çin başta olmak üzere büyük güçlerin aidat politikaları örgütün mali sürdürülebilirliğini zayıflatırken, Güvenlik Konseyi’nin veto mekanizması ise uluslararası krizler karşısında BM’nin etkinliğini ve karar alma kapasitesini sınırlandırmaktadır. Bu durum, BM’nin yalnızca mali veya kurumsal bir sorun yaşamadığını; aynı zamanda İkinci. Dünya Savaşı sonrasında inşa edilen uluslararası düzenin değişen güç dengeleri karşısında ciddi bir uyum sorunu ile karşı karşıya bulunduğunu göstermektedir.

Mevcut gelişmeler BM’nin kısa vadede ortadan kalkacağı anlamına gelmemektedir. Ancak örgütün 21. yüzyılın güvenlik, kalkınma, göç, iklim değişikliği ve insani krizlerine mevcut yapısıyla etkili çözümler üretmesi giderek zorlaşmaktadır. Kurumun geleceği; mali kaynaklarını çeşitlendirmesine, Güvenlik Konseyi’nin daha temsilî bir yapıya kavuşturulmasına, gelişmekte olan ülkelerin karar alma süreçlerine daha etkin katılım sağlamasına ve büyük güçlerin BM’yi yalnızca jeopolitik rekabetlerinin bir aracı olarak görmekten vazgeçmesine bağlıdır.

Bununla birlikte BRICS, G20 ve bölgesel örgütlerin artan etkinliği, küresel yönetişimin giderek daha çok merkezli ve çok katmanlı bir yapıya dönüştüğünü göstermektedir. Bu nedenle geleceğin uluslararası sisteminde BM’nin tek başına belirleyici bir aktör olmaktan ziyade, bölgesel ve küresel kurumlarla birlikte işleyen daha karmaşık bir yönetişim ağının parçası hâline gelmesi muhtemeldir.

Bu dönüşüm sürecinde Türkiye, sahip olduğu jeopolitik konum, çok yönlü dış politika kapasitesi ve farklı uluslararası platformlardaki üyelikleri sayesinde önemli fırsatlara sahiptir. NATO, G20, İslam İşbirliği Teşkilatı ve Türk Devletleri Teşkilatı gibi yapılarda aktif rol üstlenen Türkiye; diplomatik arabuluculuk, insani yardım, enerji güvenliği, ulaştırma koridorları ve bölgesel kriz yönetimi alanlarında daha etkin sorumluluklar üstlenebilir. Özellikle Orta Koridor ve Kalkınma Yolu gibi stratejik projelerin geliştirilmesi, Türkiye’nin Avrupa, Asya, Orta Doğu ve Türk dünyası arasında bağlantı sağlayan jeopolitik rolünü daha da güçlendirebilir.

Sonuç olarak;

Türkiye’nin uzun süredir dile getirdiği BM’de reform çağrılarını yalnızca ulusal dış politika önceliklerinin bir yansıması değil, aynı zamanda daha adil, kapsayıcı ve temsil gücü yüksek bir küresel yönetişim sistemine yönelik talebin ifadesi olarak değerlendirilmelidir. Önümüzdeki dönemde Türkiye’nin temel stratejik hedefi; BM reformunu desteklerken aynı zamanda bölgesel ve çok taraflı platformlardaki etkinliğini artırmak, uluslararası krizlerde arabuluculuk kapasitesini geliştirmek ve çok kutuplu uluslararası sistemde dengeleyici bir aktör olarak konumunu güçlendirmek olmalıdır. Bu yaklaşım, Türkiye’nin küresel yönetişimde yaşanan dönüşümün pasif bir izleyicisi değil, yeni uluslararası düzenin şekillenmesine katkı sunan etkili aktörlerden biri olmasını sağlayabilir.

                               :

İsmail CİNGÖZ, Uluslararası Siyaset Uzmanı. BULTÜRK Ankara Temsilcisi. TDPB Basın Kulübü Başkanı. cingozismail01@gmail.com

[1] Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı ve Dışişleri Bakanlığı açıklamalarında “Dünya Beşten Büyüktür” yaklaşımı, BMGK reformu ve daha adil küresel temsil talebiyle ilişkilendirilmektedir.

[2] BM düzenli bütçesinde ABD ve Çin en yüksek katkı oranlarına sahip iki ülkedir.

[3] Zeynep Katre Oran, BM, ABD'nin Ödenmeyen Aidatları Nedeniyle Mali Çöküş Riskiyle Karşı Karşıya, A.A., 13.02.2026. https://www.aa.com.tr/tr/ekonomi/bm-abdnin-odenmeyen-aidatlari-nedeniyle-mali-cokus-riskiyle-karsi-karsiya/3828778 (Erişim Tarihi: 03.06.2026)

[4] Bloomberght, BM Mali Çöküş Riskiyle Karşı Karşıya, 13.02.2026. https://www.bloomberght.com/bm-mali-cokus-riskiyle-karsi-karsiya-3769181?page=3 (Erişim Tarihi: 04.06.2026)

[5] ABD ve Çin’in gecikmiş ödemeleri, BM’nin 2025-2026 dönemindeki likidite krizinin en önemli nedenleri arasında değerlendirilmektedir.

[6] Perspektif, Aidatları Yatmayan Birleşmiş Milletler: “İflas Etmenin Eşiğindeyiz”, 03.02.2026. https://perspektif.eu/2026/02/03/aidatlari-yatmayan-birlesmis-milletler-iflas-etmenin-esigindeyiz/ (Erişim Tarihi: 03.06.2026)

[7] BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, 2026 itibarıyla örgütte liderlik, personel ve bütçe kesintilerini içeren reform arayışlarını gündeme getirmiştir.

[8] BM barışı koruma bütçesindeki gecikmeler, asker gönderen ülkelerin geri ödemelerini ve sahadaki operasyonel kapasiteyi doğrudan etkilemektedir.

[9] BBC News, Ukrayna Savaşı: Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi Nasıl Çalışıyor, Niçin Eleştiriliyor? 06.02.2022. https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-61009255 (Erişim Tarihi: 03.06.2026)

[10] Türkiye’nin BM Reformu Çağrısı, 2025 Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı Yayınları, 3. Baskı, İstanbul, 2025. chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://www.iletisim.gov.tr/images/uploads/yayin/bm-reformu.pdf (Erişim Tarihi: 03.06.2026)

MEZARDA ZİL ÇALMAZ

Geç kalmaktan korkan herkese.

İnsan, bir yere geç kalma korkusuyla doğar.

Daha ilk nefeste ağlar. 

Yetişemez çünkü. 

Anne karnının sıcaklığına, güvenine. Dışarısı soğuktur, ışıktır, gürültüdür. Koşar. 

Sese koşar, kucağa koşar. 

Varamazsa eksik kalır. 

O korku, iliğine işler. 

Sonra büyür. Adımlarını sayar. 

Okulun bahçesine ilk girdiğinde kalbi ağzındadır. 

Zil çalar. 

Herkes yerine oturmuştur, o ayaktadır. Bütün sınıfın gözü, onun geç kalışındadır. O an yemin eder: 

Bir daha asla. 

Yetişmek zorundadır. 

Servise. Sınava. İlgiye. Sevgiye. Onaya. 

Sokakta koşan birini görürsün. Nereye gittiğini bilmezsin. 

O da bilmez belki. 

Ama durursa kaybedeceğini bilir. Durmak, yenilmektir. Durmak, silinmektir. 

Gece yatağa yattığında liste yapar. Yarın. Yarına yetişecekleri vardır. Arayacağı bir ses, soracağı bir hatır, ödeyeceği bir borç, tutacağı bir söz. Uyuyamaz. Ya uyanamazsa? Ya geç kalırsa? Telefonunu üç kere kurar. Yine de içi rahat etmez.

Birini sever. Ona da geç kalmaktan korkar. “Seni ararım” der, arayamazsa. “Gelirim” der, gelemezse. Söz, insanın boynundaki en ağır saattir. Tiktakları vicdanda atar. 

Yaşlanır. Bu sefer başka bir şeye geç kalmaktan korkar. Helalleşmeye. Söyleyemediklerine. “Kusura bakma” demeye. “Hakkını helal et” demeye. Çünkü bilir. Bazı randevuların telafisi yoktur. Giden gider. Varamazsın artık.

Ve en sonunda, o büyük randevuya geç kalmaktan korkar. Kendine geç kalmaktan. Ömrü boyunca bir yerlere yetişeyim derken, kendinden geçmiş olmaktan. Aynaya baktığında tanımadığı bir yüz görürse? “Bu ben değildim, ben buraya varmayacaktım” derse?

Bütün telaş, bütün koşuşturma, bütün uykusuz geceler bunun içindir. Bir yere varamama korkusu. O yerin ne olduğunu bilmeden. Sadece varmak gerektiğini bilerek.

Kimse sormaz “nereye böyle?” diye. Çünkü herkes koşuyor. Çünkü herkes biliyor: Duran, kaybeder.

İşte asıl mesele bu. Bize “koş” dediler. “Yetiş” dediler. “Geç kalma” dediler. Ama nereye olduğunu söylemediler. Tabelayı biz uydurduk. Bazen makam yazdık oraya, bazen para, bazen alkış. Koştuk. Vardık sandık. 

Çünkü mezarda zil çalmaz.

Liste sorulmaz. CV’ne bakılmaz. Kaç yere yetiştiğin, kaç projeyi bitirdiğin, kaç kişinin önüne geçtiğin sorulmaz.  

Tek bir soru sorulur. O sorunun cevabı, bütün koşunun özetidir.  

Koşarken kimi çiğnedin? Hızını almak için kimin omzuna bastın? Varmak için kimin yolunu kestin? “Ben” diyebilmek için kimin “biz”ini bozdun? Gözün tabeladayken, ayağının altındaki kimi görmedin?  

Durup kimin elini tuttun? Düşenin yanında diz çökmeye vaktin oldu mu? Ağlayanın gözyaşını silmek için randevunu erteledin mi? “Yetişmem lazım” derken “beklerim” diyebildin mi birine? Soluğun kesildiğinde, başkasına nefes oldun mu?  

Ne biriktirdin? Cüzdanda değil, vicdanda. Bankada değil, insanların duasında. Alkışta değil, sessiz bir “iyi ki”de. Arkandan konuşulan unvanı mı bıraktın, yoksa anlatılan bir iyiliği mi?

Varmak, bir yer değildir. Bir haldir. Ve o hale geç kalmanın telafisi yoktur.  

Randevu defteri hala açık. Kalem senin elinde.  

Nereye koştuğuna bir daha bak.  

Çünkü bazı varışlar, en büyük kaybediştir.  

Ve bazı duruşlar, insanın tek zarafetidir.

Koşmayı bırak demiyorum. Ama kime, neye koştuğunu bil.  

Annenin duasına koş. Evladının “baba” deyişine koş. Dostunun dara düştüğünde ilk aklına gelen kişi olmaya koş.  

Hakkını yediğin birinin helalliğine koş. Kırdığın bir kalbi tamir etmeye koş. Kimsenin görmediği bir iyiliğe koş.  

Makamın alkışına değil, vicdanın sessiz onayına koş. Cüzdanın şişmesine değil, yüreğinin hafiflemesine koş.  

Tabelaya değil, insana koş.

Çünkü finalde tabela sökülür. Unvan silinir. Alkış susar.  

Geriye sadece iki şey kalır: Bastığın iz ve tuttuğun el.  

O iz, birinin yüreğindeyse, sen varmışsındır.  

Değilse, bütün ömrün geç kalmıştır.

Şimdi sor kendine. Koşarken pusulan insan mı, hırs mı?

HAYATIMIZDA VERME KURALI

Hayat, vermek ve almak üzerine kurulmuş büyük bir denge sistemidir. Kainatta her şey bir alışveriş akışı içinde denge halindedir.

Nefes alır ve veririz, ekeriz ve biçeriz, sever ve seviliriz. Vermek ve almak, yaşam enerjisinin farklı yansımalarıdır.  Aldığın nefesi vermediğini düşün; neler olur hayal et.

Aradığımız şeyleri önce başkalarına vermeyi öğrenirsek, hayat da onları bize farklı yollarla daha çok  getirir.

Coşku istiyorsak coşku verelim. Sevgi istiyorsak sevgi sunalım. Takdir görmek istiyorsak takdir etmeyi öğrenelim. Bereket istiyorsak insanların bereketlenmesine katkı sağlayalım.

Verme Kuralını Uygulamak İçin Niyet:

1. Nereye gidersem gideyim, kiminle karşılaşırsam karşılaşayım ona bir hediye vereceğim. Bu; içten bir tebessüm, sıcak bir selam, güzel bir söz, samimi bir dua veya küçük bir iyilik olabilir.

2. Bugün hayatın bana sunduğu bütün hediyeleri şükürle kabul edeceğim. Allah'ın güneşte, yağmurda, rüzgârda, çiçeklerde ve karşıma çıkan güzelliklerde bana sunduğu nimetleri fark edeceğim.

İnsanlardan gelen sevgiye, saygıya, duaya, ilgiye ve maddi-manevi bütün hediyelere açık olacağım.

3. Karşılaştığım her insan için gönlümden güzel dilekler geçireceğim. Onlara başarı, huzur, sağlık, mutluluk ve bereket dileyeceğim. Çünkü biliriz ki gönülden verilen her güzel niyet, önce onu taşıyan kalbi güzelleştirir.

Hayatın sırrı, sadece almakta değil; vermeyi bir yaşam biçimi haline getirmektedir.

Çünkü veren el, aslında kendi bereket kapılarını da açmaktadır. Bereketiniz daim olsun.

Eyvallah.

ABD-İRAN GERİLİMİNDE YENİ AŞAMA: HÜRMÜZ'DEN BÖLGESEL SAVAŞA MI?

İsmail CİNGÖZ

ABD'nin 26 Haziran 2026 sabahı İran'a ait Keşm Adası'ndaki askeri hedeflere yönelik saldırısı ve İran'ın buna karşılık Bahreyn ile Kuveyt'teki Amerikan askeri varlıklarını hedef aldığını açıklaması, Ortadoğu'da uzun süredir devam eden gerilimin yeni ve daha tehlikeli bir aşamaya geçtiğini göstermektedir.

Keşm Adası, Hürmüz Boğazı'nın kontrolü açısından İran'ın en önemli stratejik noktalarından biridir. Dünya enerji ticaretinin önemli bir kısmının geçtiği Hürmüz Boğazı üzerinde bulunan bu ada, İran'ın deniz gözetleme, füze ve insansız hava aracı faaliyetlerinde kritik rol oynamaktadır. Bu nedenle ABD'nin buraya yönelik saldırısı yalnızca taktik bir operasyon değil, aynı zamanda İran'ın bölgesel caydırıcılığına yönelik bir mesaj niteliği taşımaktadır.

İran'ın Bahreyn'deki ABD 5. Filosu ile Kuveyt'teki Amerikan üslerini hedef aldığını açıklaması ise çatışmanın artık doğrudan ABD-İran ekseninde ilerlediğini göstermektedir. Ancak tarafların açıklamaları incelendiğinde, her iki tarafın da henüz topyekûn bir savaşa girmek istemediği görülmektedir. ABD saldırılarını "savunma amaçlı", İran ise misillemelerini "sınırlı cevap" olarak tanımlamaktadır.

Bununla birlikte mevcut gelişmeler son derece tehlikelidir; çünkü Bahreyn, Kuveyt, Katar, Birleşik Arap Emirlikleri ve Suudi Arabistan'daki Amerikan üslerinin çatışmanın doğrudan hedefi hâline gelmesi, Körfez bölgesinin tamamını savaş alanına dönüştürebilir. Böyle bir senaryoda petrol fiyatlarında sert yükselişler yaşanması, enerji arzında aksaklıklar meydana gelmesi ve küresel ekonominin yeni bir krizle karşı karşıya kalması muhtemeldir.

Mevcut şartlarda en olası senaryo, tarafların kontrollü tırmandırma stratejisini sürdürmesidir. Ne Washington ne de Tahran şu aşamada geniş çaplı bir kara savaşına hazır görünmektedir. Ancak yanlış hesaplama, yanlış istihbarat veya ağır can kaybına yol açacak bir saldırı, sınırlı çatışmayı bölgesel savaşa dönüştürebilir.

Sonuç olarak;

Keşm Adası saldırısı ve ardından gelen İran misillemeleri, Ortadoğu'da kırılgan olan ateşkes ve diplomatik girişimlerin ciddi biçimde zarar gördüğünü göstermektedir. Önümüzdeki günlerde tarafların vereceği askeri ve diplomatik kararlar yalnızca İran ve ABD'nin değil, tüm Körfez bölgesinin ve küresel enerji piyasalarının geleceğini belirleyecektir.

Bu gelişmeler Türkiye açısından değerlendirildiğinde, ülkenin coğrafi konumu nedeniyle bölgesel güvenlik krizlerine kayıtsız kalmasının mümkün olmadığı görülmektedir. Türkiye, gerek Türk dünyası ve çevre coğrafyasını kapsayan stratejik hinterlandı gerekse NATO üyeliği çerçevesinde dengeli ve çok boyutlu bir dış politika izlemek durumundadır. Bununla birlikte Türkiye, yalnızca NATO'nun güney kanadındaki bir müttefik değil; aynı zamanda çok kutuplu uluslararası sistemde kriz yönetimi, enerji güvenliği ve bölgesel diplomasi alanlarında kilit bir jeopolitik denge unsuru olarak öne çıkmaktadır. Bu çerçevede, 7-8 Temmuz 2026 tarihlerinde Ankara'da düzenlenecek

NATO Zirvesi'nde İsrail-ABD-İran ekseninde yaşanan gelişmelerin ve bunların bölgesel-küresel güvenlik mimarisine etkilerinin en önemli gündem maddeleri arasında yer alması beklenmektedir.

                        :

İsmail CİNGÖZ, Uluslararası Siyaset Uzmanı. BULTÜRK Ankara Temsilcisi. TDPB Basın Kulübü Başkanı. cingozismail01@gmail.com

İbrahim Anlaşmaları ve Ortadoğu’nun Yeniden Yapılanması: Türkiye, İran ve Yeni Jeopolitik Düzenin İnşası

İsmail CİNGÖZ

Özet

Amerika Birleşik Devletleri'nin (ABD) İran'a yönelik baskı politikaları, yalnızca İran'ın nükleer programı ve bölgesel güvenlik endişeleri bağlamında değil, aynı zamanda Orta Doğu'nun jeopolitik manzarasını yeniden yapılandırmayı amaçlayan daha geniş çabaların bir parçası olarak da değerlendirilmelidir. İsrail merkezli ve büyük ölçüde Donald Trump başkanlığı döneminde şekillenen "İbrahim Anlaşmaları" olarak bilinen normalleşme süreci, İran'ı çevrelemeyi ve bölgesel ittifakları yeniden tanımlamayı amaçlayan daha geniş bir jeopolitik stratejinin önemli bir bileşeni haline gelmiştir. Bu bağlamda, ABD yönetiminin İran ile olası bir anlaşmayı, Türkiye de dahil olmak üzere bazı bölgesel aktörlerin İbrahim Anlaşmalarına benzeyen bir güvenlik ve normalleşme çerçevesine yaklaşma istekliliğiyle ilişkilendirdiğine dair son göstergeler, yeni bir bölgesel güvenlik mimarisi oluşturma girişimlerinin devam ettiğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler: ABD, Türkiye, İran, İbrahim Anlaşmaları, Orta Doğu Güvenlik Mimarisi.

Giriş

Soğuk Savaş’ın sona ermesinden sonra uluslararası sistem uzun süre Amerika Birleşik Devletleri’nin liderliğinde tek kutuplu bir yapıya sahip olarak değerlendirilmiştir. Ancak son yıllarda Çin’in yükselişi, Rusya’nın yeniden güç projeksiyonu geliştirmesi, Hindistan’ın küresel aktör olarak öne çıkması, Körfez ülkelerinin stratejik özerklik arayışları ve Türkiye gibi bölgesel güçlerin artan etkinliği, uluslararası sistemin giderek çok kutuplu bir karakter kazandığı yönündeki tartışmaları güçlendirmiştir.

Bu dönüşüm yalnızca küresel güç dağılımını değil, bölgesel güvenlik mimarilerini de yeniden şekillendirmektedir. Özellikle Ortadoğu, küresel güç rekabetinin en yoğun hissedildiği alanlardan biri hâline gelmiştir. Enerji kaynakları, ticaret koridorları, deniz ulaşım hatları ve stratejik boğazlar üzerindeki rekabet, bölgesel güvenlik düzenlemelerini küresel jeopolitiğin ayrılmaz bir parçası durumuna getirmiştir.

Bu bağlamda İbrahim Anlaşmaları yalnızca İsrail ile bazı Arap devletleri arasındaki diplomatik normalleşme süreci olarak değerlendirilmemelidir. Süreç aynı zamanda ABD'nin değişen uluslararası sistem koşullarında Ortadoğu’daki nüfuzunu koruma, İsrail merkezli güvenlik mimarisini kurumsallaştırma ve yükselen Avrasya eksenli güç merkezlerini dengeleme girişimlerinden biri olarak görülmektedir.

Dolayısıyla İbrahim Anlaşmaları, klasik anlamda bir barış projesinden ziyade, çok kutuplu dünya düzenine geçiş sürecinde şekillenen yeni bölgesel güvenlik mimarisinin kurucu unsurlarından biri olarak analiz edilmelidir.

Bu süreçte Türkiye’nin olası bir bölgesel normalleşme mimarisi içerisine dâhil edilmesi yönündeki tartışmalar, yalnızca Türkiye–İsrail ilişkileriyle sınırlı değildir. Konu aynı zamanda NATO dengeleri, Türk Devletleri Teşkilatı, enerji güvenliği, İran’ın çevrelenmesi ve Avrasya jeopolitiğiyle doğrudan ilişkilidir.

1. İbrahim Anlaşmaları ve Temel Maddeleri

2020 yılında ABD öncülüğünde başlatılan İbrahim Anlaşmaları süreci, Ortadoğu’da uzun yıllardır devam eden Arap–İsrail çatışma paradigmasını dönüştürmeye yönelik önemli bir diplomatik girişim olarak ortaya çıkmıştır. İsrail ile Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Bahreyn, Fas ve Sudan arasında diplomatik ilişkilerin normalleşmesini sağlayan bu süreç,[1] klasik anlamda yalnızca bir “barış girişimi” olarak değerlendirilmemektedir.

ABD açısından söz konusu anlaşmalar;

İran’ın bölgesel etkisinin sınırlandırılması,

İsrail’in güvenlik çevresinin genişletilmesi,

Körfez–Doğu Akdeniz enerji ekseninin oluşturulması,

Çin’in Kuşak-Yol girişimine alternatif koridorlar geliştirilmesi,

Rusya’nın Ortadoğu’daki stratejik nüfuzunun dengelenmesi amaçlarını içeren çok boyutlu jeopolitik projeler olarak değerlendirilmektedir.[2]

Genel hatları ile İbrahim Anlaşmalarının ana başlıkları:

1. Diplomatik normalleşme; barış, diplomatik ilişkiler ve tam normalleşme.

2. Egemenlik ve barış içinde yaşama ilkesi; BM Şartı ve uluslararası hukuk çerçevesinde birbirlerinin egemenliğine, güvenliğine ve barış içinde yaşama hakkına saygı gösterme.

3. Terörizm ve düşmanca faaliyetlerin engellenmesi; tarafların kendi topraklarından diğer tarafa karşı terörist veya düşmanca faaliyetlere izin vermemesi ve desteklememesi.

4. Ekonomi, ticaret ve yatırım iş birliği.

5. Sivil havacılık ve doğrudan uçuşlar; düzenli doğrudan uçuşlarının kurulması, hava koridorlarının açılması ve vize/konsolosluk kolaylıkları sağlanması.

6. Turizm, kültür ve halklar arası temas.

8. Bilim, teknoloji, sağlık ve uzay iş birliği.

9. Enerji, çevre, su ve gıda güvenliği.

10. Denizcilik ve liman erişimi, denizcilik alanında düzenlemeler yapılması.

11. Bölgesel stratejik gündem; ABD öncülüğünde Ortadoğu’da yeni bölgesel güvenlik, ticaret ve istikrar.

12. Filistin meselesi; taraflar, İsrail–Filistin çatışmasına “adil, kapsamlı, gerçekçi ve kalıcı” çözüm arayışı. Ancak Filistin meselesinden ziyade İsrail’in Arap dünyasıyla normalleşme.[3] [4]

2. İbrahim Anlaşmaları’nın Stratejik Arka Planı

İbrahim Anlaşmaları, resmi olarak İsrail ile bazı Arap devletleri arasında diplomatik ilişkilerin tesis edilmesini amaçlamıştır. Ancak stratejik düzlemde süreç, ABD’nin Ortadoğu’da yeni bir güvenlik mimarisi oluşturma çabasının parçası olarak algılanmaktadır.

İbrahim Anlaşmaları ile İsrail’in bölgesel yalnızlığını kırmak, Körfez merkezli Arap devletlerini İsrail’le ekonomik ve güvenlik temelli ilişkiye sokmak ve İran’a karşı dolaylı bir bölgesel denge hattı inşa edilmek istenildiği görülmektedir. Bu nedenle anlaşmalar İsrail’i yalnızca diplomatik tanıma belgeleri değil; ticaret, teknoloji, güvenlik, enerji ve bölgesel jeopolitik alanlarında yeni bir bloklaşma zemini üretmektedir.

Anlaşmaların temel stratejik boyutları şunlardır:

2.1. İsrail’in Bölgesel Meşruiyetinin Güçlendirilmesi

İsrail, Gazze’ye başlattığı 7 Ekim saldırılarının ardından uluslararası alanda kademeli bir şekilde artış gösteren ciddi bir izolasyon sürecine girmiştir.[5] ABD İsrail’in neredeyse kurulduğu 1948’den itibaren yıllardır yaşadığı bölgesel izolasyonla birlikte artan bu durumun azaltmasını hedeflemektedir. Bu doğrultuda ABD’nin girişimleri ve öncülüğünde Körfez ülkeleriyle kurulan yeni ilişkiler ile İsrail’in yalnızca askeri değil ekonomik ve diplomatik entegrasyonunun hızlandırılması planlanmaktadır.

İsrail'in bölgesel meşruiyet arayışında Türkiye özel bir yere sahiptir. NATO üyesi olması, Avrupa ile Asya arasındaki stratejik konumu, enerji ve ticaret koridorları üzerindeki etkisi ve İslam dünyasındaki diplomatik ağırlığı nedeniyle Türkiye'nin İsrail ile ilişkilerinin niteliği, bölgesel güvenlik mimarisinin şekillenmesinde önemli değişkenlerden biri olarak değerlendirilmektedir. Bu nedenle ABD ve İsrail açısından Türkiye ile ilişkilerin belirli ölçüde istikrarlı tutulması önem arz etmektedir ve İsrail'in bölgesel entegrasyon sürecini destekleyen unsurlar arasında görülmektedir.

2.2. İran’ın Çevrelenmesi

ABD açısından İran;

Hizbullah, Hamas, Husiler, Haşdi Şaabi ve Şii milis ağları gibi vekil güçler aracılığıyla bölgesel nüfuz oluşturan başlıca aktörlerden biri olarak değerlendirilmektedir.[6]

Bu nedenle Körfez ülkeleri ile İsrail arasında kurulan yakınlaşma, İran’ın bölgesel hareket alanını sınırlandırmayı hedefleyen bir güvenlik ekseni olarak görülmektedir.

2.3. Çin ve Rusya’nın Dengelenmesi

Çin’in Kuşak-Yol Projesi ve Rusya’nın Suriye merkezli Ortadoğu stratejisi, ABD açısından uzun vadeli jeopolitik tehdit olarak algılandığı görülmektedir. Bu nedenle:

Hindistan–Ortadoğu–Avrupa Ekonomik Koridoru (IMEC),

Körfez–Doğu Akdeniz enerji hatları,

İsrail merkezli lojistik entegrasyon projeleri gibi alternatif planlar ile ABD, yeni küresel rekabet stratejileri ile[7] güçlü bir şekilde sahada etkisini sürdürmek istediği anlaşılmaktadır.

2.4. İran–ABD Gerilimleri

İran ile ABD arasındaki kriz yalnızca nükleer faaliyetler üzerinden okunmamaktadır. İran meselesi aynı zamanda bölgesel güç dengesi ve İsrail’in güvenliği bağlamında ele alınmaktadır.[8]

Donald Trump’ın ikinci başkanlık döneminde ABD’nin İran’a yönelik maksimum baskı politikası, ekonomik yaptırımlar, Devrim Muhafızları’na yönelik terör örgütü tanımlaması, İran lider kadrolarına yönelik operasyonların[9][10] İran’ın bölgesel kapasitesini zayıflatmayı amaçlayan hedefler olduğu muhakkaktır.

Bu çerçeveden hareketle İbrahim Anlaşmaları’nın temel işlevlerinden biri de İran’a karşı dolaylı bölgesel denge oluşturulmasıdır.

ABD’nin stratejik yaklaşımı özetle şu şekilde okunabilir:

“İsrail’in güvenliği sağlanmadan İran’la kalıcı uzlaşı mümkün değildir.”

Dolayısıyla ABD tarafından 28 Şubat 2026 günü İsrail ile birlikte İran’a karşı başlatılan ve 8 Nisan 2026 gününe kadar devam eden savaşın ardından halen dolaylı/doğrudan İran’la yürütülen müzakerelerin odak noktası, kuşkusuz ki İsrail merkezli bölgesel normalleşme girişimleri ile birbirinden bağımsız süreçler değildir.

3. Türkiye’nin Sürece Dâhil Edilme Tartışmaları

Türkiye’nin konum ve kapasite itibariyle sıradan bir Ortadoğu ülkesi olmadığı muhakkaktır. Birçok küresel etkinliği olan ülkeler gibi ABD açısından da çok katmanlı jeopolitik bölgesel bir güç olarak değerlendirildiği bilinmektedir.[11]

Türkiye’nin öneminin temel nedenleri şunlardır:

NATO üyeliği,

Karadeniz–Kafkasya–Ortadoğu güzergahında geçiş merkezi olması,

Enerji koridorları üzerindeki konumu,

Türk Devletleri Teşkilatı üzerindeki etkisi,

Askeri sanayi kapasitesi,

Doğu Akdeniz’deki stratejik rolü.

3.1. İran’ın Kuzeyden Dengelenmesi

Türkiye’nin İran’la uzun kara sınırına sahip olması ve Güney Kafkasya üzerindeki etkisi, Türkiye’yi ABD açısından kritik aktör hâline getirmektedir.

İran’ın ABD ile gerilimli bir süreç yaşadığı günümüz şartlarında Hürmüz Boğazı’nın hemen karşısında ABD donanmaları konuşlanmış durumdayken küresel pazarlara ve temel ihtiyaçlarına erişiminde kara yollarının artık “hayatta kalma” stratejisinin bir parçası olduğun muhakkaktır. Afganistan ve Pakistan rotalarının yanı sıra, Türkiye üzerinden geçen ticaret yolları da İran ekonomisinin nefes alması için çok önemlidir.[12]

Türkiye-İran sınır hattının Türkiye-ABD ilişkilerinin seyri açısından yeni bir test sahasına dönüşebileceği kuvvetle muhtemel görülmektedir. İran’ın “kara üzerinden dünyaya açılan kapı” stratejisi, sınır komşusu olduğu ülkelerinde de dahil olduğu sahaları güç mücadelesinin sessiz ama en kritik hatları durumuna getirmiştir ki ilerleyen zamanda bölgesel diplomasi trafiğini yoğunlaşması beklenmelidir.

3.2. Enerji ve Ticaret Koridorları

Türkiye ve Irak Kalkınma Yolu,

ABD ve Hindistan destekli IMEC,

Çin-İran Demiryolu,

Çin'in Batı'ya açılan kapısı Orta Koridor (Kuşak Yol Projeleri),

Doğu Akdeniz enerji taşımacılığı (Eastmed Boru Hattı),

Basra Körfezi merkezli lojistik ağlar ve projeler

Gibi birçok enerji ve lojistik rotaları görülmektedir. Her bir proje, sadece bir lojistik rota değil, aynı zamanda siyasi, ekonomik ve askeri bir vizyonu temsil etmektedir ve dünyanın rekabet dengesini değiştirmektedir.[13] En önemlisi de kuşkusuz bir şekilde bu projelerde Türkiye, doğal transit merkezi olarak görülmektedir.

Ancak bu süreçte Çin'in Kuşak-Yol Projesi ile IMEC arasında büyük bir rekabetin yaşandığı ve bu konunun bugün ABD, AB, Çin ve Hindistan arasında yoğun şekilde tartışılmakta olduğu da unutulmamalıdır.

3.3. Türk Devletleri Teşkilatı Boyutu

Türkiye’nin Türk Devletleri Teşkilatı üzerindeki etkisi, Türkistan/Orta Asya enerji yolları ve Hazar geçişli ticaret ağları nedeniyle ABD açısından stratejik önem taşımaktadır; çünkü Türkiye'nin Türk Devletleri Teşkilatı üzerinden Türkistan/Orta Asya ile kurduğu bağlantı, yalnızca kültürel bir entegrasyon girişimi değil; aynı zamanda Avrasya enerji ve ticaret yollarının geleceğini etkileyebilecek jeopolitik kapasite üretmektedir. Bu durum ABD başta olmak üzer küresel güç merkezleri açısından Türkiye, vazgeçilemez, gözden çıkartılamaz ülke konumunu korumaktadır.

Buradan hareketle ABD, İran’ın Türkistan/Orta Asya–Kafkasya hattındaki etkisini sınırlandırmak için Türkiye merkezli alternatif jeopolitik eksenleri destekleme eğilimindedir.

4. Türkiye Açısından Stratejik Riskler

Türkiye açısından İbrahim Anlaşmaları, oldukça hassas sonuçlar doğurabilecek potansiyele sahiptir:

Gazze savaşları sonrası Türkiye kamuoyunda İsrail karşıtlığı ciddi ölçüde yükselmiştir. Bu nedenle Türkiye’nin açık biçimde İsrail merkezli güvenlik eksenine dâhil olması iç politikada ciddi tartışmalara yol açabilir.

Türkiye ile İran arasında enerji iş birliği, sınır güvenliği, Irak ve Suriye dengeleri, ticari ilişkiler ağı ve İran’daki yoğun Türk nüfusuna bağlı olarak gönül bağı bulunmaktadır. Dolayısıyla Türkiye’nin doğrudan İran karşıtı blok görüntüsü vermesi, Türkiye’nin çok yönlü dış politika stratejisiyle çelişebilir.

Türkiye’nin Rusya ile enerji ilişkileri, Çin ile ticaret bağlantıları, Şanghay İşbirliği Örgütü çevresindeki diplomatik dengeleri dikkate alındığında, tamamen ABD merkezli güvenlik eksenine yönelmesi olası görünmemektedir.

5. Yeni Dünya Düzeni ve İbrahim Anlaşmaları

2008 küresel mali krizi, ABD’nin neoliberal model içindeki yorgunluğunu ortaya çıkartmış ve çok kutuplu dünya arayışlarını hızlandırmıştır.

Bu eksende Ortadoğu’nun jeopolitik haritasının yeniden şekillendirilmesi maksadıyla uzun yıllardır “düşman” olarak görülen Arap-İsrail karşıtlığı yapısına köklü bir değişim ile son verilmesi maksadıyla, Trump-Netanyahu koordinasyonu projesinin devreye alındığı görülmektedir; çünkü yaşanan bütün Arap-İsrail savaşlarının ardından hiçbir kalıcı barış anlaşması imzalanmamışken[14] İbrahim Anlaşmaları ile İsrail lehine somut toprak, siyasi ve güvenlik kazanımlarının öne çıkartılmaya çalışıldığı görülmektedir.

ABD'nin İbrahim Anlaşmalarını yalnızca Ortadoğu politikası değil, aynı zamanda yükselen çok kutuplu sisteme verdiği jeopolitik cevap olarak da değerlendirilmelidir ki tek kutupluluktan çok kutupluluğa geçiş sürecinde İsrail’in güvenlik kaygılarının da giderilmek istenildiği anlaşılmaktadır.

6. Sonuç ve Genel Değerlendirme

İbrahim Anlaşmaları etrafında şekillenen diplomatik süreçler, ilk bakışta İsrail ile bazı Arap devletleri arasındaki normalleşme girişimleri olarak görünmektedir. Ancak mevcut gelişmeler daha geniş bir perspektiften incelendiğinde, söz konusu sürecin çok kutuplu dünya düzenine geçiş döneminde ortaya çıkan yeni bölgesel güvenlik mimarisinin temel yapı taşlarından biri olduğu anlaşılmaktadır.

ABD açısından mesele yalnızca İsrail’in güvenliğinin sağlanması veya İran’ın çevrelenmesi değildir. Aynı zamanda Çin’in Kuşak ve Yol Girişimi, Rusya’nın Ortadoğu ve Avrasya’daki etkisi, enerji ve ticaret koridorlarının kontrolü ile küresel güç dağılımındaki değişimin yönetilmesi söz konusudur.

Bu çerçevede Ortadoğu, artık yalnızca bölgesel aktörlerin mücadele alanı değil; ABD, Çin, Rusya, Hindistan, Türkiye ve Körfez ülkeleri arasında şekillenen küresel jeopolitik rekabetin merkezlerinden biri hâline gelmiştir.

Türkiye ise sahip olduğu coğrafi konum, enerji geçiş hatları üzerindeki rolü, savunma sanayi kapasitesi, Türk Devletleri Teşkilatı içerisindeki liderlik potansiyeli ve NATO üyeliği sayesinde yeni güvenlik mimarisinin en kritik ülkelerinden biri olarak öne çıkmaktadır.

Önümüzdeki dönemde Türkiye’nin karşı karşıya kalacağı temel stratejik mesele, herhangi bir blok içerisinde yer almak değil; çok kutuplu uluslararası sistemin sunduğu fırsatları değerlendirirken stratejik özerkliğini koruyabilmek olacaktır. Bu nedenle Ankara’nın dengeleyici, çok yönlü ve esnek diplomasi yaklaşımını sürdürmesi, yeni uluslararası sistemdeki konumunun belirlenmesinde temel unsur olmaya devam edecektir.

Sonuç olarak İbrahim Anlaşmaları, yalnızca bir normalleşme süreci değil; 21. yüzyılın değişen güç dengeleri içerisinde şekillenen yeni bölgesel ve küresel düzen arayışlarının önemli göstergelerinden biri olarak değerlendirilmelidir.

                               :

İsmail CİNGÖZ, Uluslararası Siyaset Uzmanı. BULTÜRK Ankara Temsilcisi. TDPB Basın Kulübü Başkanı. cingozismail01@gmail.com

[1] U.S. Department of State, The Abraham Accords Declaration,15.0.2020 https://www.state.gov/the-abraham-accords (Erişim Tarihi: 30.05.2026)

[2] Hilmi Demir ve Emre Gürbüz, İbrahim Antlaşmaları Gerçekleşirse Ne Olur?, TEPAV, Temmuz 2025. chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://tepav.s3.eu-west-1.amazonaws.com/upload/files/1753554513586-0.Ibrahim_Antlasmalar_Gerceklesirse_Ne_Olur.pdf (Erişim Tarihi: 30.05.2026)

[3] United Nations Treaty Collection, Abraham Accords Peace Agreement: Treaty of Peace, Diplomatic Relations and Full Normalization between the United Arab Emirates and the State of Israel, Washington, 15.09.2020. https://treaties.un.org/Pages/showDetails.aspx?objid=08000002805a7d1f&clang=_en (Erişim Tarihi: 30.05.2026)

[4]: U.S. Department of State, The Abraham Accords Declaration.

[5] Tuğçe Ersoy Ceylan, İsrail ve Uluslararası İzolasyon: Dışlanma Algısı Kamuoyunda Nasıl Karşılanıyor?, A.A. 01.10.2025. https://www.aa.com.tr/tr/analiz/israil-ve-uluslararasi-izolasyon-dislanma-algisi-kamuoyunda-nasil-karsilaniyor/3704067 (Erişim Tarihi: 30.05.2026)

[6] Helin Sarı Ertem, ABD/İsrail-İran Çatışması Ekseninde Değişen Küresel Dengeler ve Amerikan Hegemonyasının Geleceği, ORSAM ABD/İsrail-İran Savaşı ve Bölgesel Yansımaları, at 2026, ss.11-14. chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://orsam.org.tr/wp-content/uploads/2026/03/Dosya-No-12-ABDIsrail-Iran-Savasi-ve-Bolgesel-Yansimalari.pdf (Erişim Tarihi: 30.05.2026)

[7] Müslüm Basılgan, Çin’in Kuşak ve Yol Girişimi: Koridorlar Açısından Ekonomi Politik Bir Analiz, PEK, Dergi Park, C.: 9, S.: 3, ss. 1306–1337. 19.09.2025. chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/4538615 (Erişim Tarihi: 30.05.2026)

[8] Yeşim Demir, Kırılgan Denge: İran-İsrail Savaşı, Bölgesel Güç Mücadelesi ve Küresel Güvenlik, Global Savunma, 22.02.2026. https://www.globalsavunma.com/kirilgan-denge-iran-israil-savasi-bolgesel-guc-mucadelesi-ve-kuresel-guvenlik (Erişim Tarihi: 30.05.2026)

[9] Feyzullah Tuna Aygün, ABD’nin Irak’taki Milis Stratejisinde Yeni Aşama: Lider Kadroların Hedef Alınması, ORSAM, 16.03.2026. https://orsam.org.tr/yayinlar/abdnin-iraktaki-milis-stratejisinde-yeni-asama-lider-kadrolarin-hedef-alinmasi/ (Erişim Tarihi: 31.05.2026)

[10] BBC News Türkçe, İran Devrim Muhafızları'nın 'Terör Örgütü' İlan Edilmesi Neden Gündemde?, 20.01.2023. https://www.bbc.com/turkce/articles/cn0yp592p0go (Erişim Tarihi: 31.05.2026)

[11] Mehmet Efe Biresselioğlu, NATO’nun Değişen Enerji Güvenliği Algısı: Türkiye’nin Olası Konumu, Uluslararası İlişkiler, C.: 9, S.: 34 (Yaz 2012), ss. 227-252. chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://www.ir-journal.com/storage/media/3269/01HBS888XQ38JY6X7T15JR4HBS.pdf (Erişim Tarihi: 31.05.2026)

[12] ABNA 24, İran İçin Kritik Stratejik Hat: Türkiye Kara Sınırında “Nefes Borusu” Rolünde, 20.05.2026.  https://tr.abna24.com/news/1816908/İran-İçin-Kritik-Stratejik-Hat-Türkiye-Kara-Sınırında-Nefes (Erişim Tarihi: 31.05.2026)

[13] Baran, Küresel Ticaretin Yeni Savaş Alanı: Koridorlar Rekabeti Dünyanın Dengesini Değiştiriyor, 04.07.2025. https://www.barandergisi.net/kuresel-ticaretin-yeni-savas-alani-koridorlar-rekabeti-dunyanin-dengesini-degistiriyor (Erişim Tarihi: 31.05.2026)

[14] Gürsel Tokmakoğlu, Ortadoğu'da Dönüşüm: Görünen ile Gerçek Arasındaki Fark, İndependent Türkçe, 28.05.2026. https://www.indyturk.com/node/777723/türki̇yeden-sesler/ortadoğuda-dönüşüm-görünen-ile-gerçek-arasındaki-fark (Erişim Tarihi: 31.05.2026)

HAYATINA YÖN VERECEK KÜÇÜK BİR ÇALIŞMA 

Sevgili okuyucularım,

2011 yılından bu yana sürdürdüğüm Yaşam ve Eğitim Koçluğu yolculuğunda, danışanlarımla zaman zaman kullandığım küçük ama etkili bir çalışmayı sizlerle paylaşmak istiyorum.

Bu form; insanın kendisini tanımasına, hedeflerini netleştirmesine, değerlerini fark etmesine ve hayatına yön vermesine yardımcı olmak amacıyla hazırlanmıştır.

Kendinize karşı dürüst olun, düşünün, yazın ve saklayın.

Şifaya, farkındalığa ve güzel başlangıçlara vesile olması dileğiyle...

HAYATINI PLANLAMA FORMU

(Kendine dürüst ol, yaz ve sakla)

BEN KİMİM?

• Kendimi 3 kelimeyle anlatıyorum:

• En çok ne yaparken mutlu oluyorum?

• Gücümün farkında olduğum bir an:

NE İSTİYORUM?

• Hayalimdeki meslek ya da hayat tarzı:

• Bu hayalime ulaştığımda nasıl bir insan olmak istiyorum?

NASIL ULAŞABİLİRİM?

• Bu yıl öğrenmek veya geliştirmek istediğim 3 şey:

• Bu hafta bu hayalim için atacağım küçük bir adım:

• Kendime sık sık hatırlatmam gereken cümle:

KİMLERLE YÜRÜYORUM?

• Beni olumlu etkileyen 3 kişi (arkadaş, aile, öğretmen vb.):

• Uzak durmam gereken bir alışkanlık ya da ortam:

MANEVİ DAYANAĞIM NE?

• Beni sakinleştiren ve güç veren 3 şey:

• Sabah uyandığımda veya gece yatarken içimden geçirdiğim dua/niyet:

BENİ YÖNLENDİREN 3 DEĞERİM

(Örn: dürüstlük, saygı, cesaret, sadakat, merhamet, özgürlük...)

Not: Bu form sadece senin içindir. Kimseye göstermek zorunda değilsin. Ancak her ay bir kez dönüp yeniden gözden geçirmen, nereden nereye geldiğini fark etmene ve hayatının akışındaki yolunu daha bilinçli çizmeye  yardımcı olacaktır inşallah.

Hidayet ŞİŞKİN

Yaşam ve Eğitim  Koçu

HATAY'DA ATAN TEK YÜREK ! 

ĞADİR HUM BAYRAMI

Ğadir Hum, hakikatin, adaletin, eşitliğin ve kardeşliğin simgesidir. “Ben kimin mevlasıysam, Ali de onun mevlasıdır” sözüyle, hakkın ve liyakatin her türlü ayrımdan üstün olduğu ilan edilmiştir. Bu, vicdanın, dostluğun ve emanete sahip çıkmanın bayramıdır.

Bu ışık, gereken yere çoktan ulaşmıştır. Ğadir Hum’un ışığı, halklar arasında barışı ve dayanışmayı büyütmüştür. Biz bugün o ışığın etkisinde, onun büyüsündeyiz. Ve bu birliktelik en güçlü şekilde Hatay’da hayat bulur.

Hatay’da bu bayram, birliğin en sahici halidir. Bayram günü geldiğinde esnaf “bugün komşunun günü” diyerek kepenk indirir. Ocaklarda geleneksel *hırisi* kazanları kaynar, *aşure* kazanları birlik için karılır. Alevi ocaklarında pişen lokmalar, Sünni komşuların eliyle dağıtılır. Kiliselerin kapıları ardına kadar açılır, camilerle cemevleriyle birlikte kutlamalara ev sahipliği yapılır. Hristiyan komşularımızdan “bayramınız mübarek olsun” temennileri yükselir.

Bu bayramda makam, mevki fark etmez. Valisinden belediye başkanına, esnafından öğrencisine kadar herkes sokaktadır. Her insan birbirini kutlar, hal hatır sorar. Çünkü Hatay’da bu bayram, sadece bir inancın değil, topyekûn bir dayanışmanın adıdır. İbadethaneler bir araya gelir, dualar barış için birleşir.

Mesele yalnızca bir günü idrak etmek değildir. Mesele, komşusu darda olanın elinden tutmaktır. Sevinci bölüşerek çoğaltmak, kederi paylaşarak azaltmaktır. Hatay bu kültürü yüzyıllardır yaşatmaktadır.

Ğadir Hum’da verilen söz, tüm insanlığa verilmiştir: Haksızlık karşısında susmamak, mazlumun yanında durmak, adaletin ve hakkın hatırını gözetmek. O gün uzatılan el, bugün de birbirimizi ayakta tutmak için vardır.

Bu bayram vesilesiyle ortak sorumluluğumuzu hatırlayalım. Gönül kapılarımızı ve sofralarımızı açık tutalım. Valisinden vatandaşına kadar tek yürek olan Hatay’daki bu kardeşlik iklimi, tüm ülkeye örnek teşkil etsin. Çünkü biz, birbirimize emanetiz.

   Ğadir Hum Bayramımız mübarek olsun. Hanelerimize bereket, yüreklerimize birlik, yarınlarımıza kardeşlik hâkim olsun

Selam ve Dua ile

ÇEVRE TEMİZLİĞİ VE İNSAN SAĞLIĞI

Yüce Allah Kur’anda: “Biz yeryüzünü bir döşek yaptık.

Dağları denge için birer direk kıldık. Sizleri birbirinize eş olarak yarattık. Uykunuzu bir dinlenme vakti, geceyi de bir örtü kıldık. Gündüzü bir geçim vakti kıldık. Üstünüze yedi kat Semayı inşâ ettik. Oraya ışık saçan bir kandil (Güneş) astık. Yoğunlaşmış bulutlardan şarıl şarıl su indirdik. Onunla taneler, otlar ve sarmaş dolaş bağlar bahçeler bitirelim diye)” (Nebe suresi: 6-16) buyurduğu gibi insanların da içinde bulunduğu Arz ve Sema ile ikisi arasında yer alan bütün canlı ve cansız varlıklar çevreyi oluşturur. Bu bağlamda Allahın yarattığı ve insanın ilişkili olan herşey; teneffüs ettiği hava, içtiği ve kullandığı su, üzerinde yaşadığı ve her türlü ürünü yetiştirdiği yeryüzü, Uzay, Güneş, Ay ve Yıldızlar, bitkiler, hayvanlar ve diğer canlı ve cansız varlıklar… Hepsi Çevre’dir.

Tarihe bakarsanız insanlar hep havası temiz, suyu temiz, toprağı temiz, yeşili ve ağaçları bol olan temiz ve bereketli yerlere yerleşmişler ve oralarda medeniyet kurmuşlar. Neden? Çünkü, havanın, suyun ve toprağın ve çevrenin temiz olması insan sağlığı, insan huzuru açısından çok önemli de ondan. Ama ne yazık ki, insanlar Allahın tertemiz olarak yarattığı ve bizlere emanet ettiği Arz ve Semayı, Suyu ve Havayı, Toprağı ve diger nimetleri zamanla kirleterek hem tabii güzelliğini bozdular hem de bize olan faydalarını yok ettiler. Daha kötüsü; zararlı hale getirdiler. Birçok yerde hava kirli ve zehirli, toprak kirli ve zehirli, sular kirli, mikroplu ve zehirli!... Bu olumsuzluklardan dolayı birçok felaket yaşayan insanlar rahatsız, huzursuz ve endişeli.

Biz insanlar doyumsuz istek ve arzularımızın peşinde giderek gösterişli ve görkemli, çılgın bir hayat uğruna çevremizi ve çevremizdeki varlıkları ve nimetleri hem kirlettik, hem de israfça, hor ve ölçüsüz kullandık.. Gösterişli ve görkemli yaşantıları elde ettikçe medeni olduğumuzu zannettik, sevindik. gururlandık ve övündük. Ama çevreye yaptığımız tahribatlar nedeniyle başımıza gelen çeşitli felaketleri,hastalıkları, acıları umursamadık veya görmezden geldik. Tıpkı sigara içenlerin ve uyuşturucu kullananların keyiflenirken kendilerini bekleyen Akciğer kanseri hastalığı tehlikesini umursamadıkları veya görmezden geldikleri gibi.. “İnsanların kendi elleriyle yaptıkları kötülükler nedeniyle karada ve denizde kötülükler/felaketler meydana gelir. Belki hatalarından dönerler diye Allah, onların bir ksımını onlara tattırır/yaşatır.” (Rum:41)

Ve bugüne gelindiğinde gördük ki, yaşadığımız ölçüsüz hayat ile yaptığımız çevresel tahribat ve çevresel kirlilik en başta bizlerin sağlığını bozdu ve birçok felaketi de beraberinde getirdi. Tıpkı, bu günlerde tüm dünya insanlarının yaşadığı ve kurtulmak için mücadele ettiği Kanser, Coronavirüs ve diğer salgın hastalıklar gibi. Öyle değil mi?.. İşte bütün bu olumsuzluklar göstermektedir ki; çevreyle olan ilişkilerimizde Allahın koyduğu ölçüyü ve sınırı aşıyoruz. Bu da başta ağır salgın hastalıklar olmak üzere sayısız felaketler olarak bizlere geri dönüyor. Uğradığımız felaketleri geçici tedbirlerle ve geçici tedavilerle bertaraf etmeye çalışıyoruz. Yani günü kurtarmaya çalışıyoruz. Ve bunun için haddinden fazla paralar ve servetler ödüyoruz, canlar kaybediyoruz. Ama Rabbimizi dinleyip aklımızı, imanımızı ve bilgiyi kullanıp hiç kendimizi sorgulayıp, nefis muhasebesi yapıp, yaptığımız hatalardan ve ölçüsüzlüklerden, aşırılıklardan vazgeçmiyoruz. Temiz ve ölçülü yaşamıyoruz. Çevremizi ve çevremizdeki nimetleri temiz ve ölçülü kullanmıyoruz. Her yıl Haziran ayının ilk haftasını (5 Haziran) “Dünya Çevre Günü” olarak ilan ediyoruz ve çeşitli etkinliklerle kutluyoruz. Çevrenin önemini anlatıyoruz. Küresel ısınmanın, Çevre ve Hava kirliliğinin, Su kirliliğinin getireceği zararları ve felaketleri anlatıyoruz. Ama bütün bunları bir kutlamadan öteye geçiremiyoruz. Ve yine çvreyi ve havayı kirletmeye ve ölçüyü bozmaya devam ediyoruz. Çevre kirliliği ve çevre tahribatı nedeniyle yaşanan sıkıntıları ve felaketleri yaşamaya yine devam ediyoruz. Öyle değil mi?.. Sevgili dostlar, şunu iyi bilelim ki; Eğer çevre kirli ise, sular kirli ise, hava kirli ise, toplum kirli ise insan istediği kadar: “Ben temizim.” desin. Aslında o da kirlidir, ama bunun farkında değildir. O kişi bilmelidir ki; içinde yaşadığı o kirli çevre, o kirli toplum bir gün onu da kirletir ve sağlığını bozar, hasta eder ve yok eder. Tarihe bakarsanız geçmişte pek çok toplum ve kavim böyle helâk olmuştur, yok olmuştur. Ve Rabbimiz Allah Kur’anda: “Yiyin için, fakat israf etmeyin.Muhakkak Allah israf edenleri sevmez.” (Âraf 31) buyurduğu gibi Allah israf edenleri ve haddi aşanları sevmez. Peygamberimiz Hz.Muhammed de bir hadisinde şöyle buyurur: “Bir dere kenarında abdest alıyor olsanız dahi suyu israf etmeyin!” Bu nedenle sevgili dostlar! Rabbimiz Allahın bizlere tertemiz olarak emanet ettiği bu evreni, bu dünyayı, arz ve semayı ve diğer nimetleri

Rabbimizin emri doğrultusunda aşırıya ve gösterişe gitmeden ölçülü ve temiz kullanmalıyız ki, hayatımız/ ömrümüz temiz, sağlıklı, huzurlu ve feyizli bir hayat olsun!

(muallimosman)

YASÎN-İ ŞERÎF OKUMAK

Hadîs-i şerîfde buyuruldu ki: (Yanında Yasîn-i şerîf okunan hasta, suya doymuş olarak vefât eder ve doymuş olarak kabre girer). Yâni, cân vermenin hâsıl edeceği susuzluğu duymaz.

Yasîn sûre-i şerîfesi, kıyâmette olan şeyleri, dünyanın geçici olduğunu, Cennet nîmetlerini ve Cehennemdeki azapları bildirdiğinden, hasta yanında okununca, îmân ile gitmeye sebep olan şeyleri işitmiş olur. (Ra’d) sûresini okumak, rûhun çıkmasını kolaylaştırır. İnsan ölü̈nce, Hanefîde necs olur. Kur’ân-ı kerîm, yanında değil, karşısında ve sessiz okunabilir. Diğer üç mezhebe göre necs olmaz. Kur’ân-ı kerîmi, ölülerde işitir ve faydalanır. 

Cenâze taşıyanların, kabir ziyâret edenlerin, maddî bir karşılık dü̈şünmeyerek, Kur’ân-ı kerîmden bir parçayı, Allah rızâsı için okuyarak, sevâbını meyyitin rûhuna hediyye etmeleri sü̈nnetdir. Ölü̈m hâlinde su içirmek sünnetdir. İhtiyâcı görülürse vâcib olur. İçince ferahladığı görülürse vâcibliği artar. O anda şeytan, sâf su gösterip, senden başka mâbûdum yoktur dersen, sana içiririm dediği, hadîs-i şerîflerde bildirilmişdir. 

Yasîn sûre-i şerîfesini okumanın on fâidesi vardır:

1- Aç olan, tok olur. Ya’nî, ummadığı yerden rızk gelir.

2- Susuz olan, kanıncıya kadar su bulur.

3- Elbisesi olmayan, elbise bulur.

4- Eceli gelmeyen hasta şifâ bulur.

5- Eceli gelen hasta ölüm acısı duymaz.

6- Ölürken, Cennet melekleri gelip, görünür.

7- İnsan korktuğundan emîn olur.

8- Mïsâfir ve garip yardımcı bulur.

9- Bekârların evlenmesi kolay olur.

10- Kaybolan şey bulunur.

Fakat bunlara niyet ederek ve inanarak okumak lâzımdır. Peygamberimiz “sallallahü aleyhi ve sellem” buyurdu ki; 

(Ölüm hastası yanında, bir sûre okununca, her harfi için bir melek gelip, rûhun kolay çıkmasına duâ eder. Yıkanırken yanında bulunurlar. Cenâzesi ile birlikte giderler. Namazında bulunurlar. Gömülürken bulunurlar. Hep duâ ederler.) 

(Müslüman bir hasta yanında Yasîn-i şerîf okunursa, Rıdvân ismindeki melek Cennet şerbeti getirir. Suya doymuş olarak rûh teslîm eder. Doymuş olarak kabre girer. Suya ihtiyâcı olmaz.)

Tam İlmihâl

Seâdet-i Ebediyye 

(S: 990-991)

FRENİ PATLAYAN ÖFKE

Çoğu kişi sanıyor ki bu hayatta en zor şey affetmek. 

Birini, bir hatayı, bir ihaneti affetmek… Hayır. Asıl mesele o değil.

Asıl mesele kendini affetmek. 

Öfke içinde kendi kontrol edilemez, dizginlenemez duygularla yaşamak insanı içten içe bitirir. 

Yumruk sıkılır, dişler kenetlenir, kalp göğüs kafesine sığmaz olur. 

Patlayacak yer ararız. Bağırsak, kırsak, döksek rahatlarız sanırız. 

Ama öfke öyle bir at ki, dizgini bıraktın mı dosdoğru kayalara çeker.

Her gün trafikte şahit oluyoruz. 

Kurallar belli, cezalar yüklü, kameralar her yerde. 

Yine de kırmızı ışık dinleyen yok. Sinyal vermeden makas atan, korna çalınca arabadan inip kavga eden dolu. 

Ceza kesiliyor, ehliyet gidiyor, umurlarında değil. 

Çünkü mesele kural değil, mesele öfkenin dizginini tutamamak. Sabrı zorlayan bir selektör, bir sıkışma, bir anda kavgaya dönüşüyor. 

Direksiyondaki o öfke, eve de taşınıyor, işe de, hayata da.

Çünkü öfkenin en çok yaktığı yer karşı taraf değil. 

İnsanın ta kendisi. Gece yastığa baş koyulunca kavga bitmez. 

Sabaha kadar içerde mahkeme kurulur. Suçlu da aynı, hâkim de aynı, cellat da aynı. 

Elinde tuttuğun kor parçası o. Fırlatacağım diye sıktıkça avucun yanar. Bırakmadığın sürece o kor seni tüketir.

Dizginleyemediğin her duygu, içeride bir yere çivi gibi çakılır. 

Sonra o çivilerin üstüne basa basa yürümeye kalkarsın. 

Her adım kanar. 

Her adım yorar. Dışarıya gülersin ama içerde yangın büyür. 

Trafikte birine yol vermemek için gaza basan adam, aslında kendi içindeki yangına benzin döküyor. 

O an kazandı sanıyor ama kaybettiği kendi huzuru.

Peki nasıl bırakılır bu yük? 

Bağırarak değil. 

Dövüşerek değil. 

En büyük kavga bazen susup kendini dinlemek. 

Kendine zarar verip duran o benliğe dönüp “Yeter” demek. 

Yıllardır kafese kapatılmış o parçanı serbest bırakmayı öğrenmek. 

Zinciri kır. 

Çünkü o benlik özgür kalmadan, kimse özgür kalamaz.

Öfkeyi dizginlemek zayıflık değil. 

Asıl güç, fırtınanın tam ortasında durup “Ben seçiyorum” diyebilmek. 

Kontrolü başkasının eline vermemek. Atılan her taşa karşılık vermek zorunda değilsin. 

Bazen en sert tokat, arkanı dönüp yürümek. Trafikte de öyle. 

Sana yol vermeyene inatla tampona yapışmak değil, bir frene basıp nefes almak. 

Cezalar caydırmıyor çünkü öfke cezadan büyük sanılıyor. 

Oysa en büyük ceza, insanın kendi içinde yandığı ateş.

Kendini affet. O geçmişteki hatanla, o söylediğin sözle, o yapamadığın şeyle barış. 

Kendini kemiren insan, etrafa da zehir saçar. 

Önce içerdeki yangını söndür. 

Ancak o zaman dışarıya nefes olursun.

Dizgin senin elinde. 

Bırakırsan seni parçalar. 

Sıkı tutarsan seni menzile taşır. 

En zor savaş başkalarıyla olan değil. Kendine zarar verip duran o benliği serbest bırakmayı öğrendiğin gün kazanılır.

O gün zincir kırılır. 

O gün gerçekten özgürsün.

HUKUKUN ÜSTÜNLÜĞÜ VE KANUN

                İnsanları bir arada ve tek idealde toplamak; onları adalet, hakkaniyet ve eşitlik konusunda tatmin olmuş duygusuna sahip olmalarını sağlamakla mümkündür.

Adalet duygusu canlılarla birlikte var olmuş, hatta ezeli ve ebedidir. Evrensel hukuk kuralları, sonradan yapılan ve belli bir zaman sınırında geçerli olan kanunlardan, evrensel ve evvelden ezele kadar geçerli olmasıyla ayrılı.

                Adalet, hukuk kurallarını kabul görmüş bir idarenin yani yargının uygulaması ve haklının lehine sonuçlandırılmasıdır. Bu aksiyon aynı zamanda haksızı da iyiye yönlendirmeyi başarma ideali de taşımalıdır. Bu, bebeklikten itibaren her bireye farkında olunduğunu sağlayan dokunuşu gerektirir.

                Bir devlette adaleti sağlayacak kurum, yani yargı, kuvvetler ayrılığı prensibiyle bağımsızdır. Karar verirken millet adına karar verir. Zira hukuk kurallarının kaynağı halkın örf, adet, inanç ve toplumca kabul görmüş pozitif hayat tarzıdır. Yasama, zaten var olan toplumun içinde yaşayan hukuk kurallarını daha anlaşır ve uygulanabilir hale getirir. Yani idarenin talep ettiği, ülkeye zarar vereceği şüphesi olan ve kaynağını milletten, devlet ve millet arasındaki sözleşmelerden, uluslararası hukuk kurallarından almayan kanunlar ülke istikbalini tehlikeye düşürür ve hukuka uygun değildir. Bu durumda hukuk adamları karar verirken ayrıca kanunların hukuka uygunluğunu araştırma külfetine de katlanmak zorunda kalmaktadırlar.

                Mahkemelerin karar vereceği hukuk kuralları; uluslararası hukuk kuralları, anayasalar,  kanunlar, mahkeme içtihatları, (Daha önce verilmiş ve hukukçuların birleştiği mahkeme kararları) örf adet, inançlardır. Bunların tümünün geçerli olmadığı ve geçirgen olmadığı, üstünlük sırasının geçerli olmadığı hukuk kuralları adalete ve ülke birliğine hizmet etmez. Mesela senet, İslam hukuku kapsamında, Kuran’da şekli çizilmiştir.

                İngilizcede hem kanun ve hem de hukuk ‘law’ kelimesiyle tercüme edilse de law bizdeki kanunun karşılığıdır. “Jurisprudance” hukuk ilmi olarak kullanılır. Burada iki terim ön plana çıkmaktadır, ‘juristical’ ve ‘juristic’ bizdeki hukukun karşılığıdır. Legal kelimesi de, hem kanuna uygun ve hem de hukuka uygun anlamında kullanılır. ‘Juristic’ kelimesine baktığımızda ‘juri’ kelimesinden türediği ve çoğunluk görüşü anlamına da geldiği görülür. Bizdeki kanun, yada yasa kelimesi örf ve adet ve benzeri hukuk kurallarının kabul görmüş, anlaşılır metne dönüşmesi anlamına gelir. Hukuki, hiyerarşide uluslararası hukuk kuralları ve anayasadan sonra gelir. Mutlaka halkın içinde yaşayan hukuk kurallarından türemesi ve çoğunlukça kabul edilmiş olması onu ancak hukuk kuralı yapar. Yani çoğu kanun, hukuk ilkelerine aykırı olabilir ve bu durumda hakimler, diğer hukuk ilkelerine göre karar vermeyi benimserler ve kişisellik ilkesi gibi hukuk ilkeleri anayasalarda anılarak yargı adamlarına ufuk açarlar. Böylece yasama da kanun yaparken anayasaya ve dolayısıyla hukuk ilkelerine ters düşen kanun yapılmasının önünü kapatabilir. Kişisellik ilkesi anayasalarda geçmese bile kesin ve geçerli, hatta anayasadan daha üstün bir hukuk ilkesidir. Kimsenin, başka birinin fiilinden sorumlu utulamayacağı anlamına gelir. Halbuki bizim vergi kanunlarımız önemli ölçüde bu ilkeyi göz ardı etmiştir. Herkes birbirinin vergisinin casusu ve bekçisi gibidir.

                ABD’de suçluluğun kararı, kanaat önderi vatandaşlardan oluşan jüriye aittir. Hakim, sadece suçun kanundaki cezai şartını açıklar. ABD’de kilise hukuku döneminde verilmiş kararlar dahi emsal olabilmektedir, yani kararlar ileri doğru kesintisiz uygulanır. Bizde, şehirlerde jüri oluşturacak kanaat önderlerini bulmak bir hayli zor. Bunun sebebi, hukuk ve zabıta kurumlarımız insanları suçlarla eşleştirip arşivleme üzerine programlanmış gibi…  Jüriyi nasıl kuracağız? Jürinin satın alınamayacağından emin olabilir miyiz? İslam’a göre evlilik kararını yuvayı kuran iki kişi verir. Bizde ise kanunun verdiği yetkiyle belediye başkanının yetki verdiği evlendirme memuru, evlilik kararını verir ve ilan eder! İlan etmesi doğru, karar vermesi hukuka aykırıdır. Biz hukuk mantığından ne kadar uzaklaşmışız? Acaba toplum alt yapımızın eğitim yetersizliği ve bağımlılıktan ve geçim sıkıntısından kaynaklanan özgür karar verme yeteneğini toplumun kaybetmesi mi, bu sonucu doğurdu? Geçim sıkıntısı ve maddi kaygılar insanı köleleştirir. Doğruyu söyleme cesareti kölelerden çıkmaz.

                Bir zam yapılacağında birçok ülkede referandum yapılır, bizde Anayasa yapmak ve değiştirmek sıradan olmuştur.  Demek ki daha önce anayasa yapanlar hiçbir şey bilmiyorlarmış. Kendi kanaatini toplumun insanlık ömrü kadar uzun sürede oluşmuş ve hayat tercihleriyle oluşan hukuk kurallarından üstün tutmak ne ile izah edilebilir? Hukuka yakınlık kriterine başlangıçtan uyulsaydı, aynı kanunda değişiklik yapmaya veya yeni kanun yapmaya gerek kalmazdı. Bir ülkede çok sık kanun değişikliği ve kanun yapımı varsa o ülkenin hukuk ülkesi olduğundan şüphe duyulur. Halbuki gerçek hukuk ülkelerinde çok az kanun vardır ve çok az yeni kanun yapılır. Tarihin derinliğinde yapılmış olan anayasalar hala geçerlidir. Hatta bu, çoğu zaman, sadece yapılmış tarihi bir sözleşmeden ibarettir. İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi, Magna Karta veya Veda Hutbesi gibi…

Sağlık ve esenlikler.                                                             

MEHMET HAŞMET KOLAĞASI       

ABD’nin İran Krizi, İç Siyasal Kırılganlıklar ve Federal Birlik Tartışmaları Üzerine Stratejik Bir Değerlendirme

İsmail CİNGÖZ

Özet

Amerika Birleşik Devletleri’nin (ABD) İran’ın nükleer programına yönelik baskı politikaları yalnızca Ortadoğu’daki güvenlik mimarisini değil, aynı zamanda Amerikan iç siyasetini, ekonomik sürdürülebilirliğini ve federal yapının dayanıklılığını da doğrudan etkilemektedir. Özellikle Donald Trump yönetiminin İran’ın zenginleştirilmiş uranyum stoklarının denetim altına alınmasına ilişkin talepleri ve İran’a yönelik askeri baskı politikaları, ABD içerisinde savaş yetkileri, ekonomik maliyetler, federal merkez–eyalet ilişkileri ve toplumsal kutuplaşma tartışmalarını yeniden gündeme taşımıştır.

Anahtar Kelimeler: Amerika Birleşik Devletleri, İran, Federal Sistem, Çin.

1. Giriş

ABD dış politikasında İran meselesi uzun yıllardır ulusal güvenlik stratejisinin temel başlıklarından biri olmuştur. Washington yönetimi; İran’ın nükleer faaliyetlerini, Çin–Rusya–Kuzey Kore ekseninde gelişebilecek olası stratejik yakınlaşmalarla birlikte değerlendirerek bölgesel ve küresel güvenlik riski olarak görmektedir.[1]

Son dönemde Trump yönetiminin İran’ın zenginleştirilmiş uranyum stoklarının ülke dışına çıkarılması veya uluslararası denetim mekanizmaları yoluyla etkisiz hale getirilmesine yönelik talepleri, yalnızca uluslararası hukuk bağlamında değil; Amerikan iç siyasetinde de ciddi tartışmalar doğurmuştur.

Bu tartışmaların merkezinde;

Kongre–Başkanlık ilişkileri,

savaş yetkilerinin sınırları,

ekonomik maliyetler,

toplumsal kutuplaşma,

federal birlik tartışmaları

yer almaktadır.

ABD açısından İran krizi artık yalnızca dış politika meselesi değil; aynı zamanda Amerikan siyasal sisteminin dayanıklılığını test eden çok katmanlı bir stratejik stres alanına dönüşmektedir.

2. İran Krizi ve Başkanlık Yetkileri Tartışması

ABD Anayasası uyarınca savaş ilan etme yetkisi Kongre’ye ait olmakla birlikte, Amerikan başkanları tarihsel süreç içerisinde askeri operasyonlar konusunda geniş fiili yetkiler kullanmıştır. Özellikle 1973 tarihli Savaş Yetkileri Kararı (War Powers Resolution) kapsamında başkana 60 güne kadar tanınan sınırlı askeri müdahale yetkisi, sonraki dönemlerde geniş yorumlanmıştır.[2]

Trump yönetiminin İran’a yönelik askeri baskı politikaları sonrasında Senato’da bazı üyeler, yürütmenin savaş yetkilerinin sınırlandırılması gerektiğini savunmuştur.[3] Bu gelişme, Amerikan siyasal sistemindeki temel gerilim alanlarından biri olan yürütme–yasama dengesi tartışmasını yeniden gündeme taşımaktadır.

İran’a yönelik olası uzun süreli askeri operasyonların Amerikan kamuoyunda yeni bir “Irak Savaşı sendromu” oluşturabileceği yönünde değerlendirmeler de dikkat çekmektedir.[4]

Bu durum yalnızca dış politika tartışması değil; aynı zamanda Amerikan siyasal meşruiyet krizinin derinleşmesi riski olarak değerlendirilmektedir.

3. Ekonomik Kırılganlıklar, Kamu Borcu ve Dolar Tartışmaları

ABD ekonomisi küresel ölçekte hâlen dünyanın en büyük ekonomik gücü konumunda bulunmakla birlikte, son yıllarda federal kamu borcu, bütçe açıkları ve faiz yükleri önemli stratejik risk alanlarına dönüşmüştür.

Kongre Bütçe Ofisi (Congressional Budget Office - CBO) verilerine göre federal kamu borcunun Gayrisafi Yurtiçi Hasıla’ya (GSYH) oranının önümüzdeki yıllarda yükselmeye devam edeceği öngörülmektedir.[5]

İran merkezli geniş çaplı bir bölgesel çatışma senaryosunda;

savunma harcamalarının artması,

enerji fiyatlarının yükselmesi,

faiz yüklerinin büyümesi,

küresel piyasalarda dalgalanmaların artması

yalnızca ABD’yi değil; Avrupa ekonomilerini ve küresel finans sistemini de baskı altına alabilecektir.[6]

Bunun yanında son yıllarda “de-dollarization” (dolarsızlaşma) (ABD dolarının küresel rezerv para olmaktan çıkabileceği) tartışmalarının hız kazandığı görülmektedir.[7] Çin ve Rusya’nın yerel para birimleriyle ticaret hacmini artırmaya yönelik girişimleri ve BRICS ülkeleri içerisindeki alternatif finansal mekanizma arayışları, dolar merkezli uluslararası ekonomik sistem açısından uzun vadeli stratejik meydan okuma olarak değerlendirilmektedir.[8]

Her ne kadar birçok ekonomist Çin yuanının kısa vadede doların yerini almasını düşük ihtimal olarak değerlendirse de,[9] doların küresel rezerv para statüsünde yaşanabilecek aşınma, ABD’nin küresel liderlik kapasitesini doğrudan etkileyebilecek stratejik bir kırılma potansiyeli taşımaktadır.

4. Toplumsal Kutuplaşma ve Federal Sistemde Gerilim

Son yıllarda Amerikan toplumunda siyasal kutuplaşmanın ciddi biçimde arttığı görülmektedir. Pew Research Center tarafından yayımlanan araştırmalar, Amerikalıların önemli bir bölümünün siyasi şiddet riskinin arttığını düşündüğünü ortaya koymaktadır.[10][11]

Özellikle;

göç politikaları,

ekonomik eşitsizlik,

federal hükümetin rolü,

kültürel kimlik tartışmaları,

dış politika tercihleri

üzerindeki görüş ayrılıkları toplumsal fay hatlarını derinleştirmektedir. İran krizi gibi büyük dış politika meseleleri ise bu ayrışmayı daha da hızlandırabilmektedir.

Bu durum, Soğuk Savaş sonrası dönemde “liberal demokratik istikrar modeli” olarak sunulan Amerikan siyasal sisteminin kendi içerisinde ciddi bir meşruiyet ve temsil krizine sürüklendiği yönündeki tartışmaları güçlendirmektedir.

5. Federal Birlik Tartışmaları ve Ayrılıkçı Söylemler

Kaliforniya merkezli “Calexit” ve Teksas merkezli “Texit” hareketleri zaman zaman Amerikan kamuoyunda tartışma yaratmaktadır.[12][13]

Her ne kadar ABD Yüksek Mahkemesi’nin Texas v. White (1869) kararında Birlik’in “daimî” olduğu vurgulanmış ve tek taraflı ayrılmanın anayasal zeminde mümkün olmadığı belirtilmiş olsa da,[14] farklı eyaletlerde federal sisteme yönelik hoşnutsuzlukların arttığı gözlemlenmektedir.[15]

Bu nedenle;

Kaliforniya’nın ayrılması,

Teksas merkezli bağımsızlık tartışmaları,

bazı kuzey eyaletlerinin Kanada ile bütünleşme fikirleri

günümüz koşullarında daha çok siyasal protesto söylemleri niteliği taşımaktadır.

Ancak bu söylemlerin varlığı dahi Amerikan federal sistemi içerisindeki toplumsal gerilimlerin ulaştığı boyut açısından dikkat çekicidir.

6. ABD’nin Küresel Liderlik Krizi ve Yeni Güç Dengeleri

Yakın dönemde ABD açısından öne çıkan temel riskler şu şekilde sıralanabilir:

Başkanlık–Kongre yetki çatışmaları,

kamu borcu ve mali sürdürülebilirlik sorunları,

toplumsal kutuplaşmanın derinleşmesi,

federal merkez–eyalet ilişkilerinde gerilim,

küresel liderlik kapasitesinde aşınma.

Bu süreçte Çin’in yükselişi, Rusya’nın revizyonist politikaları ve BRICS eksenli alternatif ekonomik arayışlar, ABD merkezli küresel düzen üzerinde baskı oluşturmaktadır.

Öte yandan İngiltere’nin özellikle finans, diplomasi, istihbarat ve Atlantik güvenlik mimarisi içerisindeki etkisini koruyarak yeni küresel güç dengelerinde yeniden konumlanmaya çalıştığı da dikkat çekmektedir.

Bu bağlamda Anglo-Sakson jeopolitik ekseni içerisinde ABD–İngiltere ilişkilerinin geleceği ve Çin’in kontrolsüz yükselişine karşı geliştirilecek stratejik dengeleme politikaları, yeni küresel düzen tartışmalarında belirleyici olacaktır.

Sonuç

ABD’nin İran politikası yalnızca dış politika eksenli değerlendirilmemelidir. İran krizi aynı zamanda Amerikan siyasal sisteminin kurumsal kapasitesini, ekonomik sürdürülebilirliğini ve toplumsal bütünlüğünü test eden çok boyutlu bir stratejik kriz alanına dönüşmektedir.

Bugünkü veriler ışığında ABD açısından temel risk kısa vadede fiziksel bölünme değil; ekonomik baskıların, siyasal kutuplaşmanın ve kurumsal gerilimlerin eş zamanlı biçimde derinleşmesidir.

Bununla birlikte Kaliforniya, Teksas, New York ve Florida gibi ekonomik güç merkezi olan eyaletlerde yaşanacak demografik gelişmeler ve siyasi çerçeve koşullarına bağlı olarak herhangi bir eyalette yaşanabilecek ciddi bir ayrılıkçı kırılmanın domino etkisi yaratma ihtimali, Washington açısından stratejik kaygı alanı olmaya devam etmektedir.

Bu nedenle ABD açısından temel mesele yalnızca dış tehdit yönetimi değil; aynı zamanda federal sistemin iç dayanıklılığının korunmasıdır.

21. yüzyılın ikinci çeyreğine girilirken, Amerikan gücünün geleceği yalnızca askeri kapasitesiyle değil; ekonomik sürdürülebilirliği, toplumsal bütünlüğü ve kurumsal meşruiyetini koruyabilme yeteneğiyle belirlenecektir.

                               :

İsmail CİNGÖZ, Uluslararası Siyaset Uzmanı. BULTÜRK Ankara Temsilcisi. TDPB Basın Kulübü Başkanı. cingozismail01@gmail.com

[1] İndependent Türkçe, Washington'un Tehdit Algısında Dört Ülke Öne Çıktı, 19.03.2026, https://www.indyturk.com/node/774492/dünya/washingtonun-tehdit-algısında-dört-ülke-öne-çıktı. (Erişim Tarihi: 20.05.2026)

[2] sana.sy, Trump, Kongre’den Savaş Yetkisi Talebini Reddetti: “İran’daki Düşmanlıklar Sona Erdi”, 02.05.2026. https://sana.sy/tr/international/2294867/ (Erişim Tarihi: 26.05.2026)

[3] Patricia Zengerle, US Senate Advances Measure Curbing Trump's Iran War Powers, 20.05.2026. https://www.reuters.com/world/middle-east/us-senate-advances-measure-curbing-trumps-iran-war-powers-2026-05-19/ (Erişim Tarihi: 26.05.2026)

[4] Tayfun Günaydın, Savaşta Kritik Eşik! ABD'yi Yeni Irak Mı Bekliyor? İranlı Akademisyen Hürriyet'e Değerlendirdi: Vurması Çok Daha Kolay, Hürriyet, 12.03.2026. https://www.hurriyet.com.tr/dunya/savasta-kritik-esik-abdyi-yeni-irak-mi-bekliyor-iranli-akademisyen-hurriyete-degerlendirdi-vurmasi-cok-daha-kolay-43126850 (Erişim Tarihi: 26.05.2026)

[5] Congressional Budget Office, The Budget and Economic Outlook: 2026 to 2036, Şubat 2026. https://www.cbo.gov/publication/62105. (Erişim Tarihi: 26.05.2026)

[6] İndependent Türkçe, Dünya Ekonomisi, İran Savaşının Etkilerinin “Ön Faturasını” Bekliyor, 22.03.2026. https://www.indyturk.com/node/774593/dünya/dünya-ekonomisi-i̇ran-savaşının-etkilerinin (Erişim Tarihi: 26.05.2026)

[7] bloomberght, Fitch: Dolar Küresel Rezerv Para Statüsünü Kaybedebilir, 10.06.2019. https://www.bloomberght.com/fitch-dolar-kuresel-rezerv-para-statusunu-kaybedebilir-2224075 (Erişim Tarihi: 26.05.2026)

[8] Politics Today, Russia and China Settle 99% of Trade in National Currencies, 06.11.2025. https://politicstoday.org/russia-and-china-settle-99-of-trade-in-national-currencies/ (Erişim Tarihi: 26.05.2026)

[9] Wayne Duggan ve Jordan Schultz, De-Dollarization: What Would Happen if the Dollar Lost Reserve Currency Status?, U.S.News, https://money.usnews.com/investing/articles/de-dollarization-what-happens-if-the-dollar-loses-reserve-status, 02.04.2026.

[10] Pew Research Center (Pew Araştırma Merkezi); Dünyayı ve ABD’yi şekillendiren sosyal eğilimleri, kamuoyunu ve demografik yapıları inceleyen, Washington D.C. merkezli tarafsız bir düşünce kuruluşudur.

[11] Joseph Copeland ve Jocelyn Kiley, Americans Say Politically Motivated Violence İs İncreasing, And They See Many Reasons Why, Pew Research Center, 23.10.2025. https://www.pewresearch.org/short-reads/2025/10/23/americans-say-politically-motivated-violence-is-increasing-and-they-see-many-reasons-why/ (Erişim Tarihi: 26.05.2026)

[12] Justin Rochlich, Kaliforniya, ABD'den Ayrılmak İçin İlk Adımı Attı, 26.03.2025, İndependent Türkçe, https://www.indyturk.com/node/752838/dünya/kaliforniya-abdden-ayrılmak-için-ilk-adımı-attı (Çeviri: Çağatay Koparal) (Erişim Tarihi: 26.05.2026)

[13] İndependent Türkçe, Teksas'ın ABD'den Bağımsızlığını Talep Eden Halk Hareketi: Texit, 22.02.2024. https://www.indyturk.com/node/703666/dünya/teksasın-abdden-bağımsızlığını-talep-eden-halk-hareketi-texit (Çeviri: Sema Kar Erdeğer) (Erişim Tarihi: 26.05.2026)

[141] James Bickerton, “Bağımsız Teksas!”: Amerika’da Eyaletler Ayrılıyor mu?, Dünya Siyaseti, 09.02.2024. https://dunyasiyaseti.com/icerik/bagimsiz-teksas-amerikada-eyaletler-ayriliyor-mu.html (Erişim Tarihi: 26.05.2026)

[15] EBSCO, American Secessionist Movements: Overview, 2015. https://www.ebsco.com/research-starters/history/american-secessionist-movements-overview (Erişim Tarihi: 26.05.2026)

BAYRAM BİTMEDİ

Bayram geçti sanıyoruz ama aslında bayram hâlâ devam ediyor. 

Kapılar hâlâ açık, misafirler hâlâ geliyor, etler hâlâ pay ediliyor. 

Sofralar kuruluyor, çocuklar şeker topluyor, büyükler hâlâ hal hatır soruyor. Bayramın bereketi bitmediğine göre, bizim dikkatimiz de bitmemeli.

Kesim yapıldıktan sonra geriye kalan atıklar var. İşkembe, bağırsak, kanlı poşetler, kemik parçaları… 

Bunları apar topar bir poşete koyup sokak köşesine bırakmak kolay geliyor insana. 

Zaten belediye alır, bu hizmet için varlar. Ama belediyenin alana kadar geçen 12 saatte neler oluyor biliyor musun?

Güneş vuruyor, poşetler sızdırıyor, koku bütün sokağa yayılıyor... 

Sinekler üşüşüyor. Karasinek sadece rahatsızlık vermez Asi mavi, mikrop taşır. Dün elini o poşete değdiren kedi bugün çocuğunun oyuncağına sürtünüyor. 

Biz bayram diye seviniyoruz, farkında olmadan komşumuzun sağlığına dokunmuş oluyoruz. 

Bayramın sevabı artsın... 

Bayram devam ederken çevreyi de bayram gibi temiz tutalım. 

Sokaklarımız bayram sabahı gibi mis gibi kokmalı. 

Çocuklar okula giderken çöp yığınlarının yanından burnunu kapatarak geçmemeli. Yaşlı teyze o kokudan öksürmemeli. Çevremiz bayramlık kıyafetini kirletmemeli. 

Belediye alacak diye bırakıyorsak bile, bari poşeti kalın bağlayalım, sızdırmayalım, konteynerin yanına düzgünce bırakalım. 

Küçük dikkat, büyük rahatlık olur.

Unutma, paylaştığımız etin bereketi kadar, bıraktığımız sokağın hali de yazılır. Bayram sabahı kurbanı keserken niyet ettiğimiz o temiz kalp, iş bitince poşeti bağlayıp düzgün yere bırakırken de görünür. 

Sıcaklar bastırınca o atıklar karasinek yuvası olur, hastalık kapıya dayanır. 

Bizim beş dakikalık ihmalsizliğimiz, bir çevrenin günlerce rahatsız olmasına sebep olabilir. 

O yüzden elimizdeki son poşeti de bayramın ruhuna yakışır şekilde kaldırdığımızda bayram gerçekten tamamlanır.

Çünkü bayram sadece et dağıtmak değil. Bayram, komşunun huzurunu korumak. Bayram, çocuğun sokakta rahat oynaması. Bayram, çevrenin temiz kalması. Kurban kesmek ibadetin bir parçasıysa, çevreyi temiz tutmak da o ibadetin tamamlayıcısı.

Bayramın ruhu paylaşmak, temiz kalmak, kimseyi incitmemek. 

Kesilen kurbanın sevabı,  bıraktığımız dağınıklıkla eksilmesin. 

Etin hayrını yaparken çevremizi de temiz tutalım.

Çünkü temiz çevre de kurban kadar ibadet sayılır.  

Allah temiz gönüllü insanlarla karşılaştırsın.

Bayramınız mübarek olsun

BAYRAM COŞKUSU

Hicri Kameri aylardan Şevval ayının birinci günü Ramazan Bayramı, Zilhicce ayının onuncu günü de Kurban Bayramıdır. Bu yıl Kurban Bayramı 27 Mayıstan itibaren 4 gündür.

Müslümanlar bayram günlerine ayrı bir önem verirler. Zira bu günler, günahların affedildiği, birlik ve beraberlik duygularının pekiştirildiği, yoksulların sevindirildiği günler olması bakımından sevinç ve neşe kaynağıdır.

Hadîs-i şerîfte buyuruldu ki:

“Bayram sabahı Müslümanlar, namaz için câmilerde toplanınca, Allahü teâlâ, meleklere, (Ey meleklerim, işini yapıp ikmal edenin karşılığı nedir?) diye sorar. Melekler de, (Ücretini vermektir.) derler. Allahü teâlâ da, (Ey meleklerim! Şâhit olun ki, ben âlemlerin Rabbi Allahım, oruç tutanları affettim!) buyurur.”

Bayram günleri; ana, baba, hoca, akraba, arkadaş ve komşu ziyâretleri yapılır. Salih olan akrabayı ziyâret lâzımdır. Salih arkadaşları ziyâret de çok sevaptır. Bayram öncesi, yiyecek, giyecek ve temizlik gibi hazırlıklar yapılır. Bayram günlerinde herkes, temiz giyinir. Çocuklara yeni elbiseler alınır. Fakir, öksüz ve yetimler sevindirilir. Bayram namazından sonra, kabirler ziyâret edilir; geçmişlerin, akraba ve din büyüklerinin rûhu için Kur’ân-ı kerîm okunur, duâ edilir, sadakalar verilir ve kurban kesilir. Daha sonra da, aile büyükleri, dost, akraba, arkadaş ve tanıdıklar ziyâret edilir. Çocuklar babalarının ve aile büyüklerinin; gençler de yaşlıların ellerini öperler.

Ayrıca İslâm büyükleri, bir Müslümanın Allahü teâlânın emirlerine uyup, yasaklarından sakınarak, günah işlemeden, haram lokma yemeden geçirdiği günleri de bayram kabul etmişlerdir. Hazret-i Ali bir kalabalığı eğlence içinde görüp, böyle eğlenip neşelenmelerinin sebebini sorduğunda onlar; “Bugün bayramımızdır.” dediler. Bunun üzerine Hazret-i Ali de; “Günah işlemediğimiz günler de bizim bayramımızdır.” buyurdu.

Yine Müslümanın rûhunu teslim (vefât) edeceği zaman rahmet meleklerini, Cennetteki nîmetleri görüp, onları görmenin zevkiyle can verme vakti de, Müslümanın bayramı olduğu bildirilmiştir.

Allahü teâlâ, necip milletimize ve bütün Müslümanlara sıhhat ve âfiyet içerisinde nice bayramlar nasip eylesin!

Kurban Sadece Et Değildir: Nefsi, İsrafı ve Bedeni Terbiye Etme Bayramı

Bayramlar bazen sofralarda başlar ama aslında insanın içinde biter.

Kurban Bayramı da sadece etin paylaşıldığı değil, vicdanın, sabrın, şükrün ve farkındalığın sınandığı özel zamanlardan biridir.

Bugün birçok insan Kurban Bayramı’nı sadece “et tüketilen birkaç gün” gibi görüyor.

Oysa geçmişin büyükleri bayramı sofranın gösterişiyle değil, kalbin temizliğiyle yaşardı.

Çünkü kurban; sadece kesmek değil, insanın içindeki taşkınlığı da terbiye etmesidir.

Modern çağın en büyük problemi açlık değil; ölçüsüzlük.

Doyduğumuz halde yemeye devam ediyoruz.

Yorulduğumuz halde durmuyoruz.

Üzüldüğümüzde yemeğe sarılıyor, mutlu olduğumuzda yine sofraya koşuyoruz.

Bayram sofraları da bazen bu kontrolsüzlüğün sahnesine dönüşebiliyor.

Oysa beden emanettir.

Bayram sabahı aç karnına aşırı yağlı kavurma tüketmek, gün boyu hareketsiz kalmak, tatlı ve gazlı içecekleri peş peşe tüketmek hem sindirim sistemini hem de enerjimizi zorlayabilir.

Özellikle tansiyon, mide, safra ve kalp problemi yaşayan kişiler için bu süreç daha dikkatli geçirilmelidir.

Peki ne yapabiliriz?

Öncelikle kurban etini hemen tüketmek yerine birkaç saat dinlendirmek sindirim açısından daha sağlıklıdır.

Etin yanında sadece pilav ve ekmek yerine bol yeşillik, limonlu salata ve ayran tercih etmek bedeni rahatlatır.

Gün içinde su tüketimini artırmak da oldukça önemlidir.

Çünkü bayramda çoğu kişi çay içiyor ama su içmeyi unutuyor.

Bir diğer önemli konu ise porsiyon kontrolü.

Bayram bereket demektir ama bereket, taşana kadar yemek değildir.

Gerçek bereket; paylaşabilmekte, ölçüyü koruyabilmekte ve nimetin kıymetini bilmektedir.

Kurban Bayramı aynı zamanda ruhsal bir arınma fırsatıdır.

Kırgın olunan insanları aramak, yalnızları ziyaret etmek, büyüklerin duasını almak, ihtiyaç sahibini gözetmek…

İşte bayramın asıl ruhu burada gizlidir.

Bugün bedenimizi nasıl beslediğimiz kadar zihnimizi neyle doldurduğumuz da önemlidir.

Sürekli tüketen değil, fark eden bir insan olabilmek gerekiyor.

Çünkü insan bazen fazla yemekten değil, eksik hissetmekten yorulur.

Belki de bu bayram kendimize şu soruyu sormalıyız:

“Sadece midemi mi doyuruyorum, yoksa ruhumu da besliyor muyum?”

Herkese sağlıkla, huzurla ve farkındalıkla geçirilen bir Kurban Bayramı diliyorum.    

Gamze Arslan  

Beslenme Yaşam Farkındalık Koçu 

HATAY’DAKİ O KURUM AK PARTİ’YE VE HÜKÜMETE ZARAR VERİYOR

6 Şubat depremlerinin ardından Hatay’da yürütülen yeniden inşa süreci, vatandaşın umutla takip ettiği en önemli süreçlerin başında geliyor. 

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan başta olmak üzere hükümetin Hatay’a yönelik ortaya koyduğu irade, bakanlıkların sahadaki yoğun çalışmaları ve şehrin ayağa kaldırılması için ayrılan devasa bütçeler vatandaş tarafından da görülüyor. Ancak sahadaki bazı kurumların plansızlığı ve beceriksizliği, yapılan büyük hizmetlerin önüne geçmeye başladı.

Bunun en somut örneklerinden biri ise Antakya çevre yolu üzerindeki alt ve üst geçit çalışmalarıdır.
Depremin üzerinden uzun zaman geçmesine rağmen halen tamamlanamayan kavşaklar, eksik bırakılan bağlantı yolları ve bitirilemeyen geçişler artık vatandaşın günlük hayatını çekilmez hale getirmiş durumda. Şehir trafiği zaten ağır yara almışken, yapılan işlerin koordinasyonsuz ilerlemesi Antakya’daki ulaşımı tam anlamıyla keşmekeşe çevirdi.

Vatandaşın en büyük tepkisi ise “erken dönüş” diye tabir edilen bağlantıların yapılmamasına yönelik. Özellikle alt geçitlerin bulunduğu bölgelerde kilometrelerce ilerleyip geri dönmek zorunda kalan sürücüler, hem zaman kaybediyor hem de ciddi trafik yoğunluğu oluşturuyor. Üstelik bu durum sadece trafik sorununa değil, yakıt israfına ve sürücü stresine de neden oluyor.

Sahada bakıldığında eksiklikler gözle görülür halde. İnsan ister istemez şu soruyu soruyor:
Bu projeler planlanırken vatandaşın günlük yaşamı hiç mi düşünülmedi?
Çünkü mesele sadece yol yapmak değildir. Mesele, yapılan yolun hayatı kolaylaştırmasıdır. Eğer yapılan çalışma vatandaşın işini zorlaştırıyorsa, burada ciddi bir yönetim sorunu var demektir.

Hataylı vatandaş bugün hükümete değil, işi beceremeyen kurumlara tepki gösteriyor. Ancak sahadaki başarısızlıkların siyasi faturası doğrudan AK Parti’ye ve hükümete çıkıyor. Ankara’nın ortaya koyduğu güçlü irade, yereldeki kötü uygulamalar yüzünden gölgeleniyor.

Karayolları’nın Hatay’daki çalışmalarına yönelik eleştiriler artık kulaktan kulağa yayılan şikayetler olmaktan çıktı; sokakta açık açık konuşulan bir memnuniyetsizliğe dönüştü. Vatandaşın beklentisi çok net:
Ya bu çalışmalar hızla tamamlanmalı ya da şehir trafiğini rahatlatacak geçici çözümler acilen devreye alınmalı.

Çünkü Hatay halkı depremden sonra zaten yeterince sabır gösterdi. İnsanlar artık yarım bırakılmış yollar, bitmeyen geçitler ve plansız trafik düzenlemeleri görmek istemiyor.
Bu şehir hizmetin en iyisini hak ediyor. Yapılan büyük yatırımları değersiz hale getiren ihmallerin ise kimseye faydası yok.

Kalın SAĞ’lıcakla..!!

Nuri Demirağ ve Türk Havacılık Sanayisinin İlk Millî Hamlesi

İsmail CİNGÖZ

Özet

Türkiye Cumhuriyeti’nin erken sanayileşme döneminde özel sektör girişimcilerinin rolü, ekonomik bağımsızlık hedefleri bakımından önemli bir yer tutmaktadır. Bu süreçte Nuri Demirağ, demiryolu inşaatları, havacılık yatırımları ve sanayi girişimleriyle öne çıkan isimlerden biri olmuştur. Özellikle Türkiye’nin ilk özel yerli uçak üretim girişimini başlatması, Türk havacılık tarihinin önemli kilometre taşlarından biri olarak değerlendirilmektedir.

Giriş

Cumhuriyet’in kuruluşundan sonraki dönemde Türkiye’nin temel öncelikleri arasında ekonomik kalkınma ve sanayileşme yer almıştır. Özellikle ulaşım, altyapı ve savunma sanayisi alanlarında gerçekleştirilen yatırımlar, devletin ekonomik bağımsızlık hedeflerinin önemli bileşenleri olmuştur.

Bu süreçte özel girişimcilerin katkıları da dikkat çekmiştir. Nuri Demirağ, erken Cumhuriyet döneminin ekonomik kalkınma sürecine önemli katkılar sağlayan iş insanlarından biri olarak öne çıkmaktadır. Demirağ yalnızca demiryolu projelerinde değil, aynı zamanda yerli sanayi ve havacılık yatırımlarında da öncü rol üstlenmiştir.

Nuri Demirağ’ın Ekonomik ve Sanayi Faaliyetleri

Nuri Demirağ 1886 yılında Sivas’ın Divriği ilçesinde doğmuştur. Cumhuriyet’in ilk yıllarında demiryolu müteahhitliği alanında faaliyet göstermiş ve Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları projelerinde önemli görevler üstlenmiştir.

Türkiye’de inşa edilen yaklaşık 10.000 kilometrelik demiryolu ağının yaklaşık 1.250 kilometrelik kısmının yapımında rol almıştır. Bu katkıları nedeniyle Mustafa Kemal Atatürk tarafından kendisine 1934 yılında çıkartılan Soyadı Kanunu sonrasında “Demirağ” soyadı verilmiştir.

Demirağ, yalnızca ulaştırma yatırımlarıyla sınırlı kalmamış; sigara kâğıdı üretimi, yerli paraşüt üretimi ve havacılık sanayisi gibi alanlarda da girişimlerde bulunmuştur. Ayrıca İstanbul Boğazı’na köprü yapılması ve Keban bölgesinde büyük bir baraj kurulması gibi dönemin ötesinde görülen fikirleri kamuoyu gündeme getiren ilk isimler arasında yer almıştır.

1945 yılında kurduğu Millî Kalkınma Partisi, Türkiye’de çok partili hayata geçiş sürecindeki ilk muhalefet hareketlerinden biri olarak kabul edilmektedir.

Türk Havacılık Sanayisine Yönelişi

1930’lu yıllarda Türkiye’de havacılık faaliyetleri gelişmeye başlamış; özellikle Türk Hava Kurumu öncülüğünde millî havacılık girişimleri teşvik edilmiştir. 1932 yılında Nuri Demirağ, Atatürk’ün “İstikbal göklerdedir” sözlerini kendine hedef kabul etmiştir. Zira Türk Hava Kurumu tarafından uçak almak için talep edilen yardıma cevap olarak, “Mademki bir millet tayyaresiz yaşayamaz öyle ise, ben bu uçakların fabrikasını yapmaya talibim”[¹] demiştir.

Bu yaklaşım doğrultusunda Demirağ, 1936 yılında yerli uçak üretimi amacıyla çalışmalar başlatmıştır. İstanbul Beşiktaş’ta üretim tesisleri kurulmuş; Yeşilköy’de ise uçuş eğitim ve test alanları oluşturulmuştur. Bu çalışmalar dönemin en önemli özel havacılık yatırımları arasında yer almıştır. Demirağ tesislerinde geliştirilen Nu.D-36 eğitim uçağı ile Nu.D-38 yolcu uçağı, Türk havacılık tarihinin önemli girişimleri arasında yer almaktadır.

25 Mayıs 1944 tarihinde Nu.D-38 tipi yolcu uçağının İstanbul–Ankara uçuşunu gerçekleştirmesi, Türkiye’de sivil havacılık tarihi açısından önemli gelişmelerden biri kabul edilmektedir.

Fabrikanın Gerileme Süreci ve Kapanışı

Türk Hava Kurumu tarafından verilen siparişler kapsamında üretilen uçaklar için test süreçleri yürütülmüştür. Eskişehir’de gerçekleştirilen test uçuşlarından biri sırasında meydana gelen kazada pilot Selahattin Alan hayatını kaybetmiştir[²]. Kazanın ardından siparişler durdurulmuş ve Nuri Demirağ ile Türk Hava Kurumu arasında hukuki süreç başlamıştır.

Literatürde fabrikanın kapanmasına ilişkin farklı değerlendirmeler bulunmaktadır. Bazı araştırmacıların teknik ve kurumsal nedenleri öne çıkarırken, bazı çalışmaların ise devlet politikaları ve dönemin ekonomik tercihlerinin etkili olduğunu savundukları görülmektedir.

1950’li yıllara gelindiğinde ekonomik sürdürülebilirlik sorunları nedeniyle Demirağ fabrikalarında üretim faaliyetleri sona ermiştir. Yeşilköy tesisleri ilerleyen süreçte kamulaştırılmış ve bölge Türkiye’nin ana hava ulaşım merkezlerinden biri hâline gelmiştir.

Sonuç ve Değerlendirme

Nuri Demirağ’ın, Türkiye Cumhuriyeti tarihinin sanayileşme döneminin en önemli öncülerinden biri olduğu muhakkaktır. Zira özellikle demiryolları, havacılık, sanayi yatırımları ve siyasi faaliyetleriyle Cumhuriyet’in yerli üretim ve teknolojik bağımsızlıkla birlikte ekonomik bağımsızlık hedeflerine de katkı sunmuştur.

Bugün Türkiye’nin savunma ve havacılık sanayisinde ulaştığı seviyeler değerlendirildiğinde, Demirağ’ın vizyonu, uzun vadeli stratejik düşüncenin öncü örneklerinden biri olarak ve tarihsel süreklilik açısından da anlam kazanmaktadır.

Ayrıca Türkiye’de özel sektör öncülüğünde gerçekleştirilen yüksek teknoloji yatırımlarının ve devlet-özel sanayi ilişkileri açısından Nuri Demirağ örneğinin hâlâ önemli bir inceleme alanı olmaya devam ettiği görülmektedir.

                        :

İsmail Cingöz; Uluslararası Siyaset Uzmanı. BULTÜRK Ankara Temsilcisi. TDPB Basın Kulübü Başkanı. cingozismail01@gmail.com

[¹] UTED, Uçak Teknisyenleri Derneği, Nuri Demirağ Tayyare Fabrikası 1936-1943 (1), 28.06.2019. https://www.uted.org/nur%C4%B1-dem%C4%B1ra%C4%9F-tayyare-fabr%C4%B1kas%C4%B1-1936%E2%80%931943-1- (Erişim Tarihi: 25.05.2026)

[²] Selahattin Alan kazası hakkında literatürde teknik nedenler ve pist güvenliği konularında farklı değerlendirmeler bulunmaktadır.

ZİHNİMİZDE NELER VAR

İbn-i Sina’nın anlattığı ibretlik bir deney vardır.

Aynı yaşta, aynı kiloda iki kuzu kafese konulur. İkisi de aynı yemle beslenir, aynı şartlarda yaşar. Fakat kafesin yanına bir kurt yerleştirilir. Kuzulardan sadece biri kurdu görebilmektedir.

Aylar geçer.

Kurdu gören kuzu sürekli korku ve stres içinde yaşadığı için zayıflar, güçten düşer ve sonunda ölür. Diğer kuzu ise huzurlu olduğu için sağlıklı, güçlü ve besili kalır.

Aslında kurt kuzuyu parçalamamıştır. Kuzuyu öldüren şey; korku, kaygı ve zihninde büyüttüğü tehdittir.

Bugün insanların büyük çoğunluğu da görünmeyen kurtlarla yaşamaktadır. Kiminin kurdu geçim korkusu, kiminin yalnızlık endişesi, kiminin gelecek kaygısıdır.

Henüz gerçekleşmemiş ihtimaller, zihinde büyütüldükçe insanın huzurunu kemirmeye başlar.

Günümüz insanın en büyük yorgunluğu bedeninde değil, zihnindedir.

Sürekli olumsuzu düşünmek, her ihtimali felaket gibi görmek, insanın ruhunu sessizce tüketir. Çünkü beden, zihnin taşıdığı yükten etkilenir. Kaygı arttıkça huzur azalır, huzur azaldıkça insan hayattan tat alamaz hale gelir.

Elbette hayatın içinde zorluklar olacaktır. Ancak insanı ayakta tutan şey; korkularına teslim olması değil, umudunu korumasıdır. Her olumsuz düşünceye kapı açmak yerine, biraz tevekkül, biraz sabır ve en önemlisi rlimizden geleni yaparak; anı yaşamak gerekir.

İnsanın ihtiyacı olan şey; zihnindeki kurda değil, elindeki nimete odaklanmaktır.

Lütfen güzel gör, güzel düşün ve mutlu ol.

HATAY İNTERNET TV BOMBAYI PATLATTI:
“CHP HATAY’DA “MUTLAK BUTLAN” HAREKETLİLİĞİ”

Ankara kulisleri kaynıyor, Hatay siyaseti ise adeta diken üstünde…

Cumhuriyet Halk Partisi’nde olası bir “mutlak butlan” kararının yankıları daha şimdiden Hatay’da yeni bir siyasi denklemi harekete geçirmiş durumda. Ve bu süreçte perde arkasında yürütülen kritik temaslara ilişkin ilk bilgiler Hatay İnternet TV’ye ulaştı.

Edindiğim kulis bilgilerine göre; CHP’nin eski Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu’na yakın isimlerin Hatay’da yoğun bir çalışma yürüttüğü konuşuluyor. Özellikle eski Hatay Büyükşehir Belediye Başkanı Lütfü Savaş öncülüğünde şekillendiği iddia edilen ekibin, olası bir yargı kararına karşı şimdiden hazırlık yaptığı belirtiliyor.

Kulislerde adı geçen isimler arasında Necdet Sahil, Hikmet Mengüllüoğlu, Mithat Nehir, Ramiz Parlar, Hikmet Hatunoğlu, Mehmet Kamacı, Murat Kudret, Yılmaz Öztürk, Hüseyin Derin, Ali Mutlu, Hasan Yıldırım ve İbrahim Yaman yer alıyor. Ayrıca CHP içerisinde uzun yıllardır etkili olduğu ifade edilen ve kamuoyunda çok bilinmeyen bazı “gizli oyun kurucuların” da sürece dahil olduğu ileri sürülüyor.

Siyasi kulislerde en çok konuşulan konu ise şu:
Eğer beklenen “mutlak butlan” kararı çıkarsa, CHP Hatay’da mevcut dengeler tamamen değişebilir mi?
Ankara’dan gelen bilgilere göre bazı isimlerin yeni il yönetimi için şimdiden temaslara başladığı iddia ediliyor. Parti içerisinde farklı grupların pozisyon almaya başladığı, bazı eski ve mevcut yöneticilerin de süreci yakından takip ettiği belirtiliyor.
İl başkanlığı için kulislerde öne çıkan isimler arasında Derya Altunay, Murat Hayzaran ve Ayhan Mirioğlu’nun bulunduğu konuşuluyor. Özellikle tabanda karşılığı olan ve örgüt dengelerini bilen isimlerin ön plana çıkarılmasının planlandığı ifade ediliyor.

Hatay siyaset kulislerini hareketlendiren bir başka iddia ise Ankara ayağında yaşanıyor.
Hatay İnternet TV’nin ulaştığı bilgilere göre CHP’li iki ilçe belediye başkanı ile iki milletvekilinin, Kemal Kılıçdaroğlu ile görüşmek için randevu talebinde bulunduğu öne sürülüyor.
Henüz resmi bir doğrulama bulunmasa da bu girişimlerin, olası siyasi senaryolara karşı pozisyon alma amacı taşıdığı değerlendiriliyor.

Siyasi kulislerde konuşulanlara göre Defne Belediyesi’nde görev yapan 6-7 meclis üyesinin de Lütfü Savaş ile temas kurduğu iddia ediliyor. Söz konusu isimlerin, “mutlak butlan” kararı çıkması halinde oluşacak yeni siyasi yapılanmada görev almak istediklerini ilettikleri öne sürülüyor.
Hatay siyasetinde taşların yerinden oynayabileceği bir döneme girilirken, gözler şimdi Ankara’dan çıkacak olası kararlar ve CHP içerisindeki yeni dengelere çevrilmiş durumda.

Şimdilik kulisler bunu konuşuyor…

Hatay İnternet TV gelişmeleri aktarmaya devam edecek.

Kalın SAĞ'lıcakla...

KURBAN İBADETİ ve FAZİLETİ

Kurban Lügatte; “bağışlamak” “adamak”, “yakınlaşmak” gibi anlamlara gelir.

Dini literatürde ise Kurban: Allahın rızasını ve hoşnutluğunu kazanmak niyetiyle dinen belirli şartları taşıyan bir hayvanın Allahın ismi anılarak usulüne göre kesilmesidir.. İslam Dininde Kurban; Hicretin ikinci yılında (Miladi-624) sevgili peygamberimiz Hz.Muhammede vahyedilen şu ayetle emredilmiştir; "Ey Rasûlüm! Biz sana Kevseri verdik. (Cennette bir Havuz veya ırmak) O halde Rabbin için Namaz kıl, Kurban kes!" (Kevser 1-2) Peygamberimiz Hz.Muhammed bu ayetin nazil olmasından sonra her sene Kurban Bayramında Kurban kesmiş ve bunu ashabına da öğütlemiştir. Kurban; Allahın sevgisini ve rızasını kazanmak amacıyla ve ibadet niyetiyle dinen uygun nitelikteki bir hayvanın belirlenen vakitlerde usulüne göre kesilmesidir. Allahın ibadet olarak kesilmesini emrettiği Kurban; Kurban Bayramında ve Bayramın ilk üç gününde kesilir. (Zilhicce ayı 10,11,12.günleri) Bazı fıkıh âlimleri; “Allah Kurban kesmeyi yalnızca peygambere emretmiştir, bu nedenle Kurban ibadeti Ona farz, diğer müminlere Sünnettir.” demişlerdir. Bu bağlamda Şâfî, Mâlikî ve Hambelî mezhebine göre Kurban ibadeti “Sünnet” tir. Hanefî mezhebine göre ise; Peygambere emredilen bir şey aynı zamanda mü’minlere de emredilmiş sayılır ve Kurban ibadeti “Vâcip”tir

İslam fıkhına göre; Akıl bâliğ, hür, mukim ve dinen zengin sayılan, yani Zekat verecek nitelikte zengin olan mü’minler Kurban kesmekle mükelleftir. Buna rağmen pekçok müslüman Kurbanın sevabından hissedar olabilmek için sorumlu olmadığı halde geçimi dışında Kurbanlık hayvan alacak kadar artı parası varsa, Rabbine bir şükür ifadesi olarak Kurban kesmektedir. Ama borcu olan veya maddi sıkıntıda olan bir müslümanın sıkıntıya girerek, borç yaparak veya bankalardan kredi alarak Kurban kesmesi doğru değildir. İslam dininde Kurban; sadece koyun, keçi, sığır, manda ve deve cinsi hayvandan kesilebilir. Bunların dışındaki hayvanlardan Kurban olmaz. Bir koyun ve keçi ancak bir kişi tarafından Kurban edilebilir. Bazı fakihlere göre bir evde bir Kurban kesilmesi o hane halkı için yeterlidir. Sığır, manda ve deve bir kişi tarafından Kurban edilebileceği gibi hayvanın büyüklüğüne göre birden yedi kişiye kadar ortaklaşa Kurban edilebilir. Kurban ibadeti; Allah için yapılan çok feyizli mâli bir ibadettir. Kurban; bir müslümanın canını, malını ve servetini Allah için tereddütsüz fedâ edebileceğinin bir göstergesidir.

Kurban; Allah'ın vermiş olduğu nimetler için yapılan bir şükür ibadetidir. Kurban sayesinde insan; öncelikle Allah’ın bir emrini yerine getirmiş olduğu için Allahın sevgisini, rızasını ve mükafatını kazanmış olur. Kurban kesen bir mü’minin kestiği kurbanın etinden kendisi ve ailesi yediği gibi onun etinden konu komşusuna, misafirlerine ikram etmesiyle, fakir ve yoksullara da pay olarak dağıtmasıyla Allahın verdiği nimetleri Allah rızası için infak ederek, yakınlarıyla, fakir ve yoksullarla ve diğer müslüman kardeşleriyle paylaştığı için ayrı bir sevap daha kazanır. Bu nedenle Kurban kesenlerin kurbanlarını mutlaka ikamet ettikleri mahalde kesmeleri ve o mahaldeki (Şehir, kasaba, köy) fakir ve yoksul mü’min kardeşlerine infak etmeleri ve diğer mü’min kardeşleriyle ikramlaaşarak paylaşması çok daha faziletlidir. Allah katındaki ecir ve mükafatı da daha feyizlidir. Peygamberimiz sünneti böyledir. Bu konuda bazı müslüman kardeşlerimizin vekalet yoluyla Kurban paralarını başka yerlere para olarak göndermeleri doğru değildir. Kurbandan maksat; onun etini yukarda ifade ettiğimiz gibi Allah rızası için (Bakara-177) kurban mahallinde infak ederek, insanlarla paylaşarak Allahın rızasını ve hoşnutluğunu kazanmaktır. Yoksa Rabbimiz Allahın bizim Kurbanımıza ihtiyacı yoktur. Bu konuda Rabbimiz Allah şöyle buyurur: "Elbette Kurbanların ne etleri ne kanları Allaha ulaşmaz. Fakat Allah'a ancak sizin takvanız ulaşır." (Hac -37) Yani Allaha ulaşacak olan; samimi bir niyetle yapılan güzel amellerdir..

Hergün beslenme ve gıda ihtiyaçları için binlerce hayvan kesilir. Ama bu hayvanların etini sadece zengin olanlar ve maddi imkanı yerinde olanlar satın alır yer. Halbuki Kurban Bayramında kesilen Kurbanların etinden; başta Kurbanın sahibi olmak üzere, ev halkı, misafirler, fakirler, yoksullar ve ikram edilen herkes yer. Belki bir yıl boyunca evine et alamayanlar, Kurban sayesinde birkaç gün et yeme imkanı bulurlar. Bundan dolayı Kurban, Allah için yapılan bir ibadet olmanın yanında aynı zamanda imani ve insani yardımlaşmayı ve dayanışmayı, paylaşmayı, bölüşmeyi ve kardeşliği geliştiren, güçlendiren ve feyizlendiren rahmani ve faziletli bir ibadettir. Onun içindir ki Kurbanı ikamet mahallinde kesmek daha doğru ve daha feyizlidir. Kurbanın eti genel olarak üç kısma ayrılır, bir bölümü ev halkı için ayrılır, bir bölümü misafirlere ikram için ayrılır ve ikram edilir, bir bölümü de yakın akraba ve yakın komşulardan başlayarak yoksullara ve Kurban kesemeyenlere pay olarak dağıtılır. Böylece müslümanlar Kurbanın ve Bayramın feyiz ve bereketinden sevap ve mükafatından birlikte hissedar olurlar.

Bayramınız mübarek olsun! 2026

(muallimosman)

ÇOCUKLARA KARİYERDEN ÖNCE

 MERHAMET AŞILANMALI

Sene sonu yaklaştı. Evlerde sesler yükseldi, masalar doldu, geceler kısaldı. Sınav zamanı bu. 

Çocuklar koşturuyor, veliler koşturuyor, öğretmenler koşturuyor. 

Herkesin dilinde tek şey var: karne nasıl gelecek, diploma için kaç puan gerekli, hangi okul olacak.

Haklısınız. Emek veren çocuğun karşılığını görmesini istersiniz. Sınav bir eşik, karne bir ayna, diploma bir kapı. Bunları küçümseyemeyiz. Ama şu sıralar en çok unuttuğumuz şey şu: 

Bütün bu koşturmacanın içinde çocuğun vicdanını bir kenara bırakmamak lazım.

Bir çocuk sınava girerken yanında taşıdığı şey sadece formüller, tarihler, kelimeler olmamalı. Yanında “karşısındakini kırma” 

hissini de taşımalı. Arkadaşı düşük alınca “olsun, sen çalıştın” diyebilmeli. Başarılı olunca böbürlenmemeli, başarısız olunca kendini değersiz görmemeli. 

Çünkü karne bir sayfadır, insan ömrü değil.

 Diploma bir kağıttır, vicdanın yerine geçmez.

Biz çocuklara çoğu zaman “en iyi ol, geç, kazan” diyoruz.

 Oysa önce “anla, dinle, acıyan gözle bak” demeyi öğretmek lazım. Sınav stresiyle birbirini ezen bir sınıf, ileride makam kavgası yapan bir toplum olur.

 Karnesi zayıf diye dışlanan çocuk, ilerde başkasının zayıflığını fırsat bilir. Diploma alıp da merhameti unutmuş insan, unvanını başkalarını küçümsemek için kullanır.

Bu yüzden sınav haftasında asıl sorumluluk velide. 

Anne-baba, çocuğunu sınava hazırlarken merhameti unutturma. 

Notu yüksek olsun diye kalbini küçültme. En iyi okula girsin diye arkadaşını rakip görmesine izin verme. 

Diploma eline geçsin diye vicdanını feda ettirme. Çünkü merhamet olmadan kazanılan her şey, sonunda çocuğu yalnız bırakır.

Sonuçta sınav biter, karne verilir, diploma alınır. 

Hepsi bir gün rafta kalır. 

Ama merhametle büyüyen çocuk, nereye giderse gitsin iz bırakır. 

Kariyer sonradan gelir. 

Önce vicdanını korumak lazım.  Vesselam. 

Moldova–Romanya Birleşme Planları ve Gagauzya Üzerinden Türkiye’ye Olası Etkileri

İsmail CİNGÖZ

Özet

Moldova–Romanya birleşmesi teorik olarak Moldova’yı Romanya üzerinden NATO ve Avrupa Birliği (AB) güvenlik mimarisine yaklaştırabilir; ancak bu süreç otomatik, sorunsuz ve kısa vadeli değildir. Moldova Anayasası ülkenin “daimî tarafsızlığını” ve yabancı askerî birliklerin ülkede bulunamayacağını belirtmektedir[1]. Buna rağmen Transdinyester’de yaklaşık 1.500 Rus askeri bulunmaktadır[2]. Bu durum, Moskova’ya Moldova üzerinde sürekli baskı üretme imkânı vermektedir.

Gagauzya ise Moldova içinde özerk statüye sahip[3], Hristiyan Ortodoks Gagauz Türkleri'nin yaşadığı hassas bir bölgedir. Bölgenin Türkiye ile kültürel bağı güçlüdür; ancak siyasi eğilimleri uzun süredir Rusya’ya daha yakın görünmektedir. Bu nedenle Moldova–Romanya–Rusya hattında bir kriz çıkarsa, Gagauzya Türkiye için hem soydaş diplomasisi, hem Karadeniz güvenliği, hem de NATO–Rusya gerilimi açısından kritik bir konuya/soruna dönüşebilir.

1. Jeopolitik Arka Plan

Bir süredir gündemde olan Moldova’nın Romanya ile birleşmesi planları, Rusya açısından yalnızca iki devletin birleşmesi olarak değil, NATO sınırının Transdinyester’e ve dolaylı olarak Ukrayna cephesinin batı kanadına yaklaşması olarak okunmalıdır. NATO üyeliği normal şartlarda oybirliğiyle genişleme usulüne bağlıdır; ancak Moldova’nın Romanya ile birleşmesi halinde mesele “yeni üye kabulü” değil, mevcut NATO üyesi Romanya’nın egemenlik alanının genişlemesi tartışmasına dönüşerek[4] konunun çok daha karmaşık bir hal alma olasılığı kuvvetle muhtemel görülmektedir.

Bu senaryo Moskova’nın güvenlik algısında çok sert tepki doğurabileceği unutulmamalıdır. Rusya, Transdinyester’deki Rus vatandaşlarını, Rusça konuşan nüfusu ve askerî varlığını “koruma gerekçesi” olarak öne sürebilir. Nitekim Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in, Moldova'dan tek taraflı bağımsızlığını ilan eden Transdinyester sakinlerinden Rus vatandaşlığına geçmek isteyeceklere kolaylık sağlanacağına dair kararname imzalaması[5], Moldova tarafından egemenliğe müdahale ve ilhak hazırlığı benzeri bir adım olarak değerlendirilmiş ve tepkiyle karşılanmıştır.

2. Gagauzya’nın Önemi

Gagauzya, anayasanın 111/1 maddesi uyarınca Moldova’nın ayrılmaz parçası olduğu belirtilmiş[6] olsa da 23 Aralık 1994 tarihinde kabul edilen Gagauz Yeri’nin özel statüsü üzerine kanun tasarısı (No: 344-XIII) ile Gagauzlara bu kanunla self determinasyon hakkı tanındığına dair hüküm de bulunmaktadır[7]. Bu madde, Moldova–Romanya birleşmesi senaryosunda Gagauzya’yı hukuki ve siyasi açıdan kritik hale getirecektir.

Bu nedenle Gagauzya, olası bir birleşme sürecinde üç farklı aktör tarafından farklı şekilde kullanılabilirliği ortaya çıkacaktır:

Türkiye için: soydaş ve kültürel diplomasi alanı.

Rusya için: Moldova’nın Batı’ya entegrasyonunu frenleme aracı.

Moldova için: iç istikrar ve toprak bütünlüğü meselesi.

3. Türkiye’ye Olası Etkiler

Türkiye açısından en önemli risk, Gagauzya meselesinin Rusya–NATO geriliminin parçası haline gelmesi olacaktır. Türkiye hem NATO üyesidir hem Karadeniz’de Rusya ile doğrudan karşı karşıya gelmemeye dikkat edecek şekilde dengeli bir politika izlemektedir. Bu nedenle Gagauzya üzerinden doğacak bir kriz Ankara’yı zor bir dengeye itecektir.

Birinci etki soydaş sorumluluğu alanındadır. Gagauzlar Türk kökenli ve Türkiye’ye kültürel yakınlığı olan bir topluluktur. Türkiye’nin olası bu senaryolar karşısında sessiz kalması yurt içi ve Türk dünyası kamuoyunda eleştiri doğurabilir; ancak aşırı müdahil görünmesi Moldova’nın iç işlerine karışmak veya Rusya ile vekâlet rekabetine girmek şeklinde yorumlanabilir.

İkinci etki Karadeniz güvenliği üzerinedir. Moldova’da savaş veya iç çatışma riski, Ukrayna savaşıyla birleşerek Karadeniz’in batı hattını daha kırılgan hale getirecektir. Bu durum Türkiye’nin Montrö Sözleşmesi, deniz güvenliği, enerji yolları ve NATO içi yükümlülükleri bakımından daha dikkatli pozisyon almasını gerektirecektir.

Üçüncü etki ise Türkiye–Rusya ilişkileri üzerine olacaktır. Ankara, Suriye, Kafkasya, enerji ve turizm gibi başlıklarda Moskova ile çok katmanlı ilişkilere sahiptir. Gagauzya’da Rusya karşıtı açık bir pozisyon, bu konularda baskı üretebilir. Buna karşılık Türkiye’nin tamamen pasif kalması da Türk dünyası politikasında zafiyet görüntüsü verecektir.

4. Türkiye Nasıl Hazırlanmalıdır?