TÜRKİYE CUMHURİYETİ'NDE EŞİTLİK YOK MU?
FRANSA, ALMANYA, ABD, RUSYA VE AZERBAYCAN TÜRKİYE'DEN FARKLI KANUNLAR MI UYGULUYOR?
Bir ülkede herkes eşit vatandaşsa, devletin ortak bayrağı, ortak egemenliği ve anayasal kimliği neden tartışma konusu yapılmaktadır?
Türkiye'nin üniter yapısını koruması neden demokratikleşmenin önünde engel olarak gösterilmektedir?
Bu sorular, Türkiye'nin son yıllarda yaşadığı terörle mücadele ve siyasi çözüm tartışmalarının merkezinde yer almaktadır.
Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşundan itibaren dayandığı temel esaslardan biri, etnik kökeni, dili, inancı ve kültürel geçmişi ne olursa olsun bütün vatandaşların aynı devletin eşit yurttaşları olmasıdır. Devletin ortak kimliği, herhangi bir etnik grubun diğerleri üzerinde üstünlüğüne değil, ortak vatandaşlık bağına dayanır.
O hâlde sorulması gereken temel soru şudur:
Türkiye'de zaten anayasal güvence altında bulunan eşitlik, kardeşlik ve vatandaşlık ilkeleri için neden devletin üniter yapısının, millî kimliğinin ve anayasal temellerinin yeniden tartışılması gerekmektedir?
Eşitlik başka, ayrı egemenlik alanları oluşturmak başkadır. Demokratikleşme başka, silahlı bir örgütün siyasi taleplerini devletin önüne koymak başkadır.
1. TÜRKİYE'NİN ÜNİTER YAPISI BİR AYRICALIK DEĞİL, ORTAK DEVLET GÜVENCESİDİR
Türkiye Cumhuriyeti, tek devlet, tek bayrak, ortak egemenlik ve eşit vatandaşlık esasları üzerine kurulmuş üniter bir cumhuriyettir.
Anayasa'nın 2. maddesi Türkiye'yi demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devleti olarak tanımlar. 3. madde, devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü ve resmî dilinin Türkçe olduğunu belirtir. 4. madde ise ilk üç maddenin değiştirilmesini teklif etmeyi yasaklar.
10. madde herkesin kanun önünde eşitliğini, 66. madde ise vatandaşlık bağını düzenler.
Burada çok önemli bir gerçek bulunmaktadır: Türk vatandaşlığı etnik üstünlük anlamına gelmez. Anayasal anlamda Türk milleti, ortak devlet ve vatandaşlık bağıyla bir araya gelen bütün vatandaşları kapsar.
Kürt vatandaşlarımızın, Türk vatandaşlarımızın, Arapların, Çerkeslerin, Lazların ve diğer bütün toplumsal kesimlerin devletin bütün alanlarında eşit haklarla yer alması esastır.
Devletin görevi, hiçbir etnik kimliği diğerinden üstün tutmadan adaleti, eşitliği ve fırsat eşitliğini sağlamaktır.
Elbette anayasal eşitliğin uygulamada eksiksiz gerçekleştirilmesi ayrı bir sorumluluktur. Eksiklikler varsa hukuk yoluyla giderilmelidir. Ancak eşitliğin tam uygulanmasını istemek, ortak devlet yapısının ortadan kaldırılmasını gerektirmez.
2. pkk VE DİĞER TERÖR ÖRGÜTLERİNE KARŞI MÜCADELE NEDEN MEŞRUDUR?
pkknın onlarca yıldır sürdürdüğü silahlı faaliyetler Türkiye'nin güvenliğini, vatandaşların yaşam hakkını, kamu düzenini ve toplumsal huzurunu hedef almıştır.
Türkiye'nin pkk ve diğer terör örgütlerine karşı mücadelesi, bir etnik kimliğe karşı değil, silahlı şiddete, teröre ve devlet egemenliğini zorla değiştirmeye çalışan örgütlenmelere karşı yürütülen meşru bir güvenlik ve hukuk mücadelesidir.
Bu ayrımın özellikle korunması gerekir.
pkk, Kürt vatandaşların tamamını temsil etmez. Hiçbir terör örgütü, bir halkın tamamı adına konuşma veya o halkın siyasi iradesini tek başına belirleme yetkisine sahip değildir.
Türkiye'nin terörle mücadelesi, hukuk devleti ilkeleri, insan hakları ve sivillerin korunması çerçevesinde sürdürülmelidir.
Devletin terörle mücadele etmesi meşrudur; terör örgütünün silah yoluyla siyasi irade dayatması meşru değildir.
3. terörist öcalan VE TERÖR ÖRGÜTÜYLE YÜRÜTÜLEN SÜREÇTE ASIL TARTIŞMA NEDİR?
Ekim 2024'te başlayan siyasi temaslar, terörist öcalanın çağrısı, pkknın fesih ve silah bırakma açıklamaları ve TBMM bünyesinde oluşturulan Millî Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu ile yeni bir döneme girmiştir.
Yaklaşık iki yıla yayılan bu süreç, Türkiye açısından yalnızca güvenlik değil, aynı zamanda anayasal ve siyasi sonuçları bakımından da dikkatle değerlendirilmesi gereken bir gelişmedir.
TBMM Komisyonu 18 Şubat 2026'da raporunu kabul etmiş, 11 Ağustos 2026'da ise sürece ilişkin kanun teklifi Genel Kurulda yasalaşmıştır. Düzenleme, örgütün faaliyetlerini sona erdirmesi ve silahlarını teslim etmesinin güvenlik kurumlarınca tespit edilmesi ve Millî Güvenlik Kurulu kararıyla teyit edilmesi şartına dayanmaktadır. Bu şartların gerçekleştiği varsayılmamalıdır.
Peki, Türkiye, terörün sona ermesi için neden terör örgütünün siyasi taleplerini de tartışmak zorunda kalsın?
Silah bırakılması istenebilir. Örgütün tasfiyesi için iletişim kurulabilir. Ancak bu temasların devletin anayasal kimliği, vatandaşlık bağı ve üniter yapısı üzerinde bir pazarlık hakkı doğurması kabul edilmemelidir.
Katil öcalan ile görüşülmesi, tek başına anayasal taviz verildiği anlamına gelmez. Ancak bu temasların sınırları, amaçları ve sonuçları kamuoyuna açıklanmalı; silahsızlanma ile siyasi taviz birbirinden kesin biçimde ayrılmalıdır.
4. FRANSA, ALMANYA, ABD, RUSYA VE AZERBAYCAN TÜRKİYE'DEN FARKLI MI?
Türkiye'nin anayasal bütünlüğünü koruma yaklaşımının uluslararası karşılıkları vardır.
Fransa: Anayasa'nın 1. maddesi Fransa'yı bölünmez, laik, demokratik ve sosyal cumhuriyet olarak tanımlar. Bütün vatandaşların köken ayrımı olmaksızın kanun önünde eşitliğini güvence altına alır. 89. madde, ülke bütünlüğü tehlikedeyken anayasa değişikliği sürecini engeller.
Almanya: Federal bir devlet olmasına rağmen Temel Yasa'nın 79/3. maddesi insan onuru, demokratik hukuk devleti ve federal yapının temel ilkelerini anayasa değişikliğine karşı korur.
ABD: Federal sistemle yönetilen ülkede Anayasa'nın V. maddesi, hiçbir eyaletin kendi rızası olmadan Senato'daki eşit temsil hakkından mahrum bırakılamayacağını düzenler.
Rusya: Anayasa'nın 135. maddesi, devletin temel anayasal düzenini oluşturan belirli bölümlerin olağan anayasa değişikliği yöntemiyle değiştirilmesine izin vermez.
Azerbaycan’da Anayasa'nın 5. maddesi halkın birliğini ve ülkenin bütün vatandaşlar için ortak, bölünmez vatan olduğunu belirtir. 7. madde ise devleti demokratik, hukukî, laik ve üniter cumhuriyet olarak tanımlar.
AZERBAYCAN ve AYRILIKÇI TERÖR YAPILANMALARINA KARŞI DEVLET EGEMENLİĞİ
Azerbaycan örneği, Türkiye'nin pkk ve diğer terör örgütlerine karşı yürüttüğü mücadele açısından önemli bir uluslararası karşılaştırmadır. Öncelikle şu gerçeğin altını çizmek gerekir: Karabağ, uluslararası hukuk tarafından Azerbaycan'ın kendi toprağı olarak tanınmaktadır. Ancak bölgede uzun yıllar Ermenistan'ın siyasi, askerî ve ekonomik desteğiyle varlığını sürdüren, fiilen ayrı bir yönetim kuran ayrılıkçı Ermeni silahlı yapılanmaları faaliyet göstermiştir. Bu yapılanmalar, Azerbaycan'ın egemenliği altındaki topraklarda ayrı bir Ermeni siyasi yapılanmasını sürdürmeyi amaçlamıştır.
Azerbaycan, 2020 yılında gerçekleştirdiği 44 günlük Vatan Savaşı ile toprak bütünlüğünü yeniden tesis etme mücadelesi vermiş, 27 Eylül 2023 tarihinde ise kendi uluslararası alanda tanınmış sınırları içerisindeki Karabağ'da faaliyet gösteren ayrılıkçı silahlı yapılara karşı terörle mücadele operasyonu gerçekleştirmiştir. Operasyon sonucunda ayrılıkçı yönetim sona ermiş, silahlı yapılanmaların askerî varlığı ortadan kaldırılmış ve eski yöneticiler hakkında yargı süreçleri başlatılmıştır.
Azerbaycan, kendi topraklarında ikinci bir Ermeni devleti kurmayı hedefleyen ayrılıkçı, bölücü ve silahlı yapılanmalarla siyasi pazarlık mı yapmalıydı?
Kendi egemenliğini ve anayasal düzenini bu yapıların taleplerine göre mi değiştirmeliydi?
Azerbaycan'ın devlet egemenliğini koruma hakkı ne kadar meşruysa Türkiye'nin de pkk ve diğer terör örgütleriyle mücadele etme hakkı aynı ölçüde meşrudur.
Türkiye'de bütün vatandaşlar eşittir. Hiçbir etnik kimlik diğerinden üstün değildir. Türk, Kürt, Arap, Çerkes ve diğer bütün vatandaşlar devlet yönetiminde, siyasette ve kamu hizmetlerinde eşit haklara sahiptir.
Öyleyse Türkiye neden yaklaşık bir buçuk yıldır yürütülen süreçte terör örgütleriyle siyasi pazarlık görüntüsü doğurabilecek bir yaklaşım içine girmelidir?
Terörün sona ermesi, Türkiye'nin üniter yapısının, tek bayrağının, millî egemenliğinin ve anayasal bütünlüğünün pazarlık konusu yapılmasının karşılığı olamaz.
Bu ülkelerin tamamı farklı devlet modellerine sahiptir. Ancak ortak noktaları, devletin anayasal kuruluş esaslarını ve egemenlik düzenini korumaya yönelik güvenceler oluşturmalarıdır.
Üstelik bu ülkeler de ayrılıkçı hareketler, aşırılıkçı örgütler ve terör tehditleriyle karşılaşmıştır. Fransa'da Korsika meselesi, Almanya'da aşırılıkçı örgütlerle mücadele ve ABD'de iç güvenlik tehditleri bunun farklı örnekleridir.
Peki bu ülkelerden herhangi birinde bir silahlı örgütün varlığı, o örgütün devletin anayasal düzenini belirleyecek ayrıcalıklı bir siyasi otoriteye dönüşmesi için yeterli midir?
Hayır.
Bir örgütün silahlı tehdidi, ona milletin üzerinde bir egemenlik veya anayasal veto hakkı kazandırmaz.
Burada dikkat edilmesi gereken nokta, söz konusu ülkelerin hiçbir zaman silahlı gruplarla görüşmediğini iddia etmek değildir. Devletler gerektiğinde çatışmaları sona erdirmek için temas kurabilir. Ancak temasın varlığı ile anayasal egemenliğin pazarlık konusu yapılması birbirinden farklıdır.
Fransa, Almanya, ABD, Rusya veya Azerbaycan, kendi ülkelerinde silahlı bir örgüt ortaya çıktığında devletin egemenliğini ve anayasal düzenini o örgütle pazarlık konusu yapmak zorunda mıdır?
Elbette değildir.
Bu ülkeler de güvenlik tehditlerine karşı kendi hukuk sistemleri, güvenlik kurumları ve anayasal düzenleri çerçevesinde hareket etmektedir. Geçmişte bazı silahlı hareketlerle siyasi temaslar kurulmuş olması da devletlerin egemenlik ilkelerinden vazgeçtiği anlamına gelmez.
Türkiye için de ölçü aynı olmalıdır.
Silah bırakmak bir örgütün yükümlülüğüdür; devletin anayasal kimliğini değiştirmek ise silah bırakmanın karşılığı olamaz.
5. DEMOKRATİKLEŞME İÇİN ÜNİTER DEVLETİ DEĞİŞTİRMEK ŞART MI?
Hayır.
Bir ülkede demokrasi; vatandaşların eşitliği, adil yargılanma, ifade özgürlüğü, siyasi katılım, hukuk güvenliği ve kamu hizmetlerine eşit erişimle güçlenir.
Bunların hiçbirinin gerçekleşmesi için zorunlu olarak federal sisteme geçilmesi veya etnik temelli siyasi egemenlik alanları oluşturulması gerekmez.
Yerel yönetimler güçlendirilebilir. Kültürel haklar geliştirilebilir. Eğitim, sağlık, istihdam ve kamu hizmetlerinde fırsat eşitliği sağlanabilir.
Bütün bunlar üniter devlet yapısı korunarak gerçekleştirilebilir.
Türkiye'nin temel meselesi, vatandaşlarından birinin diğerinden daha üstün olması değil; herkesin aynı anayasal haklardan fiilen yararlanabilmesidir.
Dolayısıyla çözüm, vatandaşları etnik kimliklerine göre farklı siyasi yapılara ayırmak değil, ortak vatandaşlık hukukunu güçlendirmektir.
SONUÇ
Türkiye Cumhuriyeti'nin temel anayasal ilkeleri ortadayken şu soruyu yeniden sormak gerekiyor:
Türkiye Cumhuriyeti'nde eşitlik yok mu?
Varsa, bu eşitliği eksiksiz uygulamak yerine neden devletin temel yapısını tartışıyoruz?
Fransa bölünmez cumhuriyetini, Almanya demokratik anayasal düzenini, ABD federal yapısını, Rusya anayasal düzeninin temel ilkelerini, Azerbaycan ise üniter devlet niteliğini koruyan güvencelere sahiptir.
Türkiye'nin de tek devlet, tek bayrak, ortak egemenlik, millî birlik ve eşit vatandaşlık ilkelerini koruması son derece meşrudur.
Bu ilkeleri savunmak Kürt vatandaşlarımızı dışlamak değildir. Tam tersine, onların da bütün vatandaşlar gibi aynı devletin eşit ve ayrılmaz mensupları olduğunu kabul etmektir.
Türkiye'nin terörle mücadelesi, hiçbir etnik kimliğe karşı yürütülen bir mücadele değildir. pkkya ve diğer terör örgütlerine karşı mücadele, Türkiye'nin egemenliğini, vatandaşlarının güvenliğini ve anayasal düzenini koruma mücadelesidir.
Terörün sona ermesi elbette istenmelidir. Ancak bunun yolu, silahlı örgütlerin siyasi taleplerini devletin kurucu ilkelerinin üzerine çıkarmak değildir.
Barış için devletin egemenliği paylaşılmaz. Eşitlik için milletin ortak kimliği parçalanmaz. Demokrasi için silahlı örgütlere siyasi ayrıcalık tanınmaz.
Türkiye'nin ihtiyacı, terörün sona erdiği, herkesin eşit haklara sahip olduğu, hukuk devletinin güçlendiği ve millî bütünlüğün korunduğu bir gelecektir.
Çünkü Türkiye Cumhuriyeti, herhangi bir örgütün değil, bütün vatandaşlarının ortak devletidir.