ŞU VİRAL OLMAK MESELESİ..
Covid19, dünyada ilk salgın vakası değildi. Geçmiş on yıllar ve hatta yüzyıllar öncesinde de milyonlarca insanın ölümüne sebep olan birçok salgın olmuştu.
Ama birçok insanın viral ya da viral enfeksiyonlara dikkat kesilmesi 2020 yılı başlarında tüm dünyayı kasıp kavuran Covid19 ile başlamış oldu.
Nedir viral enfeksiyonlar?
Virüs adı verilen küçük organizmaların kendilerini çoğaltmak için hücreleri kullanarak neden olduğu (genellikle solunum ve sindirim hastalıklarıyla ilişkilendirilmelerine rağmen, aslında vücudun hemen hemen her bölgesinde görülebilen) hastalıklardır.
Tüm dünyada hem maddi, hem manevi anlamda çok büyük travmalara sebep olan, Covid19 sebebiyle daha sıklıkla duymaya başladığımız Viral enfeksiyonlara, sosyal medyanın yaygınlaşması ile yeni bir viral eklenmiş oldu. Viral olmak.
Nedir viral olmak?
Son dönemde sıklıkla karşımıza çıkan, daha çok sosyal medya platformlarında yapılan paylaşımlar ve internette yayınlanan videoların kısa sürede geniş kitlelere ulaştığını ifade etmek için kullanılan bir deyim.
Son günlerde en çok öne çıkan ve viral olan konuların başında, görüntüleri ünlü yönetmen Werner Herzog'un 2007 yapımı Encounters at the End of the World adlı belgeselinden alınmış olan Antartika’nın geniş ve ıssız buzullarında tek başına yürüyen bir penguenin videosu.
TikTok, Instagram ve X platformlarında hızla yayılan bu görüntüye genellikle dramatik müzikler eklenerek ‘bireysel tükenmişlik’, ‘ toplumdan yabancılaşmak’ ,her şeyi bırakıp gitmek’ , kalabalıklar içinde yalnızlık’ ‘kendi yolunu seçmek’ gibi anlamlar yüklenmiştir.
Bilim insanları, videoda görüntüsü olan penguenin tek başına yürüyüşünün yön kaybetmeye bağlı olabileceğini veya stres gibi doğal nedenlerden kaynaklanabileceğini söyleseler de, sosyal medya kullanıcıları, görüntüyü bir metafor hâline getirmişler, ona bir sıfat yükleyerek “Nihilist Penguen” adını vermişler ve viral kültürün bir parçası haline getirmişlerdir.
Elbette günümüz insanının kalabalıklar arasında sıkışmışlığı, zorlu hayat koşullarının yorgunluğu ve ruhsal tükenmişliği görüntünün metafor haline gelmesine etken olmuş olsa da, aslında videodaki penguenin tek başına yolculuğuna yüklenen anlamlar edebiyat ve film sektöründe daha önce çok kez kullanılan, çok bilindik bir kavramdır. Bu kavramı konu olan filmler ve öyküler sosyal medyanın bu kadar yoğun olmadığı zamanlarda da çok büyük sesler getirmiş, en çok satanlar ve izlenenler listesinde ön sıralarda yer almışlardır. Bunlardan en bilinen olanlarından bir tanesi, özgürlüğe kavuşmak, kişiyi sınırlayan gelenek, otorite, ve kurallar gibi birtakım engelleri yıkarak mükemmelliğe ulaşmak isteyenlerin favori hikayesi, Richard Bach’ın yazmış olduğu martı, Jonathan Livingstone’dur.
Pekii şimdi ne oldu? Olan, sosyal medya algoritmalarının etkisiyle aktarım ve yayılımın daha hızlı olmasıdır. Artık yüz yüzeyken bile birbirini görmeyen, duymayan insanlar, ellerindeki telefonlar ile sohbet ediyorlar ve birbirlerine aktarımlarda bulunuyorlar. Çünkü bu daha kolay ve daha süslü geliyor. Aktarıcı olmanın birçok cazibesi olmasına rağmen en baştan çıkarıcı olanları, showun bir parçası olmak, his ve düşünceleri kısa yoldan karşıya tercüme etmek. Aktarımlarda, çoğu zaman içeriğin doğruluğunun da çok önemi yoktur. Yapay zeka ile üretilmiş bir sürü gerçek dışı içerikler bile gerçek gibi algılanarak büyük bir kafa karışıklığına sebep olmaktadır. Ve zaman kaybını bir tarafa bırakırsak, sosyal medyanın sebep olduğu en önemli zararlardan bazıları da kanaatlerin bilgi yerine konması, bilgi sahibi olmadan fikir sahibi olunarak herkesin kendini her konuda yetkin hissetmesidir. Daha tehlikelileri, temelsiz bir özgüven ve ruhsal durumda bıraktığı ‘Brain rot’ beyin çürümesi, ya da sürekli olarak yeni içeriklere maruz kalma sonucu oluşan ‘popcorn brain’ patlamış mısır beyni.
Semantics (anlam bilimi) açısından görüntü, kavram ve sözcüklerin kişiler üzerinde farklı farklı anlamlar içermesi normaldir ama buradaki durum çok daha farklı. Aynı görüntü, işin aslının öyle olmadığı uyarılarına rağmen birçok insan üzerinde aynı anlamı ifade etmiştir. Bu olsa olsa sosyal medya algoritmalarının yönlendirmiş olduğu bir algının tezahürüdür. Eğer videoyu izledikten sonra sosyal medyada gezintiye devam ederseniz bunun ipuçlarını videoyu izledikten kısa bir süre sonra kendiniz de fark edeceksiniz. Aynı algıyı destekleyen post veya videolar ile karşılaşacaksınız.
Sanırım bu tesadüf değildir.
Aziz Yalı
Yorum Yazın