Karadeniz’in Gazı, Gabar’ın Petrolü: Türkiye’nin On Yıllık Arama Hikâyesi

Son on yıl, Türkiye’nin petrol ve doğal gazda kiralık platform bekleyen ülke olmaktan çıkıp kendi gemisiyle kuyu açan ülke haline geldiği dönem oldu.

Asıl kırılma iki yerde yaşandı: Karadeniz’in 2.200 metre suyunda bulunan gaz ve Şırnak Gabar’da günde seksen bin varili aşan petrol. Akdeniz ve Ege ise hâlâ arama ve yetki denizi. Libya’daki Sirte havzası bu tablonun dışında; Türkiye’nin bugünkü sınır ötesi sondaj adresi Sirte değil, Somali.

2010’ların ortasına kadar derin deniz, yabancı şirketlerin ve kiralık platformların işiydi. 2017’den itibaren alınan, sonradan yedinci nesil gemilerle genişletilen filo bu bağımlılığı tersine çevirdi. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar’ın Eylül 2026 açıklamasına göre Türkiye, altı sondaj ve iki sismik araştırma gemisiyle dünyanın dördüncü büyük derin deniz sondaj filosuna sahip. Sondaj tarafında Fatih, Yavuz, Kanuni, Abdülhamid Han, Çağrı Bey ve Yıldırım var; sismik tarafta Barbaros Hayreddin Paşa ve Oruç Reis. “Yerli ve milli” burada geminin sacının Türkiye’de kaynaklandığı anlamına gelmiyor. Gemilerin bir kısmı satın alındı, bir kısmı Güney Kore’de inşa edilip Türkiye Petrolleri bünyesine katıldı. Yerli olan, işletme, mühendislik kararı ve saha operasyonu.

2026 sonbaharında beş sondaj gemisi Karadeniz’de gaz üretimini artırmaya çalışıyor. Çağrı Bey Somali açıklarında. Oruç Reis Akdeniz’de, Barbaros Hayreddin Paşa Karadeniz’de sismik yapıyor. Cumhuriyet tarihinin en büyük hidrokarbon haberi 21 Ağustos 2020’de geldi. Fatih, Tuna-1 kuyusunda 320 milyar metreküplük doğal gaz buldu. Amasra ve sonraki kuyularla Sakarya Gaz Sahası’ndaki toplam rezerv, bakanlık rakamlarına göre 785 milyar metreküpe çıktı. Saha Filyos’un yaklaşık 170 kilometre açığında. İlk gaz 20 Nisan 2023’te karaya ulaştı, ağustos 2023’te ulusal şebekeye verildi. Faz-1’de 12 kuyudan günlük yaklaşık 9,5 milyon metreküp çıkıyor; bu kabaca 4 milyon hanenin tüketimi. 2023’ten 2026 yazına kadar sahadan alınan toplam gaz 6 ile 6,7 milyar metreküp arasında.

Sıradaki eşik Osman Gazi yüzer üretim platformu. Yıl sonuna kadar devreye alınması hedefleniyor; günlük üretim bununla birlikte yaklaşık 20 milyon metreküpe çıkacak. 2028’de planlanan ikinci platformla hedef 40 milyon metreküp civarı. Karadeniz gazı ithalatı bitiren bir kaynak değil. İthalat faturasını ölçülebilir biçimde aşağı çeken bir kaynak.

Mayıs 2025’te Abdülhamid Han’ın açtığı Göktepe-3 kuyusunda 75 milyar metreküplük ek rezerv açıklandı. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ekonomik değeri yaklaşık 30 milyar dolar, konut talebini tek başına yaklaşık 3,5 yıl karşılayacak büyüklükte diye niteledi. Aynı açıklamada o tarihe kadar Akdeniz’de 11, Karadeniz’de 38 sondaj yapıldığı söylendi. Göktepe-3, Filyos’a yaklaşık 180 kilometre uzaklıkta ve mevcut Sakarya altyapısına bağlanarak geliştirilecek.

Gazın yanında Eylül 2026’da bir petrol adımı da geldi. TPAO, Batı Karadeniz’de ikili sınır anlaşmalarıyla çizilen yetki alanındaki C26 paftasında, 56.774 hektarlık petrollü arazi için işletme ruhsatı başvurusu yaptı. Başvuru Resmî Gazete’de duyuruldu. Rezerv büyüklüğü henüz net bir varil rakamıyla açıklanmadı. Bunu Sakarya ölçeğinde bir keşif gibi okumak erken.

Deniz filosu manşetleri doldururken günlük varil asıl Gabar’da arttı. Bölge güvenlik gerekçesiyle uzun süre kapalı kaldıktan sonra 2019–2020’de sismik ve sondaj hızlandı. Bayraktar, Eylül 2026’da Gabar’da günlük üretimin 83–84 bin varile geldiğini söyledi. Yüzlerce kuyu, yüzlerce kilometre yol ve büyük ölçüde yerel istihdam bu üretimin altyapısı. Gabar, Türkiye’nin yerli petrolünün belkemiği oldu. Ülke hâlâ net ithalatçı; Gabar açığı kapatmıyor, yerli payı ciddi biçimde yükseltiyor.

Akdeniz’de son on yıl, Doğu Akdeniz deniz yetki alanları tartışmasının gölgesinde geçti. Türkiye kendi kıta sahanlığı ve münhasır ekonomik bölge iddiası çerçevesinde sismik ve sondaj yaptı, KKTC ile deniz yetki anlaşmaları imzaladı. Yunanistan ve Güney Kıbrıs Rum Yönetimi bu faaliyetlerin bir bölümünü kendi ilan ettikleri alanlara tecavüz sayıyor. Sonuç, NAVTEX düelloları ve zaman zaman gergin seyir güvenliği oldu. Ticari sonuç ise Karadeniz’den farklı. Türk yetki alanlarında Sakarya ile kıyaslanabilir, üretime alınmış bir Akdeniz keşfi açıklanmadı. Ekim 2026’da Oruç Reis’in Antalya–Mersin açıklarından Kıbrıs’ın kuzeyine uzanan hatta çalışması, yeni bir dev keşif duyurusundan çok, Türkiye ile KKTC arasında planlanan deniz altı doğal gaz boru hattının güzergâh etütlerine bağlanıyor. Hat kabaca 100 kilometre civarında konuşuluyor.

Ege daha dar bir koridor. Kıta sahanlığı uyuşmazlığı çözülmediği için burada Karadeniz tipi derin sondaj pratiği yok. Arama fiilen karasuları ve ihtilafsız kabul edilen dar alanlarla sınırlı. Ege’yi henüz sondaj gemisi girmemiş potansiyel diye yazmak doğru; keşif yapılmış saha diye yazmak değil. Mısır açıklarında Eni’nin 2026’da duyurduğu yaklaşık 2 trilyon fit küplük Denise West keşfi de Türkiye sularında değil. Doğu Akdeniz’in jeolojik olarak bereketli olduğunu gösteriyor, Türk ruhsat haritasına rezerv yazmıyor.

Libya’nın Sirte havzası ayrı bir lig. Eylül 2026’da Avusturya’nın OMV’si, Sirte’de B1 kuyusunda günde 4.200 varilin üzerinde test üretimi açıklayan bir keşif duyurdu. Bu Türkiye’nin operasyonu değil. Türkiye’nin sınır ötesi aktif derin sondajı Somali’de. Çağrı Bey, Mogadişu’ya 2026 baharında vardı; CURAD-1 kuyusunda yaklaşık 7.500 metre hedefleniyor. Sonuç henüz Karadeniz’deki gibi bir rezerv müjdesine dönüşmedi. Libya ile geçmişte enerji mutabakatları konuşuldu; bugünkü gemi takviminde Sirte, Türk sondaj gemisinin üzerinde durduğu adres değil.

Değişen şu: Türkiye artık derin denizde kuyuyu kendisi açabiliyor, Karadeniz gazını şebekeye verebiliyor ve Gabar’da günde 80 bin varilin üzerinde petrol üretebiliyor. Değişmeyen de şu: ülke petrolde ve doğal gazda hâlâ net ithalatçı. Sakarya’nın 9,5 milyon metreküpü anlamlı bir başlangıç; 20 ve 40 milyon metreküplük hedefler tutarsa fatura daha görünür biçimde düşer. Akdeniz ve Ege, jeopolitikanın jeolojiden önde gittiği denizler olmaya devam ediyor. Karadeniz üretim denizi, Gabar üretim karası, Akdeniz ve Ege henüz arama ve yetki denizi. Sirte ise bu üçünün dışında, başkalarının oynadığı bir havza.