KÜRESEL SATRANÇ

Petrol İçin Değil, Çip İçin Savaş

Ortadoğu’daki gerilim çoğu kişiye eski bir hikâyeyi hatırlatıyor: petrol savaşları. Oysa bugün sahnede olan mücadele sadece enerjiyle ilgili değil. Görünen petrol krizi, aslında Çin, teknoloji ve Tayvan ekseninde şekillenen çok daha büyük bir güç rekabetinin parçası olabilir.

Dünya çoğu zaman savaşları gördüğü yerden okur. Tankların olduğu yere bakar, füzelerin düştüğü yere odaklanır. Oysa bazen savaşın asıl nedeni binlerce kilometre ötede saklıdır. Bugün Ortadoğu’da yükselen ABD–İran gerilimini sadece iki ülke arasındaki kriz olarak okumak büyük resmi kaçırmak olur.

Çünkü bu hikâyenin görünmeyen bir üçüncü aktörü var: Çin.

Çin dünyanın en büyük enerji tüketicilerinden biri ve büyüyen ekonomisini besleyen en kritik damar petroldür. İran ise Pekin için uzun süredir hem ucuz hem de siyasi olarak erişilebilir bir kaynak. İran’a uygulanan baskı ya da bölgede çıkabilecek bir kriz, aslında Çin’in enerji damarlarına dokunmak anlamına geliyor.

Eğer Hürmüz hattı zayıflar, İran üretimi daralır ve alternatif kapılar kapanırsa Çin daha pahalı ve daha kontrol edilen petrol piyasalarına mahkûm kalabilir.

Ancak hikâye sadece petrol değil.

Bugünün gerçek güç kaynağı artık enerji kadar teknoloji. Ve bu teknolojinin kalbi Tayvan’da atıyor. Dünyanın en gelişmiş mikroçiplerinin büyük bölümü bu küçük adada üretiliyor. Yapay zekâdan savunma sistemlerine, otomobillerden telefonlara kadar modern dünyanın sinir sistemi bu çiplere bağlı.

Bu yüzden Ortadoğu’daki enerji mücadelesi ile Pasifik’teki Tayvan gerilimi birbirinden kopuk değil.

Petrol akışını kontrol etmek rakibin ekonomik nefesini daraltmak demek.

Çip üretimini kontrol etmek ise geleceğin teknolojisini yönetmek demek.

Büyük güçler artık sadece toprak için rekabet etmiyor. Enerji hatlarını ve teknoloji merkezlerini kontrol etmek için mücadele ediyor.

Haritaya dikkatle bakmak gerekiyor:

Ortadoğu petrolün kalbi.

Tayvan teknolojinin beyni.

Ve tarih bize şunu gösteriyor:

Bir gün kalbi sıkışan bir sistem, mutlaka beynine de sıçrar.

Belki de bugün İran üzerinden başlayan gerilim, yarının Pasifik krizinin sadece ilk perdesidir.

Murat Kondakcı